ଉପାଯଂ କଲ୍ପନାତ୍ମାନମ୍ ଅନୁପାଯଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ । ଦୁẖଖଦତ୍ଵାନ୍ ନିମେଷେଣ ଭାଵାଭାଵୈଷଣଭ୍ରମୈଃ
ଜେଉଁଠି କଳ୍ପନା ଉପାୟ ଭାବି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ସେଉଁଠି ଏହାକୁ ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; କାରଣ, ଏହି ଭ୍ରମ ଦ୍ଵାରା ଦୁଃଖ ତୁରନ୍ତ ଆସିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଖୋଜ ମାନେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ।
ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଂ ପରିଜ୍ଞାଯ ଯଦ୍ ଅଵାସନମ୍ ଆସିତମ୍ । ଵିରସାଶେଷଵିଷଯଂ ତଦ୍ ଧି ନିର୍ଵାଣମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାର ଭ୍ରମ ବୋଲି ଜାଣି, ଯେଉଁଠି ମନେ କୌଣସି ଜିନିଷ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ନିରସ ଲାଗେ, ସେଉଁଠି ନିର୍ବାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆଖ୍ଯାଯିକାର୍ଥପ୍ରତିଭାନରୂପମ୍ ଅଚେତ୍ଯଚିଦ୍ଵାରିଭରଦ୍ରଵାତ୍ମା । ଅଵେଦ୍ଯଵିଦ୍ରୂପମ୍ ଅଶେଷମ୍ ଅଚ୍ଛଂ ପଶ୍ଯନ୍ ଵିନିର୍ଵାମି ଜଗତ୍ସ୍ଵରୂପମ୍
ଏହି ସଂସାରର ସ୍ୱରୂପକୁ ମୁଁ ଏଭଳି ଦେଖୁଛି—ଏହା ପରିସ୍ଫୁଟ୍, ପ୍ରସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଖଣ୍ଡ, ଜଳର ସାର ସଦୃଶ, ଜଣା ଓ ଅଜଣା ସବୁଠୁ ଉପରେ, ଗଳ୍ପର ଅର୍ଥ ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛି।
ଜାତ୍ଯନ୍ଧରୂପାନୁଭଵାନୁରୂପଂ ଯଦ୍ ଆଗମୈର୍ ବୁଦ୍ଧମ୍ ଅବୋଧରୂପମ୍ । ଅଧସ୍ପଦୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅସ୍ମିନ୍ ବୋଧେ ନିପତ୍ଯାନୁଭଵେ ଭଵାଭୂଃ
ଯେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ଵାରା ମାତ୍ର ଜଣାଯିବା, ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ସଦୃଶ ଅନୁଭବକୁ ଛାଡ଼ି, ମନ ଭିତରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନରେ ବିଲିନ ହେବାକୁ ଶିଖିଲେ, ତେବେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଶେଷ ହୁଏ।
ଅହନ୍ତାଦି ଜଗଚ୍ ଚେଦଂ ପରିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅସତ୍ଯତାମ୍ । ଯାତି ସାନୁଭଵେ ମୋହାତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଏଵାନ୍ଯଥାଧିଯାମ୍
ଏହି ସଂସାରଟି, ଯାହା 'ମୁଁ' ଭାବନାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସଠିକ୍ ବୁଝିବା ସହିତ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଭ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଧ ହୁଏ।
ଅଜ୍ଞାନଜ୍ଵରମୁକ୍ତସ୍ଯ ବୋଧଶୀତଲିତାତ୍ମନଃ । ଏତଦ୍ ଏଵ ଭଵେଚ୍ ଚିହ୍ନଂ ଯଦ୍ ଭୋଗାମ୍ବୁ ନ ରୋଚତେ
ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନର ଜ୍ୱରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ: ଭୋଗର ଜଳ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରେନାହିଁ।
ଅଲମ୍ ଅନ୍ଯୈḫ ପରିଜ୍ଞାନୈର୍ ଵାଚ୍ଯଵାଚକଵିଭ୍ରମୈଃ । ଅନହଂଵେଦନାମାତ୍ରଂ ନିର୍ଵାଣଂ ତଦ୍ ଵିଭାଵ୍ଯତାମ୍
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଭ୍ରମର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ନିର୍ମଳ ଅହଂକାରହୀନ ଜ୍ଞାନ, ଯାହାକୁ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କର।
ଅଭିଜ୍ଞାତା ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ପଦାର୍ଥା ରମଯନ୍ତି ନୋ । ନ ଚ ସନ୍ତି ତଥୈଵାସ୍ମିନ୍ ନାହଂ ଜଗଦ୍ ଇତି ଭ୍ରମେ
ଯେପରିକି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଚିହ୍ନିଥିବା ବସ୍ତୁମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହାନ୍ତି ଓ ସେମାନେ ସତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଭ୍ରମରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ଓ 'ସଂସାର ଅଛି' ଭାବନାମାନେ ସତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ଯଥା ସ୍ଵଭାଵନାଦ୍ ଯକ୍ଷସ୍ ତରୌ ସସ୍ଵଜନଂ ପୁରମ୍ । ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵୈଵଂ ଜୀଵḫ ପଶ୍ଯତି ସଂସୃତିମ୍
ଯେପରି ଏକ ଯକ୍ଷ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରେ ଗଛରେ ଏକ ଅସଲ ସହ ଲୋକମାନେ ଥିବା ଏକ ସହରକୁ ଦେଖିଥାଏ, ଯଦିଓ ସେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଏକ ଜୀବ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ଵିଭ୍ରମାତ୍ମା ଯଥା ଯକ୍ଷୋ ଯକ୍ଷାଲୋକଶ୍ ଚ ତୌ ମିଥଃ । ସଦ୍ରୂପୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ମିଥ୍ଯା ତଥାହନ୍ତ୍ଵଜଗଦ୍ଭ୍ରମୌ
ଯେପରି ଯକ୍ଷ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଜଗତ, ଦୁଇଟି ଭ୍ରମର ଆକୃତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ, ତେଣୁ ମୁଁ ଓ ଜଗତର ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ମିଥ୍ୟା।
ଅନାଵରଣତୋ ଽରଣ୍ଯେ ଯକ୍ଷାଦ୍ ଵିଭ୍ରମରୂପିଣଃ । ଯଥା ସ୍ଫୁରନ୍ତି ଭୂତାନି ତଥେମାନି ଚତୁର୍ଦଶ
ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଭ୍ରମର ଆକୃତି ଥିବା ଯକ୍ଷ ଅନାବୃତ ହେଇ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଏହି ଚଉଦ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଭ୍ରମମାତ୍ରମ୍ ଅହଂ ମିଥ୍ଯୈଵେତି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଭାଵଯନ୍ । ଯକ୍ଷୋ ଽଯକ୍ଷତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ଚିତ୍ତଂ ଚାଚିତ୍ତତାମ୍ ଇଦମ୍
ବୁଦ୍ଧିରେ ଏହି ଭାବ ଆଣି, 'ମୁଁ' କେବଳ ଏକ ଭ୍ରମ ଏବଂ ମିଥ୍ୟା, ଯକ୍ଷ ତାହାର ଯକ୍ଷତ୍ୱ ଛାଡିଦିଏ, ଏହି ଚିତ୍ତ ଚିତ୍ତତ୍ୱ ହରାଇଯାଏ।
ନିରସ୍ତସକଲାଶଙ୍କଂ ତ୍ଯାଗଗ୍ରହଣଵର୍ଜିତମ୍ । ଅଵିସାରିସମସ୍ତେଚ୍ଛଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରି, ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ବିରକ୍ତିରେ ଆଟକି ନ ରହି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ଅପ୍ରଭାବିତ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ସେଠି ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ।
ଅତ୍ଯନ୍ତାସମ୍ଭଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ତତମ୍ । ଅଥ ଵା ନୈଵ ଦ୍ରଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମ ସଵାଚ୍ଯଂ କିମ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
ଏହି ଜଗତ ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଠି ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମ୍ଭବ ଓ କେବଳ ଦେଖୁଥିବା ଚେତନାରେ ଭରିଯାଇଛି; କିମ୍ବା, ଏହାକୁ ଦେଖୁଥିବା ଚେତନାର ରୂପ ବୋଲି କୁହିବା ମଧ୍ୟ ଅନବଶ୍ୟକ—ଏପରି କଥା କହିଲେ କ'ଣ ଲାଭ?
ଵସନ୍ତରସପୂରସ୍ଯ ଯଥା ଵିଟପଗୁଲ୍ମତା । ସ୍ଵରୂପମାତ୍ରଭରତସ୍ ସଂଵିଦସ୍ ସର୍ଗତା ତଥା
ଯେପରି ବସନ୍ତ ଋତୁର ରସ ଗଛପାଲି ଓ ଜାଡିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କେବଳ ଚେତନାର ମୂଳ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଜଗଦାଭାସଂ ଶୁଦ୍ଧଚିନ୍ମାତ୍ରଵେଦନମ୍ । କାତ୍ରୈକତା ଦ୍ଵିତା କା ଵା ନିର୍ଵାଣମ୍ ଅଲମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଜଗତ କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭ୍ରମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅନୁଭୂତି; ଏଠାରେ ଏକତ୍ୱ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତ୍ୱର କଣ ଅର୍ଥ? ଶାନ୍ତିରେ ବସ।
ଭୂଯତାଂ ଚିନ୍ମଯଵ୍ଯୋମ୍ନା ପୀଯତାଂ ପରମୋ ରସଃ । ସ୍ଥୀଯତାଂ ଵିଗତାଶଙ୍କଂ ନିର୍ଵାଣାନନ୍ଦନନ୍ଦନେ
ଚେତନାର ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଭଳି ହେଇଯାଅ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦର ସ୍ବାଦ ନିଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି ନିର୍ବାଣ ଆନନ୍ଦର ବାଗିଚାରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିରୁହ।
କିମ୍ ଏତାସ୍ଵ୍ ଅତିଶୂନ୍ଯାସୁ ସଂସାରାରଣ୍ଯଭୂମିଷୁ । ମାନଵା ଵାତହରିଣା ଭ୍ରମଥୋଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତବୁଦ୍ଧଯଃ
ଏହି ସଂସାରର ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମିରେ, ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ହରିଣ ଭଳି ଭ୍ରମିତ ମନ ନେଇ ଲୋକେମାନେ କାହିଁକି ଏମିତି ଚାଲିଉଠନ୍ତି?
ଜଗତ୍ତ୍ରଯମରୀଚ୍ଯମ୍ବୁଵିପ୍ରଲବ୍ଧାନ୍ଧବୁଦ୍ଧଯଃ । ମା ଧାଵତ ଘନଵ୍ଯଗ୍ରମ୍ ଆଶଯୋପହତାଶଯାଃ
ତିନି ଜଗତର ମୃଗତୃଷ୍ଣା ଜଳରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଆଶାରେ ଅନ୍ଧ ମନ ନେଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବାଧା ପାଇ, ମେଘ ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଅନ୍ୟେଁଅନ୍ୟେଁ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଯାଅ ନାହିଁ।
ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁପାଯିନଃ । ଵ୍ଯର୍ଥଂ ମା ଯୂଯମ୍ ଆଯୂଂଷି ନରାẖ କ୍ଷପଯତୈଣକାଃ
ରୂପ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ମନର ମୃଗତୃଷ୍ଣା ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ତୁମେ, ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ହରିଣ ଭଳି ନିର୍ଥକ ଭାବେ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଜଗଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାଗାରଗର୍ଧେନ ନଶ୍ଯଥ । ସୁଖରୂପାଣି ଦୁẖଖାନି ଶାସନାଯୈଵ ପଶ୍ଯଥ
ଏହି ମୃଗମାୟା ଜଗତର ଭୋଗବାଟିର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ତୁମେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛ। ଯେଉଁ ସବୁକୁ ଆନନ୍ଦ ଭାବିଥାଉଛ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଃଖ ଭାବରେ ଦେଖୁଛ, କେବଳ ନିୟମ ପାଇଁ।
ଜଗତ୍କେଶୋଣ୍ଡୁକଂ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୈ ମା ମହାମ୍ବରମଧ୍ଯଗମ୍ । ଅଵଲୋକଯତାଭ୍ରାନ୍ତେ ସ୍ଵରୂପେ ପରିଣମ୍ଯତାମ୍
ଯିଏ ଭ୍ରମିତ, ସେ ଏହି ଜଗତକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯାହା ବଡ଼ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଉଡ଼ୁଥିବା କେଶର ଗୋଲା ପରି। ତାଙ୍କୁ ନିଜର ସ୍ୱରୂପରେ ପରିଣତ ହେବା ଉଚିତ।
ମାନଵା ଵାତଲୋଲୋଚ୍ଚପତ୍ତ୍ରପ୍ରାନ୍ତାମ୍ବୁଭଙ୍ଗୁରାଃ । ମା ନଵାସୁ ନଵାସ୍ଵ୍ ଅନ୍ଧଗର୍ଭଶଯ୍ଯାସୁ ଶଯ୍ଯତାମ୍
ମଣିଷମାନେ ପତ୍ରର ଶେଷରେ ଥିବା ପାଣି ପରି, ବାୟୁରେ ଡାହାଯାଉଥିବା ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଙ୍ଗୁର। ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ନୂତନ ଜନ୍ମର ଅନ୍ଧକାର ଗର୍ଭରେ ଶୋଇବେ ନାହିଁ।
ଅଵିରାମମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଵଭାଵେ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍ । ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଦଶାଦୋଷାଦ୍ ଅସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଵିରମ୍ଯତାମ୍
ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ନିଜର ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବିରତ ରୁହ। ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖିବାଳାର ଭେଦ ଯାହା ତୋର ସ୍ୱଭାବ ନୁହେଁ, ସେଠାରୁ ହଟିଯା।
ଅଜ୍ଞାଵବୁଦ୍ଧସ୍ ସଂସାରସ୍ ସାହଂ ନାସ୍ତି ମନାଗ୍ ଅପି । ଅଵିଶିଷ୍ଟଂ ତୁ ଯତ୍ ସତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ନାମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅବିବେକ ଥିଲେ ମାନବ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ପଡିଥାଏ; ଯାହା ସତ୍ୟରେ ଏକାତ୍ମ ଓ ଭିନ୍ନତାହୀନ, ସେଥିରେ କିଛି ନାମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ତ୍ରୋଟଯିତ୍ଵା ତୁ ତୃଷ୍ଣାଯଶ୍ଶୃଙ୍ଖଲାଵଲିତଂ ବଲାତ୍ । ସଂସାରପଞ୍ଜରଂ ତିଷ୍ଠ ସର୍ଵସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵେ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ତୁମରେ ଯେଉଁ ତୃଷ୍ଣାର ଶୃଙ୍ଖଳା ବନ୍ଧିଛି, ସେଉଠାରୁ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଛିଣ୍ଡି ଦେଉ; ଏହି ସଂସାରର ପଞ୍ଜରା ଉପରେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚରେ ସିଂହ ପରି ରୁହ।
ଆତ୍ମାତ୍ମୀଯଗ୍ରହଭ୍ରାନ୍ତିଶାନ୍ତିମାତ୍ରଂ ଵିମୁକ୍ତତା । ଯଥାତଥାସ୍ଥିତସ୍ଯାପି ସା ସ୍ଵସତ୍ତୈଵ ଯୋଗିନଃ
‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ଭାବର ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଯେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ, ସେଇ ମୁକ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀ ଥାଏ, ସେଠି ସେ ନିଜ ସ୍ଵରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ନିର୍ଵାଣତାଵାସନତା ପରୋପଶମତା ଜ୍ଞତା । ସଂସାରାଧ୍ଵନି ଖିନ୍ନସ୍ଯ ଶୀତା ଵିଶ୍ରମଭୂମଯଃ
ସଂସାରର ଦୁଃଖ ରାସ୍ତାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ପାଇଁ ମୁକ୍ତିରେ ବସିବା, ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ ନେବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଶାନ୍ତିକୁ ଜାଣିବା — ଏସବୁ ଶୀତଳ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ।
ତଜ୍ଜ୍ଞଜ୍ଞାତୋ ନ ମୂର୍ଖାଣାଂ ମୂର୍ଖଜ୍ଞାତୋ ନ ତଦ୍ଵିଦାମ୍ । ଵିଦ୍ଯତେ ଜଗଦର୍ଥୋ ଽସାଵ୍ ଅଵାଚ୍ଯୋ ଽନ୍ଯସ୍ ତଯୋର୍ ମିଥଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି, ମୂର୍ଖମାନେ ନୁହେଁ; ଯାହାକୁ ମୂର୍ଖମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ତାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ସଂସାରର ଅର୍ଥ ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିହେବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଵିଶ୍ଵତା ଭ୍ରାନ୍ତିସଂଶାନ୍ତୌ ସଂସ୍ଥିତୈଵ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ମହାର୍ଣଵାମ୍ବୁଵଲିତା ପୁତ୍ରିକେଵ ପଯୋମଯୀ
ଯେତେବେଳେ ସଂସାରର ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଏହା ରହିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଧରିପାରିବାକୁ ନୁହେଁ—ଏହା ଏମିତି ଯେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ପାଣିର ଝିଅ ଯେପରି ଭାସୁଥାଏ, ତେଣୁ ଧରିପାରିବା ନୁହେଁ।