ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟମୁକ୍ତସ୍ଯ ସମଂ ଧ୍ଯାନଂ ଵିନା ସ୍ଥିତିଃ । ନିମ୍ନଂ ଵିନେଵ ତୋଯସ୍ଯ ନ ସମ୍ଭଵତି କାଚନ
ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ, ଯିଏ କଷ୍ଟରହିତ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ, ସେ ଧ୍ୟାନ ଛଡ଼ା ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ—ଯେପରି ଜଳ ତଳ ନଥିଲେ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥ ଏଵ ମନସ୍କାରୋ ମନ ଏଵାର୍ଥରଞ୍ଜନମ୍ । ଏକ ଏଵୈଷ ଆଭାସସ୍ ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମକଃ
ବସ୍ତୁ କେବଳ ମନର ଧ୍ୟାନ; ମନ କେବଳ ବସ୍ତୁକୁ ରଙ୍ଗିଥିବା। ଏହି ଏକଟି ଦୃଶ୍ୟ, ଯାହା ଭିତର ଓ ବାହାର ଦୁହିଁ ପ୍ରକୃତିର।
ଆସମୁଦ୍ରଂ ନଦୀଵାହଶତସଙ୍ଗମଯାତ୍ମକମ୍ । ଯଥୈକଶ୍ଲେଷପିଣ୍ଡାତ୍ମ ନଯତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁ ତରଙ୍ଗିତମ୍
ଯେପରି ଅନେକ ନଦୀର ଜଳ ଏକଠା ହୋଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଏକ ମୂଳରୁ ଏକ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଚାଲିଯାଏ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରାକାରମ୍ ଅର୍ଥାନର୍ଥମଯାତ୍ମକମ୍ । ମନ ଏଵ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥନିର୍ଭାସଂ ଵ୍ଯାତତଂ ତଥା
ମନ ଏକା, ଯାହାର ବାହାର ଓ ଭିତର ଦୁହିଁ ଆକାର ଅଛି, ବସ୍ତୁ ଓ ଅବସ୍ତୁ ଦୁହିଁ ମିଶିଥିବା। ଏହିପରି ମନ ଦୃଶ୍ୟଗୁଡିକୁ ଚମକାଏ ଏବଂ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥମନସୋର୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ଯଥା ଜଲତରଙ୍ଗଯୋଃ । ଏକାଭାଵେ ଦ୍ଵଯୋଶ୍ ଶାନ୍ତିḫ ପଵନସ୍ପନ୍ଦଯୋର୍ ଇଵ
ବସ୍ତୁ ଓ ମନରେ କୌଣସି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱୈତ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳ ଓ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ। ଦୁହିଁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେପରି ବାତାସ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଜଳ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଶାନ୍ତି ଆସେ।
ନୂନମ୍ ଏକୋପଶାନ୍ତ୍ଯୈଵ ନିସ୍ସାରେ ପରମାର୍ଥତଃ । ଏକତ୍ଵାଦ୍ ଅର୍ଥମନସୀ ସମମ୍ ଏଵାଶୁ ଶାମ୍ଯତଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଏକ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଯାହାର କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠି ବସ୍ତୁ ଓ ମନ ଦୁହିଁ ଏକାସାଥି ଶିଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହୁଏ, କାରଣ ଦୁହିଁ ଏକ।
ଅର୍ଥସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପରୂପାତ୍ମା ନେହିତଵ୍ଯୋ ଵିଜାନତା । ମନଶ୍ ଚ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନେନ ଶାନ୍ତିର୍ ଏଵଂ ଭଵେତ୍ ତଯୋଃ
ବସ୍ତୁ ମନର ଭାବନାର ଆକୃତି ଭଳି, ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ—ଏହିପରି ଦୁହିଁରେ ଶାନ୍ତି ଆସେ।
ଅନଷ୍ଟେ ନଶ୍ଯତଶ୍ ଚୈଵ ଜ୍ଞସ୍ଯାର୍ଥମନସୀ ସ୍ଵତଃ । ମୃଣ୍ମଯେ ଦ୍ଵିଷତି ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଦ୍ଵିଷଦ୍ଭାଵଭଯେ ଯଥା
ଯିଏ ଜାଣେ, ସେଠି ବସ୍ତୁ ଓ ମନ ଦୁହିଁ ଉପସ୍ଥିତ କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ହୁଏନି, ଯେପରି ମାଟିର ରସୀକୁ ସର୍ପ ବୋଲି ଭୟ ନଥାଏ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଦୂର ହୁଏ।
ଯଥାସଂସ୍ଥଂ ସ୍ଥିତେ ଏଵ ଜ୍ଞସ୍ଯାର୍ଥମନସୀ ସଦା । କିମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅପୂର୍ଵମ୍ ଏଵାନ୍ଯତ୍ ସମ୍ପନ୍ନେ ଽଭାଵରୂପିଣୀ
ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ବସ୍ତୁ ଓ ମନ ସଦା ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ରହେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଅନନ୍ୟ ଏକ ଅନୁଭୂତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯାହା ଅଭାବର ଆକାର ଧାରଣ କରେ।
ସଞ୍ଚିତାର୍ଥଜଗଜ୍ଜାଲୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞଵିଷଯେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସନ୍ । ପାର୍ଶ୍ଵସୁପ୍ତନରସ୍ଵପ୍ନ ଇଵ କ୍ଷୀଵାଗ୍ରଯକ୍ଷଵତ୍
ଏହି ସଂସାର ଓ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜାଲ, ଅଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ—ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଏକ ଜଣେ ଘୁମିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଅନ୍ୟେ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଥକିଯାଇଥିବା ଜ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ୟ ଅନ୍ୟେ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଜ୍ଞସ୍ଯ ସାଜ୍ଞଂ ଜଗନ୍ ନାସ୍ତି ଧୀରସ୍ଯେଵ ପିଶାଚଧୀଃ । ଜ୍ଞମ୍ ଅଜ୍ଞୋ ଭାଵଯତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞଂ ସ୍ଵଭାଵଂ ସର୍ଵଗଂ ଵିଦୁଃ
ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାର ଥିବା ନୁହେଁ, ଯେପରି ଧୀର ଲୋକ ଭୂତପିଶାଚ ଭ୍ରମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଅଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ସ୍ୱଭାବ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖନ୍ତି।
ମନଶ୍ଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତଂ ଵିଭାଗାନ୍ତଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ବୋଧଵାରି ମନୋ ଵିଦ୍ଧି ତରଙ୍ଗମ୍ ଇଵ ନିର୍ମଲମ୍
ମନକୁ ଜାଣ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଭେଦ କିମ୍ବା ସୀମା ନାହିଁ। ଏହି ମନ ଅବବୋଧର ଜଳରେ ଏକ ନିର୍ମଳ ତରଙ୍ଗ ପରି।
କ୍ଵ ସମ୍ଭଵତ ଏଵାତẖ କେ ଵାର୍ଥମନସୀ କିଲ । ନିରର୍ଥକୈଵ ଵିଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ସ୍ଵଭାଵମଯମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍
ଉତ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠି ହେବା ସମ୍ଭବ? ଏହି ଯେଉଁ ଜିନିଷମାନେ ଓ ମନମାନେ କହାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏ? ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ଭ୍ରମକୁ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବାକୁ ଦିଅ।
ଶୁଦ୍ଧବୋଧସ୍ଵଭାଵସ୍ଥୈର୍ ଆକାଶୈର୍ ଇଵ ଶାରଦୈଃ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତାନ୍ତୈର୍ ମନସ୍ତ୍ଵଂ ନାନୁଭୂଯତେ
ଯେପରି ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ କୁହୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଛୁଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସ୍ୱଭାବରୁ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ସେଠି ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ରୂପୀ ମନ ତୁମକୁ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ।
ଵିଧୂଯାନନ୍ତନାନାତ୍ଵମ୍ ଅସମ୍ଭଵମ୍ ଅନାମଯେ । ଜ୍ଞେଯଂ ରଜ ଇଵାଶେଷଂ ସ୍ଵଭାଵେ ତିଷ୍ଠ ଚିଦ୍ଘନେ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା, ଅସମ୍ଭବତା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଧୂଳି ପରି ଜାଣ; ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଏଵାନ୍ତରଂ ବାହ୍ଯଂ ଚାର୍ଥତ୍ଵମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତି । ବୀଜଂ ଶାଖାଫଲାନୀଵ କ୍ଵାତୋ ଽର୍ଥମନସୀ ଵଦ
ଯେପରି ଗଛର ବୀଜ ଶାଖା ଓ ଫଳ ହେଉଛି, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ନିଜେ ଭିତର ଓ ବାହାର ଜିନିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ତେଣୁ, ଆଉ କେଉଁଠି ଅସଲି ଜିନିଷ ଓ ମନ ଅଛି, କୁହ।
ଜ୍ଞେଯାସମ୍ଭଵତୋ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନାଖ୍ଯଂ ପଦଂ ଗତା । ଶାନ୍ତାଶେଷଵିଶେଷାତ୍ମା ତେନ ଶେଷୋ ଽସି ସନ୍ ସ୍ଵଭାଃ
ବସ୍ତୁ ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦର ଶାନ୍ତି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଭା ଭାବେ ଅବଶେଷ ରହିଯାଉଛ।
ଅର୍ଥ ଏଵ ମନସ୍କାରସ୍ ସ ଚାଭାଵାତ୍ମକୋ ଭ୍ରମଃ । ମନ ଏଵାର୍ଥସଂସ୍କାରସ୍ ସ ଚାଭାଵାତ୍ମକୋ ଭ୍ରମଃ
ବସ୍ତୁ କେବଳ ମନର ଏକ ଭାବନା, ଏହା ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ଭ୍ରମ; ଏହିପରି ମନ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତୁର ଏକ ଭାବନା, ଏହା ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ଭ୍ରମ।
ସର୍ଵାତ୍ମତ୍ଵାଦ୍ ଅଜସ୍ଯୈତଦ୍ ଅପକାରଣକଂ ମନଃ । ଭ୍ରମାନୁଭଵତୋ ଽର୍ଥଶ୍ ଚ ମିଥ୍ଯୈଵାସ୍ତୀଵ ଭାସତେ
ଅଜନ୍ମା ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଆଧାର ହେବାରୁ, ଏହି ମନର କୌଣସି ସତ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ; ଭ୍ରମ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କିଛି ମିଥ୍ୟା।
ଅକାରଣକମ୍ ଏଵାର୍ଥନିର୍ଭାସଂ ଭାସତେ ମନଃ । ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵିଲସିତାକାରମ୍ ଅସ୍ଥିରଂ ତରଲାଯତେ
ମନ କୌଣସି ସତ୍ୟ କାରଣ ବିନା ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖାଏ; ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ପରି ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ।
ତ୍ଵଂ ମନସ୍କାରମାତ୍ରାତ୍ମା ସଂସୃତୌ ଵିଭ୍ରମାଯସେ । ସ୍ଵଭାଵୈକପରିଜ୍ଞାନାନ୍ ନାସି ନାପି ଭ୍ରମାଯସେ
ତୁମେ ମନର ଧ୍ୟାନର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ, ଏହି ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଜାଣିଲେ, ତୁମେ ନ ଅଛ, ନ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ।
ମନସ୍ତୈଵ ହି ସଂସାର ଆତ୍ମବୋଧେନ ଶାମ୍ଯତି । ଶୁକ୍ତିରୁପ୍ଯଭ୍ରମାକାରୋ ଜନୋ ମିଥ୍ଯୈଵ ତାମ୍ଯତି
ମନ ହେଉଛି ସଂସାର; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଯେପରି ଚିପିରେ ଚାନ୍ଦି ଥିବା ଭ୍ରମରେ ଲୋକେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ।
ଅଭାଵଭାଵସ୍ ତୁ ପରଂ ବୋଧରୂପମ୍ ଅସଂସୃତିଃ । ନିର୍ଵାଣାଦ୍ ଇତରା ସତ୍ତା ଦୁẖଖାଯାହମ୍ ଇତି ଭ୍ରମଃ
ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଜାଣିବା ହେଉଛି ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି। ମୋକ୍ଷ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଦୁଃଖର କାରଣ, ଯାହା 'ମୁଁ' ବୋଲି ଭ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁରୂପୋ ଽହମ୍ ଅସଚ୍ ଛୂନ୍ଯସ୍ଵରୂପକଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ମପରିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଶାମ୍ଯତି
ମୁଁ ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣି ପରି, ମୋର ସ୍ୱରୂପ ଅସତ୍ୟ ଓ ଶୂନ୍ୟ। ଏହିପରି ନିଜକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଜାଣିଲେ, 'ମୁଁ' ବୋଲି ଭାବ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜ୍ଞାନପରୋ ଭୂତ୍ଵା ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରାର୍ଥତାମ୍ । ଗତଂ ସ୍ଵମ୍ ଅତ୍ଯଜଦ୍ ରୂପଂ ତରଙ୍ଗତ୍ଵଂ ଯଥା ପଯଃ
ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ, ସେଠି ବାହାର ଓ ଭିତରର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରାଯାଏ; ନିଜର ପୁରୁଣା ଆକୃତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଯେପରି ଜଳ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ମୂଲଶାଖାଗ୍ରପର୍ଯନ୍ତା ସତ୍ତା ଵିଟପିନୋ ଯଥା । ନିର୍ଵିକାରାମଲା ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଜ୍ଞେଯାନ୍ତୈକୈଵ ଭାସତେ
ଯେପରି ଗଛର ମୂଳରୁ ଶିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ନିର୍ମଳ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଜ୍ଞାନ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞେୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଯଥା ଯୋଜନଲକ୍ଷାଭମ୍ ଏକମ୍ ଏଵାମଲଂ ନଭଃ । ଏକମ୍ ଏଵ ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯାନ୍ତଂ ଭାତ୍ଯ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଯେପରି ଶତ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ଅମଳ ଆକାଶ ଏକ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଏକ, ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞେୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଶୂନ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଏକମ୍ ଅମଲଂ ଯଥା ସର୍ଵଗମ୍ ଏଵ ଖମ୍ । ତଥୈକମ୍ ଅମଲଂ ଜ୍ଞତ୍ଵାଜ୍ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଦଶାସ୍ଵ୍ ଅପି
ଯେପରି ଖାଲି ଥିବାରୁ ଆକାଶ ଏକ, ନିର୍ମଳ ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଏକ ଓ ନିର୍ମଳ, ଏହା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞେୟ ଦଶାରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ରହିଥାଏ।
ଘୃତେନାତ୍ମା ଘନୀଭୂଯ ପାଷାଣୀକ୍ରିଯତେ ଯଥା । ଚିତା ଚେତ୍ଯତଯାତ୍ମୈଵ ସ୍ଵଶ୍ ଚିତ୍ତୀକ୍ରିଯତେ ତଥା
ଯେପରି ଘିଅ ଗଢ଼ି ଶିଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ମନର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ମନ ହୋଇଯାଏ ।
ଦେଶକାଲଂ ଵିନୈଵାତ୍ମା ବୋଧାଦ୍ ବୋଧେନ ଚିତ୍ତତାମ୍ । ଅବୁଦ୍ଧୋ ନୀଯତେ ନ୍ଯାଯ ଏଵମ୍ ଏଵୈଷ ସୁସ୍ଥିତଃ
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟ ଦରକାର ନାହିଁ; ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନ ହେବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଏ । ଯିଏ ଅଜାଗୃତ, ସେ ଏହିପରି ଭାବେ ଚାଲିଯାଏ—ଏହି ଭଳି ନିୟମ ସ୍ଥିର ।