ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତୁ ଶ୍ରୁତେ ସମନୁଭୂଯତେ । ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଯଥା ପୀତେ ନୀରୋଗତ୍ଵଂ ଵରୌଷଧେ
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ, ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତିର ଅନୁଭୂତି ସ୍ୱୟଂ ହୁଏ, ଯେପରି ଉତ୍ତମ ଔଷଧ ପିଇଲେ ରୋଗମୁକ୍ତି ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଶ୍ରୂଯମାଣେ ହି ଶାସ୍ତ୍ରେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଶ୍ରୋତା ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଆତ୍ମନା । ଯଥାଵଦ୍ ଇଦମ୍ ଅସ୍ମାଭିର୍ ନ ତୂକ୍ତଂ ଵରଶାପଵତ୍
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ, ଶ୍ରୋତା ଏହି କଥାକୁ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଆମେ ଏହାକୁ ମନମତା ଭାବରେ, ଶାପ କିମ୍ବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପରି କହିନାହିଁ।
ଶାମ୍ଯତି ସଂସୃତିଦୁଃଖମ୍ ଇଦଂ ତେ ସ୍ଵାତ୍ମଵିଚାରମହାକଥଯୈଵ । ନୋ ଧନଦାନତପଶ୍ଶ୍ରୁତଵେଦୈସ୍ ତତ୍କଥନୋଜ୍ଝିତଯତ୍ନଶତେନ
ଏହି ସଂସାରର ଦୁଃଖ କେବଳ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାର ମହାକଥା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଧନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ବେଦ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣ ବିନା ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶାନ୍ତ ହୁଏନା।
ତଚ୍ଚିତ୍ତାସ୍ ତଦ୍ଗତପ୍ରାଣା ବୋଧଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍ । କଥଯନ୍ତଶ୍ ଚ ତନ୍ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ରମଯନ୍ତି ଯେ
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣ ଏହାରେ ଲଗିଛି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଇ କଥା ସବୁବେଳେ କହନ୍ତି—ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନୈକନିଷ୍ଠାନାମ୍ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଵିଚାରଣାତ୍ । ସା ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତୋଦେତି ଵିଦେହୋନ୍ମୁକ୍ତତୈଵ ଯା
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ଏକାଗ୍ର, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କରେ ସେଇ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ଉଦୟ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଦେହ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଦେହମୁକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ବ୍ରୂହି ଯେନ ତଥୈଵାହଂ ଯତେ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଶା ଧିଯା
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଜୀବନକାଳରେ ମୁକ୍ତ ଓ ଦେହ ପରେ ମୁକ୍ତ ହେବାର ଲକ୍ଷଣ କଣ, ତୁମେ ମୋତେ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକରେ ସେପରି ପ୍ରୟାସ କରିପାରିବି।
ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ଯସ୍ଯ ଵ୍ଯଵହାରଵତୋ ଽପି ଚ । ଅସ୍ତଙ୍ଗତଂ ସ୍ଥିତଂ ଵ୍ଯୋମ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାର କାମକାଜ କରିଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ବୋଧୈକନିଷ୍ଠତାଂ ଯାତୋ ଜାଗର୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସୁଷୁପ୍ତଵତ୍ । ଯ ଆସ୍ତେ ଵ୍ଯଵହର୍ତୈଵ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛନ୍ତି, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଘୁମ ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସାଧାରଣ କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମାତ୍ର ରହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ନୋଦେତି ନାସ୍ତମ୍ ଆଯାତି ସୁଖେ ଦୁଃଖେ ମୁଖପ୍ରଭା । ଯଥାପ୍ରାପ୍ତସ୍ଥିତେର୍ ଯସ୍ଯ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ବଢ଼େ ନାହିଁ କିମ୍ବା କମେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଯେପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ଯୋ ଜାଗର୍ତି ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥୋ ଯସ୍ଯ ଜାଗ୍ରନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯସ୍ଯ ନିର୍ଵାସନୋ ବୋଧସ୍ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଗଭୀର ଘୁମରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଚିହ୍ନ ଓ ଆସକ୍ତି ରହିତ, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ରାଗଦ୍ଵେଷଭଯାଦୀନାମ୍ ଅନୁରୂପଂ ଚରନ୍ନ୍ ଅପି । ଯୋ ଽନ୍ତର୍ ଵ୍ଯୋମଵଦ୍ ଅତ୍ଯଚ୍ଛସ୍ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଜଣେ ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟ ପ୍ରଭୃତି ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭିତରେ ଆକାଶ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିର୍ମଳ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠିକି ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ଯ ନାହଙ୍କୃତୋ ଭାଵୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଯସ୍ଯ ନ ଲିପ୍ଯତେ । କୁର୍ଵତୋ ଽକୁର୍ଵତୋ ଵାପି ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯାହାଙ୍କର 'ମୁଁ' ବୋଧ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କୌଣସି କାମ କିମ୍ବା ଅକାମରେ ଲାଗି ନଯାଏ, ସେଉଁଠିକି ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଶ୍ ଚୋନ୍ମେଷନିମେଷାଭ୍ଯାଂ ଵିଧେଃ ପ୍ରଲଯସମ୍ଭଵୌ । ପଶ୍ଯେତ୍ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଃ ଖସମସ୍ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଜଣେ ଚକ୍ଷୁର ଖୋଲିବା ଓ ବନ୍ଦ କରିବା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟକୁ ଆକାଶ ପରି ଦେଖନ୍ତି, ସେଉଁଠିକି ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଭୋକ୍ତୈଵ ଯୋ ନ ଭୋକ୍ତୈଵ ଶୁଦ୍ଧବୋଧୈକତାଂ ଗତଃ । ବୁଦ୍ଧସ୍ ସୁପ୍ତ ଇଵାସ୍ତେ ଽନ୍ତସ୍ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଜଣେ ଭୋଗ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭୋଗ କରୁନାହାନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଏକତା ପାଇଛନ୍ତି, ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବା ସ୍ୱପ୍ନରେ ରହୁଥିବା ପରି ଭିତରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠିକି ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୈଵ ଚାଦ୍ରଷ୍ଟା ଜୀଵନ୍ନ୍ ଏଵ ମୃତୋପମଃ । ଵ୍ଯଵହର୍ତୈଵ ଶୈଲାଭସ୍ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ସଦା ଦେଖୁଥିବା ସত্ত୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନଥିବା ପରି, ବଞ୍ଚିଅଛି କିନ୍ତୁ ମୃତ ମନେ ହୁଏ, ସଂସାରରେ କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହେ—ସେଉଁଠିକୁ ଜୀବନମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ମାନ୍ ନୋଦ୍ଵିଜତେ ଲୋକୋ ଲୋକାନ୍ ନୋଦ୍ଵିଜତେ ଚ ଯଃ । ହର୍ଷାମର୍ଷଭଯୋନ୍ମୁକ୍ତସ୍ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯାହାଠାରୁ ସଂସାର ଭୟଭିତ ହୁଏନାହିଁ, ଓ ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସଂସାରକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ, ଯିଏ ଆନନ୍ଦ ଓ ରୋଷରୁ ମୁକ୍ତ—ସେଉଁଠିକୁ ଜୀବନମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ।
ଶାନ୍ତସଂସାରକଲନଃ କଲାଵାନ୍ ଅପି ନିଷ୍କଲଃ । ଯସ୍ ସଚିତ୍ତୋ ଽପି ନିଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ସଂସାରୀ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଶାନ୍ତ ରହେ, ଅଂଶ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶହୀନ, ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନବିହୀନ ପରି ଅନୁଭବ କରେ—ସେଉଁଠିକୁ ଜୀବନମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ ସମସ୍ତାର୍ଥଜାତେଷୁ ଵ୍ଯଵହାର୍ଯ୍ ଅପି ଶୀତଲଃ । ପରାର୍ଥେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ପୂର୍ଣାତ୍ମା ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ରହେ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ—ସେଉଁଠିକୁ ଜୀବନମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତପଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହେ କାଲଵଶାତ୍ କ୍ଷତେ । ଚିଦ୍ ଯାତ୍ଯ୍ ଅଦେହମୁକ୍ତତ୍ଵଂ ପଵନୋ ଽସ୍ପନ୍ଦତାମ୍ ଇଵ
ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି, ଶରୀରଟି ସମୟର ଚାପରେ ଭଙ୍ଗୁର ହେଉଛି, ସେଠାରେ ଚେତନା ଦେହ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଁଥାଏ, ଯେପରିକି ପବନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଵିଦେହମୁକ୍ତୋ ନୋଦେତି ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଶାମ୍ଯତି । ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ଦୂରସ୍ଥଂ ନ ଚାହଂ ନ ଚ ଵେତରତ୍
ଦେହ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ଜଣେ ନ ଉଠେ, ନ ଲୁଚିଯାଏ, ନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ସେ ନ ଅଛି, ନ ନାହିଁ, ନ ଦୂରେ, ନ ନିକଟରେ, ନ 'ମୁଁ', ନ 'ମୁଁ ନୁହେଁ'।
ସୂର୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରତପତି ଵିଷ୍ଣୁଃ ପାତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ରୁଦ୍ରସ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସଂହରତି ସର୍ଵାନ୍ ସୃଜତି ପଦ୍ମଭୂଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ତାପ ଦେଉଛି, ବିଷ୍ଣୁ ହୋଇ ତିନି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି, ରୁଦ୍ର ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କରେ, ପଦ୍ମଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଖଂ ଭୂତ୍ଵା ପଵନସ୍କନ୍ଧାନ୍ ଧତ୍ତେ ସର୍କ୍ଷସୁରାସୁରାନ୍ । କୁଲାଚଲଗଣୋ ଭୂତ୍ଵା ଲୋକପାଲପୁରାସ୍ପଦମ୍
ଆକାଶ ହୋଇ ପବନର ଧାରା, ତାରା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଧାରଣ କରେ; ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଦଳ ହୋଇ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ହୁଏ।
ଭୂମିର୍ ଭୂତ୍ଵା ବିଭର୍ତୀମାଂ ଲୋକସ୍ଥିତିମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତାମ୍ । ତୃଣଗୁଲ୍ମଲତା ଭୂତ୍ଵା ଦଦାତି ଫଲସନ୍ତତିମ୍
ମାଟି ହୋଇ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରେ; ଘାସ, ଝାଡ଼ି ଓ ବେଳି ହୋଇ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ବିଭ୍ରଜ୍ ଜଲାନଲାକାରଞ୍ ଜ୍ଵଲତି ଦ୍ରଵତି ଦ୍ରୁତଃ । ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽମୃତଂ ପ୍ରସଵତି ମୃତିଂ ହାଲାହଲଂ ଵିଷମ୍
ପାଣି ଓ ଅଗ୍ନିର ଆକାର ଧରି, ଏହା ଜ୍ୱଳି, ଗଳି, ବହିଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ହୋଇ, ଅମୃତ ଦେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ, ବିଷ ଓ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ତେଜଃ ପ୍ରକଟଯତ୍ଯ୍ ଆଶାସ୍ ତନୋତ୍ଯ୍ ଆନ୍ଧ୍ଯଂ ତମୋ ଭଵନ୍ । ଶୂନ୍ଯଂ ସନ୍ ଵ୍ଯୋମତାମ୍ ଏତି ଗିରିସ୍ ସନ୍ ରୋଧଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଆଲୋକ ଆଶାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଅନ୍ଧକାର ଅନ୍ଧତା ପ୍ରସାରିତ କରେ; ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ଆକାଶର ଗୁଣ ନେଇଥାଏ; ପାହାଡ଼ ହୋଇ, ବହୁତ କିଛି ଅଟକାଏ।
କରୋତି ଜଙ୍ଗମଂ ଚିତ୍ତ୍ଵେ ସ୍ଥାଵରଂ ସ୍ଥାଵରାକ୍ର୍ଟିଃ । ଭୂତ୍ଵାର୍ଣଵୋ ଵଲଯତି ଭୂସ୍ତ୍ରିଯଂ ଵଲଯୋ ଯଥା
ଚେତନା ହୋଇ, ଚଳନଶୀଳକୁ ଗଢ଼େ; ଅଚଳ ଆକୃତି ହୋଇ, ଅଚଳକୁ ରୂପାନ୍ତର କରେ; ସାଗର ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଯେମିତି ବାହୁଡ଼ିକୁ ବାହୁଡ଼ି ବେଳେ, ସେହିପରି ଘେରି ରହେ।
ପରମାର୍କଵପୁର୍ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରକାଶେ ଽନ୍ତର୍ ଵିସାରଯନ୍ । ତ୍ରିଜଗତ୍ତ୍ରସରେଣ୍ଵୋଘଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତି
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆକାର ହୋଇ, ନିଜ ଭିତରେ ଆଲୋକ ପ୍ରସାରିତ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୟର ତରଙ୍ଗ ଉଠିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଦମ୍ ଆଭାତି ଭାତଂ ଵା ଭାମ୍ ଉପୈଷ୍ଯତି । କାଲତ୍ରଯଗତଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ତଦ୍ ଅସୌ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଵା
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଦେଖାଯିବ, କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇଛି—ତିନି ସମୟରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଅଛି, ସେ ସବୁ ଏହି ଏକାଟି ଅଟୁଟ ସତ୍ୟ।
କଥମ୍ ଏଵଂ ଵଦ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭୂଯତେ ଵିଷମା ହି ମେ । ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଏଷା ତୁ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପା ଦୁରାକ୍ରମ୍ଯେତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଏହିପରି କିପରି ହୁଏ? ମୋର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଧରିବାକୁ କଷ୍ଟକର—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ମୁକ୍ତିର୍ ଏଷୋଚ୍ଯତେ ରାମ ବ୍ରହ୍ମୈତତ୍ ସମୁଦାହୃତମ୍ । ନିର୍ଵାଣମ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ କଥମ୍
ହେ ରାମ, ଏହିକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲାଯାଏ; ଏହିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହିକୁ ନିର୍ବାଣ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଶୁଣ।