ଵିଚାରଶମସତ୍ସଙ୍ଗବଲିପୁଷ୍ପୈକପୂଜିତଃ । ସଦ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷକରସ୍ ସାଧୋସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମୈଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ବିଚାର, ଶାନ୍ତି ଓ ସତ୍ସଙ୍ଗର ଫୁଲରେ ଯେଉଁ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁକ୍ଷରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ସତ୍ଯାଲୋକନମାତ୍ରୈକପୂଜିତୋ ଽନୁତ୍ତମାର୍ଥଦଃ । ଯତ୍ରାସ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମେଶ୍ଵରସ୍ ତତ୍ର ମୂଢẖ କୋ ଽନ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ସେ ଅତିଶୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବାକୁ ମୂର୍ଖ କିଏ ଚାହିଁବ?
ସତ୍ସଙ୍ଗଶମସନ୍ତୋଷଵିଵେକୈḫ ପୂଜିତାତ୍ମନଃ । ଶିରୀଷକୁସୁମାଯନ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରାହିଵିଷଵହ୍ନଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ସଙ୍ଗ, ଶାନ୍ତି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ବିବେକରେ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର, ସର୍ପବିଷ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଶିରୀଷ ଫୁଲ ପରି ଅହାନିକର ହୋଇଯାଏ।
ଦେଵାର୍ଚନତପସ୍ତୀର୍ଥଦାନାନ୍ଯ୍ ଅତିକୃତାନ୍ଯ୍ ଅପି । ଭସ୍ମାଯନ୍ତେ ନିରର୍ଥତ୍ଵାଦ୍ ଅଵିଵେକହତାତ୍ମନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବିବେକହୀନ ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦେବପୂଜା, ତପ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଦାନ ଅତ୍ୟଧିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇ ଛାଇଁ ହୋଇଯାଏ।
ଏତାନ୍ଯ୍ ଅପି ଵିଵେକେନ କ୍ରିଯନ୍ତେ ସଫଲାନି ଚେତ୍ । ଵିଵେକ ଏଵ ତତ୍ କସ୍ମାତ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ ଅନ୍ତର୍ ନ ସାଧ୍ଯତେ
ଯଦି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିବେକ ସହିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଫଳ ମିଳେ; ତେବେ ବିବେକକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ମନ ମଧ୍ୟରେ କାହିଁକି ଉନ୍ନତି କରାଯାଉନାହିଁ?
ଯଥାଭୂତାର୍ଥଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଵାସନୋପରମେ ପଦେ । ଯତ୍ନୋ ଵିଵେକଶବ୍ଦାଖ୍ଯୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମପ୍ରସାଦତଃ
ବସ୍ତୁଗତ ସତ୍ୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିବା ଏବଂ ମନର ଆଗ୍ରହ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଆତ୍ମାର ସ୍ପଷ୍ଟତାରୁ ବିବେକ ନାମକ ଚେଷ୍ଟା ଉପଜେ।
ତଥା ତଥା ଵିଵେକୋ ଽନ୍ତର୍ ଵୃଦ୍ଧିଂ ନେଯଶ୍ ଶମାମୃତୈଃ । ଯଥା ଯଥା ପୁନଶ୍ ଶୋଷମ୍ ଉପଯାତି ନ ଵିଭ୍ରମୈଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ବିବେକକୁ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତରେ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଫଳରେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଭ୍ରମକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଏ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ବଢ଼ାଏ ନାହିଁ।
ଦେହସତ୍ତାମ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ଯଥାଭୂତାର୍ଥଦର୍ଶନାତ୍ । ଲଜ୍ଜାଂ ଭଯଂ ଵିଷାଦେର୍ଷ୍ଯେ ସୁଖଂ ଦୁẖଖଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ସମମ୍
ଦେହର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଲଜ୍ଜା, ଭୟ, ବିଷ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖକୁ ସମଭାବରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଜଗଦାଦି ଶରୀରାଦି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵାଦୌ କୁତୋ ଽଦ୍ଯ ତତ୍ । କାର୍ଯଂ ଚେତ୍ କାରଣସ୍ଯୈତତ୍ ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରକମ୍
ଆରମ୍ଭରେ ନ ଜଗତ୍ ଥିଲା, ନ ଶରୀର ଥିଲା; ତେଣୁ ଏବେ କିପରି ଏହାମାନେ ଅଛନ୍ତି? ଯଦି ଏହାମାନେ କୌଣସି କାରଣର ଫଳ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କାରଣ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ପ୍ରତିଭାମାତ୍ରମ୍ ଏଵାଚ୍ଛଂ ନ ତୁ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଘଟାଦିଵତ୍ । ଜ୍ଞାନାତ୍ମିକୈଵ ପ୍ରତିଭା ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଏଵାଖିଲଂ ତତଃ
ଏହା ସୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯିବା ମାତ୍ର, ଘଟ ଭଳି ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ; ଏହି ଦେଖାଯିବା ନିଜେ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର।
ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଶ୍ରୀḫ ପରିଜ୍ଞାତାପି ଶାମ୍ଯତି । ଜ୍ଞେଯାଭାଵେ ତ୍ଵ୍ ଅନିର୍ଵାଚ୍ଯା ଶିଷ୍ଯତେ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶିଵମ୍
ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜ୍ଞାନ ଯେତେବେଳେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଜାଣିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଚିରକାଳ ଶିବ ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ।
ଅଶରୀରାଦ୍ଯ୍ ଅଵିଶ୍ଵାତ୍ମ ସର୍ଵଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଇଦଂ ତତମ୍ । ଜ୍ଞାନଜ୍ଞେଯଜ୍ଞପ୍ତିମାତ୍ରଂ ଦୃଷନ୍ମୌନମ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଯଥାର୍ଥ ନ ଶରୀର ଅଛି, ନ ଜଗତ୍ ଅଛି; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏହା ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଜ୍ଞାନର ଦେଖିବା ମାତ୍ର ଭାବରେ ନିରବ ସାକ୍ଷୀ ଭଳି ବସିଛି।
ଶାନ୍ତାନ୍ତẖକରଣାସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛାଶ୍ ଶିଲାପୁତ୍ରକକୋଶଵତ୍ । ଚଲନ୍ତଶ୍ ଚାଚଲନ୍ତଶ୍ ଚ ଜ୍ଞରୂପା ଏଵ ତିଷ୍ଠତ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ପରିସ୍ଫୁଟ, ସ୍ଫଟିକ ପଥର ଭିତର ମାନେ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ, ସେମାନେ ଚଳିଥିବା କିମ୍ବା ଅଚଳ ହେଉଥିବା, ସବୁବେଳେ ଜ୍ଞାନର ଆକାରରେ ରହନ୍ତି।
ଅଜ୍ଞେଯଜ୍ଞତ୍ଵସଦ୍ରୂପାସ୍ ସଦସତ୍ସାରରୂପିଣଃ । ଆକାଶକୋଶଵିଶଦା ଭଵତାଭଵଭୂମଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞେୟ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ର ମୂଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଆକାଶ ପରି ପରିସ୍ଫୁଟ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭବ ଓ ଅଭବ ର ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳୀ ଏପରି ନିର୍ମଳ ଅଟୁଟ।
ଯଥାସ୍ଥିତଂ ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତଶ୍ ଚ ଯଥାଗତମ୍ । ଯଥାପ୍ରାପ୍ତୈକକର୍ମାଣସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ବୁଧାḫ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ରହନ୍ତି; ଯେପରି ଆସିଛନ୍ତି, ସେପରି ଯାଆନ୍ତି; ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ ମିଳେ, ସେପରି କରନ୍ତି—ଏପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅଥ ଵା ସର୍ଵସନ୍ତ୍ଯାଗଶାନ୍ତାନ୍ତẖକରଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଏକାନ୍ତେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚିତ୍ରକର୍ମାର୍ପିତା ଇଵ
କିମ୍ବା, ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାନ୍ତରେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ଯେପରି ଚିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ।
ସଙ୍କଲ୍ପଶାନ୍ତୌ ସଙ୍କଲ୍ପପୁରଵତ୍ ସର୍ଵଦାଖିଲମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନଵଚ୍ ଚ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସଦ୍ ଏଵାସ୍ତଙ୍ଗତଂ ଜଗତ୍
କଳ୍ପନା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ସବୁ କିଛି ପୂର୍ବବତ୍ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜାଗୃତ ମନିଷ୍ୟ ପାଇଁ, ସଂସାର ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ସନେତ୍ରରୂପାନୁଭଵଂ ଜାତିତୋ ଽନ୍ଧ ଇଵାଗମୈଃ । ନିର୍ଵାଣଂ ଵର୍ଣଯନ୍ନ୍ ଅଜ୍ଞସ୍ ତାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ନ ଶାମ୍ଯତି
ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ରର କଥା ଶୁଣି ମୁକ୍ତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମଠାରୁ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ରଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କହିଥିବା ପରି, ମନରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି, ଶାନ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
କଲ୍ପନାଂଶୋପଦେଶେନ ଲୋକୋ ଽଵିଦ୍ଯାମଯାତ୍ମନା । ଯେନ କେନଚିଦ୍ ଅଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ କୃତାର୍ଥୋ ଽସ୍ମୀତି ମନ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଡୁବିଥିବା ଦେହରେ, କେବଳ କଳ୍ପନା ଭିତ୍ତିକ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ଯେଭଳି ଭାବରେ ହେଉନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବି ନିଅନ୍ତି।
ଅକୃତାର୍ଥẖ କୃତାର୍ଥତ୍ଵଂ ଜାନନ୍ ମୌର୍ଖ୍ଯଵିମୋହିତଃ । ଵିଜ୍ଞାସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅକୃତାର୍ଥତ୍ଵଂ କ୍ଷଣାନ୍ତରକଦର୍ଥନୈଃ
ମୂର୍ଖତା ଓ ମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ଅସଫଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଅନୁଭୂତିର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା, ଶୀଘ୍ର ନିଜର ଅସଫଳତାକୁ ବୁଝିପାରିବ।
ଉପାଯଂ କଲ୍ପନାତ୍ମାନମ୍ ଅନୁପାଯଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ । ଦୁẖଖଦତ୍ଵାନ୍ ନିମେଷେଣ ଭାଵାଭାଵୈଷଣଭ୍ରମୈଃ
ଜେଉଁଠି କଳ୍ପନା ଉପାୟ ଭାବି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ସେଉଁଠି ଏହାକୁ ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; କାରଣ, ଏହି ଭ୍ରମ ଦ୍ଵାରା ଦୁଃଖ ତୁରନ୍ତ ଆସିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଖୋଜ ମାନେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ।
ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଂ ପରିଜ୍ଞାଯ ଯଦ୍ ଅଵାସନମ୍ ଆସିତମ୍ । ଵିରସାଶେଷଵିଷଯଂ ତଦ୍ ଧି ନିର୍ଵାଣମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାର ଭ୍ରମ ବୋଲି ଜାଣି, ଯେଉଁଠି ମନେ କୌଣସି ଜିନିଷ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ନିରସ ଲାଗେ, ସେଉଁଠି ନିର୍ବାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆଖ୍ଯାଯିକାର୍ଥପ୍ରତିଭାନରୂପମ୍ ଅଚେତ୍ଯଚିଦ୍ଵାରିଭରଦ୍ରଵାତ୍ମା । ଅଵେଦ୍ଯଵିଦ୍ରୂପମ୍ ଅଶେଷମ୍ ଅଚ୍ଛଂ ପଶ୍ଯନ୍ ଵିନିର୍ଵାମି ଜଗତ୍ସ୍ଵରୂପମ୍
ଏହି ସଂସାରର ସ୍ୱରୂପକୁ ମୁଁ ଏଭଳି ଦେଖୁଛି—ଏହା ପରିସ୍ଫୁଟ୍, ପ୍ରସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଖଣ୍ଡ, ଜଳର ସାର ସଦୃଶ, ଜଣା ଓ ଅଜଣା ସବୁଠୁ ଉପରେ, ଗଳ୍ପର ଅର୍ଥ ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛି।
ଜାତ୍ଯନ୍ଧରୂପାନୁଭଵାନୁରୂପଂ ଯଦ୍ ଆଗମୈର୍ ବୁଦ୍ଧମ୍ ଅବୋଧରୂପମ୍ । ଅଧସ୍ପଦୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅସ୍ମିନ୍ ବୋଧେ ନିପତ୍ଯାନୁଭଵେ ଭଵାଭୂଃ
ଯେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ଵାରା ମାତ୍ର ଜଣାଯିବା, ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ସଦୃଶ ଅନୁଭବକୁ ଛାଡ଼ି, ମନ ଭିତରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନରେ ବିଲିନ ହେବାକୁ ଶିଖିଲେ, ତେବେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଶେଷ ହୁଏ।
ଅହନ୍ତାଦି ଜଗଚ୍ ଚେଦଂ ପରିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅସତ୍ଯତାମ୍ । ଯାତି ସାନୁଭଵେ ମୋହାତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଏଵାନ୍ଯଥାଧିଯାମ୍
ଏହି ସଂସାରଟି, ଯାହା 'ମୁଁ' ଭାବନାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସଠିକ୍ ବୁଝିବା ସହିତ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଭ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଧ ହୁଏ।
ଅଜ୍ଞାନଜ୍ଵରମୁକ୍ତସ୍ଯ ବୋଧଶୀତଲିତାତ୍ମନଃ । ଏତଦ୍ ଏଵ ଭଵେଚ୍ ଚିହ୍ନଂ ଯଦ୍ ଭୋଗାମ୍ବୁ ନ ରୋଚତେ
ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନର ଜ୍ୱରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ: ଭୋଗର ଜଳ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରେନାହିଁ।
ଅଲମ୍ ଅନ୍ଯୈḫ ପରିଜ୍ଞାନୈର୍ ଵାଚ୍ଯଵାଚକଵିଭ୍ରମୈଃ । ଅନହଂଵେଦନାମାତ୍ରଂ ନିର୍ଵାଣଂ ତଦ୍ ଵିଭାଵ୍ଯତାମ୍
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଭ୍ରମର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ନିର୍ମଳ ଅହଂକାରହୀନ ଜ୍ଞାନ, ଯାହାକୁ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କର।
ଅଭିଜ୍ଞାତା ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ପଦାର୍ଥା ରମଯନ୍ତି ନୋ । ନ ଚ ସନ୍ତି ତଥୈଵାସ୍ମିନ୍ ନାହଂ ଜଗଦ୍ ଇତି ଭ୍ରମେ
ଯେପରିକି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଚିହ୍ନିଥିବା ବସ୍ତୁମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହାନ୍ତି ଓ ସେମାନେ ସତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଭ୍ରମରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ଓ 'ସଂସାର ଅଛି' ଭାବନାମାନେ ସତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ଯଥା ସ୍ଵଭାଵନାଦ୍ ଯକ୍ଷସ୍ ତରୌ ସସ୍ଵଜନଂ ପୁରମ୍ । ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵୈଵଂ ଜୀଵḫ ପଶ୍ଯତି ସଂସୃତିମ୍
ଯେପରି ଏକ ଯକ୍ଷ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରେ ଗଛରେ ଏକ ଅସଲ ସହ ଲୋକମାନେ ଥିବା ଏକ ସହରକୁ ଦେଖିଥାଏ, ଯଦିଓ ସେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଏକ ଜୀବ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ଵିଭ୍ରମାତ୍ମା ଯଥା ଯକ୍ଷୋ ଯକ୍ଷାଲୋକଶ୍ ଚ ତୌ ମିଥଃ । ସଦ୍ରୂପୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ମିଥ୍ଯା ତଥାହନ୍ତ୍ଵଜଗଦ୍ଭ୍ରମୌ
ଯେପରି ଯକ୍ଷ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଜଗତ, ଦୁଇଟି ଭ୍ରମର ଆକୃତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ, ତେଣୁ ମୁଁ ଓ ଜଗତର ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ମିଥ୍ୟା।