ଜ୍ଞସ୍ଯ ସାଜ୍ଞଂ ଜଗନ୍ ନାସ୍ତି ଧୀରସ୍ଯେଵ ପିଶାଚଧୀଃ । ଜ୍ଞମ୍ ଅଜ୍ଞୋ ଭାଵଯତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞଂ ସ୍ଵଭାଵଂ ସର୍ଵଗଂ ଵିଦୁଃ
ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାର ଥିବା ନୁହେଁ, ଯେପରି ଧୀର ଲୋକ ଭୂତପିଶାଚ ଭ୍ରମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଅଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ସ୍ୱଭାବ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖନ୍ତି।
ମନଶ୍ଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତଂ ଵିଭାଗାନ୍ତଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ବୋଧଵାରି ମନୋ ଵିଦ୍ଧି ତରଙ୍ଗମ୍ ଇଵ ନିର୍ମଲମ୍
ମନକୁ ଜାଣ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଭେଦ କିମ୍ବା ସୀମା ନାହିଁ। ଏହି ମନ ଅବବୋଧର ଜଳରେ ଏକ ନିର୍ମଳ ତରଙ୍ଗ ପରି।
କ୍ଵ ସମ୍ଭଵତ ଏଵାତẖ କେ ଵାର୍ଥମନସୀ କିଲ । ନିରର୍ଥକୈଵ ଵିଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ସ୍ଵଭାଵମଯମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍
ଉତ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠି ହେବା ସମ୍ଭବ? ଏହି ଯେଉଁ ଜିନିଷମାନେ ଓ ମନମାନେ କହାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏ? ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ଭ୍ରମକୁ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବାକୁ ଦିଅ।
ଶୁଦ୍ଧବୋଧସ୍ଵଭାଵସ୍ଥୈର୍ ଆକାଶୈର୍ ଇଵ ଶାରଦୈଃ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତାନ୍ତୈର୍ ମନସ୍ତ୍ଵଂ ନାନୁଭୂଯତେ
ଯେପରି ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ କୁହୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଛୁଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସ୍ୱଭାବରୁ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ସେଠି ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ରୂପୀ ମନ ତୁମକୁ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ।
ଵିଧୂଯାନନ୍ତନାନାତ୍ଵମ୍ ଅସମ୍ଭଵମ୍ ଅନାମଯେ । ଜ୍ଞେଯଂ ରଜ ଇଵାଶେଷଂ ସ୍ଵଭାଵେ ତିଷ୍ଠ ଚିଦ୍ଘନେ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା, ଅସମ୍ଭବତା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଧୂଳି ପରି ଜାଣ; ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଏଵାନ୍ତରଂ ବାହ୍ଯଂ ଚାର୍ଥତ୍ଵମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତି । ବୀଜଂ ଶାଖାଫଲାନୀଵ କ୍ଵାତୋ ଽର୍ଥମନସୀ ଵଦ
ଯେପରି ଗଛର ବୀଜ ଶାଖା ଓ ଫଳ ହେଉଛି, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ନିଜେ ଭିତର ଓ ବାହାର ଜିନିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ତେଣୁ, ଆଉ କେଉଁଠି ଅସଲି ଜିନିଷ ଓ ମନ ଅଛି, କୁହ।
ଜ୍ଞେଯାସମ୍ଭଵତୋ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନାଖ୍ଯଂ ପଦଂ ଗତା । ଶାନ୍ତାଶେଷଵିଶେଷାତ୍ମା ତେନ ଶେଷୋ ଽସି ସନ୍ ସ୍ଵଭାଃ
ବସ୍ତୁ ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦର ଶାନ୍ତି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଭା ଭାବେ ଅବଶେଷ ରହିଯାଉଛ।
ଅର୍ଥ ଏଵ ମନସ୍କାରସ୍ ସ ଚାଭାଵାତ୍ମକୋ ଭ୍ରମଃ । ମନ ଏଵାର୍ଥସଂସ୍କାରସ୍ ସ ଚାଭାଵାତ୍ମକୋ ଭ୍ରମଃ
ବସ୍ତୁ କେବଳ ମନର ଏକ ଭାବନା, ଏହା ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ଭ୍ରମ; ଏହିପରି ମନ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତୁର ଏକ ଭାବନା, ଏହା ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ଭ୍ରମ।
ସର୍ଵାତ୍ମତ୍ଵାଦ୍ ଅଜସ୍ଯୈତଦ୍ ଅପକାରଣକଂ ମନଃ । ଭ୍ରମାନୁଭଵତୋ ଽର୍ଥଶ୍ ଚ ମିଥ୍ଯୈଵାସ୍ତୀଵ ଭାସତେ
ଅଜନ୍ମା ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଆଧାର ହେବାରୁ, ଏହି ମନର କୌଣସି ସତ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ; ଭ୍ରମ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କିଛି ମିଥ୍ୟା।
ଅକାରଣକମ୍ ଏଵାର୍ଥନିର୍ଭାସଂ ଭାସତେ ମନଃ । ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵିଲସିତାକାରମ୍ ଅସ୍ଥିରଂ ତରଲାଯତେ
ମନ କୌଣସି ସତ୍ୟ କାରଣ ବିନା ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖାଏ; ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ପରି ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ।
ତ୍ଵଂ ମନସ୍କାରମାତ୍ରାତ୍ମା ସଂସୃତୌ ଵିଭ୍ରମାଯସେ । ସ୍ଵଭାଵୈକପରିଜ୍ଞାନାନ୍ ନାସି ନାପି ଭ୍ରମାଯସେ
ତୁମେ ମନର ଧ୍ୟାନର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ, ଏହି ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଜାଣିଲେ, ତୁମେ ନ ଅଛ, ନ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ।
ମନସ୍ତୈଵ ହି ସଂସାର ଆତ୍ମବୋଧେନ ଶାମ୍ଯତି । ଶୁକ୍ତିରୁପ୍ଯଭ୍ରମାକାରୋ ଜନୋ ମିଥ୍ଯୈଵ ତାମ୍ଯତି
ମନ ହେଉଛି ସଂସାର; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଯେପରି ଚିପିରେ ଚାନ୍ଦି ଥିବା ଭ୍ରମରେ ଲୋକେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ।
ଅଭାଵଭାଵସ୍ ତୁ ପରଂ ବୋଧରୂପମ୍ ଅସଂସୃତିଃ । ନିର୍ଵାଣାଦ୍ ଇତରା ସତ୍ତା ଦୁẖଖାଯାହମ୍ ଇତି ଭ୍ରମଃ
ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଜାଣିବା ହେଉଛି ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି। ମୋକ୍ଷ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଦୁଃଖର କାରଣ, ଯାହା 'ମୁଁ' ବୋଲି ଭ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁରୂପୋ ଽହମ୍ ଅସଚ୍ ଛୂନ୍ଯସ୍ଵରୂପକଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ମପରିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଶାମ୍ଯତି
ମୁଁ ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣି ପରି, ମୋର ସ୍ୱରୂପ ଅସତ୍ୟ ଓ ଶୂନ୍ୟ। ଏହିପରି ନିଜକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଜାଣିଲେ, 'ମୁଁ' ବୋଲି ଭାବ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜ୍ଞାନପରୋ ଭୂତ୍ଵା ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରାର୍ଥତାମ୍ । ଗତଂ ସ୍ଵମ୍ ଅତ୍ଯଜଦ୍ ରୂପଂ ତରଙ୍ଗତ୍ଵଂ ଯଥା ପଯଃ
ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ, ସେଠି ବାହାର ଓ ଭିତରର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରାଯାଏ; ନିଜର ପୁରୁଣା ଆକୃତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଯେପରି ଜଳ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ମୂଲଶାଖାଗ୍ରପର୍ଯନ୍ତା ସତ୍ତା ଵିଟପିନୋ ଯଥା । ନିର୍ଵିକାରାମଲା ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଜ୍ଞେଯାନ୍ତୈକୈଵ ଭାସତେ
ଯେପରି ଗଛର ମୂଳରୁ ଶିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ନିର୍ମଳ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଜ୍ଞାନ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞେୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଯଥା ଯୋଜନଲକ୍ଷାଭମ୍ ଏକମ୍ ଏଵାମଲଂ ନଭଃ । ଏକମ୍ ଏଵ ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯାନ୍ତଂ ଭାତ୍ଯ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଯେପରି ଶତ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ଅମଳ ଆକାଶ ଏକ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଏକ, ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞେୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଶୂନ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଏକମ୍ ଅମଲଂ ଯଥା ସର୍ଵଗମ୍ ଏଵ ଖମ୍ । ତଥୈକମ୍ ଅମଲଂ ଜ୍ଞତ୍ଵାଜ୍ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଦଶାସ୍ଵ୍ ଅପି
ଯେପରି ଖାଲି ଥିବାରୁ ଆକାଶ ଏକ, ନିର୍ମଳ ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଏକ ଓ ନିର୍ମଳ, ଏହା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞେୟ ଦଶାରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରହିଥାଏ।
ଘୃତେନାତ୍ମା ଘନୀଭୂଯ ପାଷାଣୀକ୍ରିଯତେ ଯଥା । ଚିତା ଚେତ୍ଯତଯାତ୍ମୈଵ ସ୍ଵଶ୍ ଚିତ୍ତୀକ୍ରିଯତେ ତଥା
ଯେପରି ଘିଅ ଗଢ଼ି ଶିଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ମନର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ମନ ହୋଇଯାଏ ।
ଦେଶକାଲଂ ଵିନୈଵାତ୍ମା ବୋଧାଦ୍ ବୋଧେନ ଚିତ୍ତତାମ୍ । ଅବୁଦ୍ଧୋ ନୀଯତେ ନ୍ଯାଯ ଏଵମ୍ ଏଵୈଷ ସୁସ୍ଥିତଃ
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟ ଦରକାର ନାହିଁ; ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନ ହେବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଏ । ଯିଏ ଅଜାଗୃତ, ସେ ଏହିପରି ଭାବେ ଚାଲିଯାଏ—ଏହି ଭଳି ନିୟମ ସ୍ଥିର ।
ଅତ୍ର ଯଦ୍ଯ୍ ଅପି ବୋଧାଦେସ୍ ସମ୍ଭଵୋ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚନ । ତଥାପି କଲ୍ପ୍ଯତେ ଽତ୍ରୈଵଂ ବୋଧନାଯ ପରସ୍ପରମ୍
ଏଠାରେ ଯଦିଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ, ତଥାପି ପରସ୍ପର ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହିପରି ଭାବନା କରାଯାଏ ।
ମହାନୁଭାଵା ଵିଗତାଭିମାନା ଵିମୂଢଭାଵୋପଶମେ ଲଗନ୍ତି । ନିର୍ଭ୍ରାନ୍ତଯୋ ଽନନ୍ତତଯୈଵ ଶାନ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ସମାଧାନମଯା ଭଵନ୍ତି
ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ମୂଢ଼ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାନ୍ତି । ସେମାନେ ଭ୍ରମ ନଥିବା, ଅନନ୍ତତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସଦା ସମାଧିରେ ଥାନ୍ତି ।
କ୍ରମାତ୍ ସମାଧାନତରୋର୍ ଆଜୀଵଂ ଫଲଶାଲିନୀମ୍ । ସଲତାକୁସୁମାଂ ବ୍ରୂହି ସତ୍ତାଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଦାଂ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଦୟାକରି ଆମକୁ ସେଇ ସମାଧିର ଗଛ ବିଷୟରେ କହ, ଯାହା ଜୀବନ ସାରା ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ନିତନୂତନ ଶାଖା ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଆଜୀଵମ୍ ଉଦ୍ଯଦୁତ୍ସେଧଂ ଵିଵେକିଜନକାନନେ । ପୁଷ୍ପପତ୍ତ୍ରଫଲୋପେତଂ ସମାଧାନତରୁଂ ଶୃଣୁ
ଏହି ସମାଧିର ଗଛ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହା ବିବେକର ଅରଣ୍ୟରେ ଜୀବନ ସାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଫୁଲ, ପତ୍ର ଓ ଫଳରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଯଥା କଥଞ୍ଚିଦ୍ ଉଦିତଂ ଦୁẖଖେନ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଵା । ସଂସାରନଵନିର୍ଵେଦଂ ବୀଜମ୍ ଅସ୍ଯ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଏହା ଯେପରି ଉଦୟ ହେଉନାହିଁ—କଷ୍ଟରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂ ହୁଏ—ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସଂସାର ଜଳଧିରେ ବିରକ୍ତି ହେଉଛି ଏହିର ବୀଜ।
ଶୁଭଜାଲହଲାକୃଷ୍ଟଂ ରସାସିକ୍ତମ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍ । ପ୍ରଵହଚ୍ଛ୍ଵସନାକୁଲ୍ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରମ୍ ଅସ୍ଯ ମନୋ ଵିଦୁଃ
ଏହାର କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ମନ, ଯାହା ଶୁଭ ଭାବନାର ହଳ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ, ଦିନ ଓ ରାତି ରସରେ ଭିଜିଥାଏ, ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଶ୍ୱାସର ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ।
ସମାଧିବୀଜଂ ସଂସାରନିର୍ଵେଦḫ ପତତି ସ୍ଵଯମ୍ । ଚିତ୍ତଭୂମୌ ଵିଵିକ୍ତାଯାଂ ଵିଵେକିଜନକାନନେ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାର ଉପରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ବିରକ୍ତି ହୁଏ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ସମାଧିର ବୀଜ ନିଜେ ନିଜେ ମନର ମାଟିରେ, ଏକାନ୍ତ ଓ ବିବେକ ଦେଇଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ସ୍ଵଚିତ୍ତଭୂମୌ ପତିତଂ ଧ୍ଯାନବୀଜଂ ମହାଧିଯା । ସେକୈର୍ ଅମୀଭିର୍ ଯତ୍ନେନ ସଂସେକ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିନ୍ଦତା
ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମନର ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଧ୍ୟାନର ବୀଜକୁ, ଏହି ପ୍ରୟାସର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଜଳସିଞ୍ଚନ କରିବା ଦରକାର।
ଶୁଦ୍ଧୈସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧୈḫ ପଵିତ୍ରୈଶ୍ ଚ ମଧୁରୈର୍ ଆତ୍ମନେହିତୈଃ । ସତ୍ସଙ୍ଗମନଵକ୍ଷୀରୈର୍ ଐନ୍ଦଵୈର୍ ଅମୃତୈର୍ ଇଵ
ଶୁଦ୍ଧ, ମୃଦୁ, ପବିତ୍ର ଓ ମିଠା ଯେଉଁପରି ଜଳ ନିଜ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ସେପରି ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗର ଅମୃତ ଦୁଧ ଭଳି ଏହି ବୀଜକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ତଶ୍ଶୈତ୍ଯପ୍ରଦୈḫ ପୂର୍ଣୈସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛୈର୍ ଅମୃତଶୀତଲୈଃ । ଵିସୃତୈର୍ ମତିକୁଲ୍ଯାସୁ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵରଵାରିଭିଃ
ଭିତରେ ଶିତଳତା ଦେଇଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅମୃତ ସମ ଶିତଳ ଜଳ ଯେଉଁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିର ନାଳୀରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜଳ ବହିଯାଏ, ସେପରି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ କରିବା ଉଚିତ।