ଜ୍ଞପ୍ତିମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ଶୁଦ୍ଧାଦ୍ ଆଦିମଧ୍ଯାନ୍ତଵର୍ଜିତାତ୍ । ନାନ୍ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀତି ନିର୍ଣୀତଂ ମହାଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପିଣଃ
ପ୍ରାଚୀନ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସ୍ୱରୂପ ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି।
ତତ୍ କସ୍ଯଚିଚ୍ ଛିଵଂ ଶାନ୍ତଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । କସ୍ଯଚିଚ୍ ଛୂନ୍ଯତାମାତ୍ରଂ କସ୍ଯଚିଜ୍ ଜ୍ଞପ୍ତିମାତ୍ରକମ୍
କାହା ପାଇଁ ଏହା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ, କାହା ପାଇଁ ଏହା ଚିରକାଳୀନ ବ୍ରହ୍ମ, କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ଏହା ଶୂନ୍ୟତା ମାତ୍ର ଲାଗେ, ଆଉ କିଛିଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ତଦ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମ ଚିଦ୍ରୂପଂ ଚେତ୍ଯତାମ୍ ଏଵ ଭାଵଯତ୍ । ସ୍ଵସଂସ୍ଥମ୍ ଏଵ ଜ୍ଞେଯତ୍ଵମ୍ ଅଵଗଚ୍ଛତି ଚିନ୍ତଯା
ସେଇ ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ଚେତନା, ତାକୁ ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ ଭାବରେ ଭାବିଥାଆଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ବୁଝିପାରିବା, ଜ୍ଞାନ ସେଇ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ନାସ୍ତି ସତ୍ତାଂ ଵିନା ଵାଯୋର୍ ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦେଷୁ କାରଣମ୍ । ତଥା ମହାଚିତୋ ଽଚ୍ଛାଯାସ୍ ସର୍ଗସଂଵିତ୍ତିଵୃତ୍ତିଷୁ
ଯେପରି ବାୟୁ ନିଜ ସ୍ତିତି ଛଡ଼ି ତାହାର ଗତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ସେପରି ମହାଚେତନାର ଶୁଦ୍ଧ ଆଲୋକରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଜ୍ଞାନର କ୍ରିୟା ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ।
ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସତ୍ତ୍ଵଂ ଵା ହେତୁର୍ ଅନ୍ଯାନପେକ୍ଷଣାତ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଅତ୍ରାର୍ଥେ ଽଭଵିଷ୍ଯତ୍ ସଦ୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକତ୍ଵାସ୍ତିତାଵଶାତ୍
ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ସଦା ରହୁଛି କି ନାହିଁ, ଏହାର କାରଣ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ। ଏହି ବିଷୟରେ, ଦ୍ୱିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଏକତ୍ୱର ସତ୍ୟତା କେବଳ 'ଅଛି' ବୋଲି କହିବା ଆବଶ୍ୟକତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
କୋ ଽତ୍ର କଲ୍ପଯିତା ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଏକତ୍ଵଂ ଵା ମହାମ୍ବରେ । ଵିଷ୍ଵଗ୍ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଅପାରୈକା ପରମାକାଶକୋଶତା
ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶରେ କିଏ ଦ୍ୱିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଏକତ୍ୱ ରଚିପାରିବ? ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅସୀମ, ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ତମ ଆକାଶ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶର ଏକ ମହାପଟି।
ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦାନିଲଦ୍ଵିତ୍ଵଶବ୍ଦ ଏଵ ନ ଵାସ୍ତଵଃ । ଵିଶ୍ଵଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ତଥୈଵାସନ୍ମଯାତ୍ମକମ୍
ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ଓ ପବନର ଦ୍ୱିତ୍ୱ କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ଅଛି, ବାସ୍ତବରେ ନୁହେଁ, ସେପରି ବିଶ୍ୱ ଓ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦ୍ୱିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଭାବନା ମାନେ।
ସଦ୍ ଏଵାସମ୍ଭଵଦ୍ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ମହାଚିନ୍ମାତ୍ରକଂ ତୁ ଯତ୍ । ଵିଶ୍ଵାଭାସଂ ତଦ୍ ଏଵେଦଂ ନ ଵିଶ୍ଵଂ ସନ୍ ନ ଵିଶ୍ଵତା
ସତ୍ୟରେ କେବେ ଦ୍ୱିତ୍ୱ ହୋଇପାରେନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଯାହା, ସେଇ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିଶ୍ୱ ଭାବରେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ—ଏହି ବିଶ୍ୱ ନ ତ ସତ୍ୟ, ନ ତ ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱତ୍ୱ ଅଛି।
ଦେଶକାଲାଦିସତ୍ତ୍ଵେନ କଦାଚିଦ୍ ଧେମ୍ନି ସତ୍ଯତା । କଟକତ୍ଵସ୍ଯ ଭିନ୍ନସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ନ ତଥା ପରେ
ଅନେକ ସମୟରେ ଦେଶ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିର କାରଣରେ ସୁନାର ଗହନା ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ଓ ତାର ସତ୍ୟତା ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଯେଉଁଠି ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ସେଠି ଏହିପରି ସତ୍ୟତା ଅନ୍ତିମ ସତ୍ୟରେ ନାହିଁ।
ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକ୍ଯାସମ୍ଭଵେ ଚାତ୍ର କାର୍ଯକାରଣତା କୁତଃ । ସ୍ଯାଚ୍ ଚେତ୍ ତତ୍ କଲ୍ପନାମାତ୍ରମ୍ ଏଵୈତନ୍ ନାନ୍ଯଵସ୍ତୁତା
ଏଠି ଯଦି ଦ୍ୱିତ୍ୱ ବା ଏକତା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ କାରଣ ଓ ଫଳ କେମିତି ହେବ? ଯଦି ଏହା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଏହା କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ଏହାର କୌଣସି ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଶୂନ୍ଯତା ନଭସୀଵାତ୍ର ଦ୍ରଵତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଵାମ୍ଭସି । ଖେ ଖତେଵାପ୍ଯ୍ ଅଭିନ୍ନୈଵ କିଲାସ୍ତି ଜଗଦାଦିତା
ଏଠି ଶୂନ୍ୟତା ଯେପରି ଆକାଶର ଭଳି, ଜଳରେ ଯେପରି ପ୍ରବାହିତା; ଯେପରି ଘଡ଼ା ଆକାଶରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ସେପରି ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଏକାଟିଏ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଯଦ୍ରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ରୂପଂ ଜଗତ୍ କ୍ଵାତ୍ର ଦ୍ଵିତୈକତେ । ଯଦ୍ରୂପଂ ଵ୍ଯୋମ ତଦ୍ରୂପମ୍ ଏଵ ଶୂନ୍ଯଂ କିଲାଖିଲମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଯେଉଁ ରୂପ, ବିଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ସେଇ ରୂପ; ତେବେ ଏଠି କେଉଁଠି ଦ୍ୱିତ୍ୱ ବା ଏକତା ଅଛି? ଯେଉଁ ରୂପ ଆକାଶର, ସମସ୍ତ ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ସେଇ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଏକାତ୍ମନି ତତେ ସ୍ଵଚ୍ଛେ ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ସର୍ଵରୂପିଣି । ଶିଲାପୁତ୍ରକସେନାଯାଂ ପାଷାଣତ୍ଵ ଇଵ ସ୍ଥିତେ
ଏକମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଆକାର ଧରେ, ସେଠାରେ ଯେପରି ଶିଳାପୁତଳି ଦଳରେ ପଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଥାଏ, ସେପରି ସେଇ ଏକାତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ସବୁ ଆକାର ରହିଥାଏ।
କାର୍ଯକାରଣଵୈଚିତ୍ର୍ଯଂ କଥଂ ସମ୍ଭଵତି କ୍ଵ ଵା । କଥମ୍ ଅଵ୍ଯୋମତା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଦ୍ଵିତୀଯାସମ୍ଭଵାଦ୍ ଭଵେତ୍
କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ବିଭିନ୍ନତା କେଉଁଠି ଏବଂ କିପରି ହେବ? ଯେପରି ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଆକାଶତ୍ୱ କିପରି ହେବ?
ପ୍ରତିଭାତ୍ମୈଵ ଭାରୂପୋ ଭାତି ସର୍ଗୋ ମହାଚିତି । ପୁତ୍ରିକେଵୋପଲୋତ୍କୀର୍ଣା ତନ୍ମଯତ୍ଵାତ୍ ତଦାତ୍ମକଃ
ସୃଷ୍ଟି ମାନେ ଚେତନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୋଇ ଏକ ଭାରି ଜଗତ୍ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଶିଳାରେ ତିଆରି ଗୁଡ଼ିକ ଶିଳା ହେବାରୁ ଶିଳା ଭଳି ଅଛି।
ସାଧୋର୍ ଯଥାସ୍ଥିତସ୍ଯୈଵଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଲୀଯତେ । କାଷ୍ଠମୌନଦଶାଭାସଂ ତତ୍ସାରମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଜଣେ ସାଧୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝି ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ କେବଳ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ କାଠର ନିରବତା ପରି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଯଥା ନିମୀଲିତାକ୍ଷସ୍ଯ ରୂପାଲୋକମନୋଭ୍ରମଃ । ସ୍ଵପ୍ନେ ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଅନଗ୍ରସ୍ଥୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସନ୍ନ୍ ଏଵାସ୍ତି ଭାଵନାତ୍
ଯେପରି ଚକୁଁ ବନ୍ଦ କରିଲେ ଯେଉଁ ଆକୃତି ଓ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ମନର ଭ୍ରମ ମାତ୍ର; ସେପରି ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯାହାକୁ ଆମେ ପ୍ରକୃତରେ ଧରିପାରୁନାହିଁ, ସେ ସବୁ କେବଳ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ଭାଵନୋପଶମଂ କୃତ୍ଵା ଶିଲୀଭୂଯ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଅଶିଲୀଭୂତମ୍ ଏଵାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵଭାଵେ ସମମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍
କଳ୍ପନାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ପାଥର ପରି ଅଡ଼ିଗ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ, ମନରେ କିଛି ଆକୃତି ତିଆରି ନକରି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସମଭାବରେ ବସି ରୁହ।
ସ୍ଵଵିଵେକୋପହାରେଣ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାର୍ଥପୂଜନୈଃ । ବୋଧାଯ ପୂଜ୍ଯତାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସ୍ଵୋ ଭାଵḫ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ନିଜ ବିବେକକୁ ଉପହାର କରି, ଯାହା ଯେପରି ମିଳେ ତାହାକୁ ଆଦର କରି, ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ମନରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ—ଯିଏ ପରମେଶ୍ୱର—କୁ ପୂଜା କର।
ଵିଵେକପୂଜିତସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମା ସଦ୍ଯସ୍ ସ୍ଥାନଵରପ୍ରଦଃ । ରୁଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରାଦିପୂଜାତ୍ର ଜରତ୍ତୃଣଲଵାଯତେ
ବିବେକ ସହିତ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କଲେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ରୁଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କରିବା, ଶୁଖିଲା ଘାସ ଓ ତୁଷ ପୂଜା କରିବା ସମାନ।
ଵିଚାରଶମସତ୍ସଙ୍ଗବଲିପୁଷ୍ପୈକପୂଜିତଃ । ସଦ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷକରସ୍ ସାଧୋସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମୈଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ବିଚାର, ଶାନ୍ତି ଓ ସତ୍ସଙ୍ଗର ଫୁଲରେ ଯେଉଁ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁକ୍ଷରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ସତ୍ଯାଲୋକନମାତ୍ରୈକପୂଜିତୋ ଽନୁତ୍ତମାର୍ଥଦଃ । ଯତ୍ରାସ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମେଶ୍ଵରସ୍ ତତ୍ର ମୂଢẖ କୋ ଽନ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ସେ ଅତିଶୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବାକୁ ମୂର୍ଖ କିଏ ଚାହିଁବ?
ସତ୍ସଙ୍ଗଶମସନ୍ତୋଷଵିଵେକୈḫ ପୂଜିତାତ୍ମନଃ । ଶିରୀଷକୁସୁମାଯନ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରାହିଵିଷଵହ୍ନଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ସଙ୍ଗ, ଶାନ୍ତି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ବିବେକରେ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର, ସର୍ପବିଷ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଶିରୀଷ ଫୁଲ ପରି ଅହାନିକର ହୋଇଯାଏ।
ଦେଵାର୍ଚନତପସ୍ତୀର୍ଥଦାନାନ୍ଯ୍ ଅତିକୃତାନ୍ଯ୍ ଅପି । ଭସ୍ମାଯନ୍ତେ ନିରର୍ଥତ୍ଵାଦ୍ ଅଵିଵେକହତାତ୍ମନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବିବେକହୀନ ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦେବପୂଜା, ତପ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଦାନ ଅତ୍ୟଧିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇ ଛାଇଁ ହୋଇଯାଏ।
ଏତାନ୍ଯ୍ ଅପି ଵିଵେକେନ କ୍ରିଯନ୍ତେ ସଫଲାନି ଚେତ୍ । ଵିଵେକ ଏଵ ତତ୍ କସ୍ମାତ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ ଅନ୍ତର୍ ନ ସାଧ୍ଯତେ
ଯଦି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିବେକ ସହିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଫଳ ମିଳେ; ତେବେ ବିବେକକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ମନ ମଧ୍ୟରେ କାହିଁକି ଉନ୍ନତି କରାଯାଉନାହିଁ?
ଯଥାଭୂତାର୍ଥଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଵାସନୋପରମେ ପଦେ । ଯତ୍ନୋ ଵିଵେକଶବ୍ଦାଖ୍ଯୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମପ୍ରସାଦତଃ
ବସ୍ତୁଗତ ସତ୍ୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିବା ଏବଂ ମନର ଆଗ୍ରହ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଆତ୍ମାର ସ୍ପଷ୍ଟତାରୁ ବିବେକ ନାମକ ଚେଷ୍ଟା ଉପଜେ।
ତଥା ତଥା ଵିଵେକୋ ଽନ୍ତର୍ ଵୃଦ୍ଧିଂ ନେଯଶ୍ ଶମାମୃତୈଃ । ଯଥା ଯଥା ପୁନଶ୍ ଶୋଷମ୍ ଉପଯାତି ନ ଵିଭ୍ରମୈଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ବିବେକକୁ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତରେ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଫଳରେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଭ୍ରମକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଏ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ବଢ଼ାଏ ନାହିଁ।
ଦେହସତ୍ତାମ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ଯଥାଭୂତାର୍ଥଦର୍ଶନାତ୍ । ଲଜ୍ଜାଂ ଭଯଂ ଵିଷାଦେର୍ଷ୍ଯେ ସୁଖଂ ଦୁẖଖଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ସମମ୍
ଦେହର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଲଜ୍ଜା, ଭୟ, ବିଷ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖକୁ ସମଭାବରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଜଗଦାଦି ଶରୀରାଦି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵାଦୌ କୁତୋ ଽଦ୍ଯ ତତ୍ । କାର୍ଯଂ ଚେତ୍ କାରଣସ୍ଯୈତତ୍ ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରକମ୍
ଆରମ୍ଭରେ ନ ଜଗତ୍ ଥିଲା, ନ ଶରୀର ଥିଲା; ତେଣୁ ଏବେ କିପରି ଏହାମାନେ ଅଛନ୍ତି? ଯଦି ଏହାମାନେ କୌଣସି କାରଣର ଫଳ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କାରଣ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ପ୍ରତିଭାମାତ୍ରମ୍ ଏଵାଚ୍ଛଂ ନ ତୁ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଘଟାଦିଵତ୍ । ଜ୍ଞାନାତ୍ମିକୈଵ ପ୍ରତିଭା ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଏଵାଖିଲଂ ତତଃ
ଏହା ସୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯିବା ମାତ୍ର, ଘଟ ଭଳି ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ; ଏହି ଦେଖାଯିବା ନିଜେ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର।