ଯସ୍ଯ କ୍ଷୀଣାଵରଣତା ଶାନ୍ତସନ୍ଦେହତୋଦିତା । ପରମାମୃତପୂର୍ଣାତ୍ମା ସତ୍ତଯୈଵ ସ ରାଜତେ
ଯେଉଁଠାରେ ମନର ଆବରଣ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ସନ୍ଦେହ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଆତ୍ମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ — ସେଉଁଠି ସେ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ସର୍ଵସନ୍ଦେହଦୁẖଖାନ୍ତମିହିକାମାତରିଶ୍ଵନା । ଭାତି ଭାସ୍ଵଦ୍ଧିଯା ଦେଶସ୍ ତେନ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁନେଵ ଖମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ମିଷ୍ଟି ହାଟିଯାଇଛି, ବୁଦ୍ଧିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସେଠି ଦେଶ ଏମିତି ଚମକେ, ଯେପରି ରାତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ଵିସଂସୃତିର୍ ଅସନ୍ଦେହୋ ଲବ୍ଧଜ୍ଯୋତିର୍ ନିରାଵୃତିଃ । ଶରଦାକାଶଵିଶଦୋ ଜ୍ଞେନୈଵ ଜ୍ଞାଯତେ ବୁଧଃ
ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି, ସନ୍ଦେହର ଅଭାବ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳା ଆଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ଅବରୋଧ ନଥିବା — ଏହି ସବୁକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏମିତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଯେପରି ଶରଦ୍ ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ।
ନିସ୍ସଙ୍କଲ୍ପୋ ନିରାଧାରଶ୍ ଶାନ୍ତସ୍ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ ପଵିତ୍ରତାମ୍ । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲ ଆଧତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦ୍ ଇଵାନିଲଃ
ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଭାବନା ନାହିଁ, କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ, ଶାନ୍ତି ରହିଛି, ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ରତା ଆସିଛି, ସେଉଁଠି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶୀତଳତା ମିଳେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ବାତାସ ଆସି ଶୀତଳତା ଦେଇଯାଏ।
ଅସଦ୍ରୂପୋପଲମ୍ଭାନାମ୍ ଇଯଂ ଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵତା । ଯତ୍ ସର୍ଗଵେଦନଂ ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ଧ୍ଯାପୁତ୍ରୋପଲମ୍ଭଵତ୍
ଯେପରି ଅସତ୍ୟକୁ ଦେଖିବା, ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ଅଜନ୍ମା ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖିବା ପରି, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଅସତ୍ୟର ଅନୁଭୂତି। ଏହା ହେଉଛି ବସ୍ତୁର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ।
ଅଵିଦ୍ଯମାନମ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗଦ୍ ଯଦ୍ ଅନୁଭୂଯତେ । ଅସଦ୍ରୂପୋପଲମ୍ଭସ୍ଯ ସୈଷା ଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵତା
ଏହି ଜଗତ ଯଦିଓ ଅନୁଭବ କରାଯାଉଛି, ତଥାପି ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଅଛିନାହିଁ। ଏହି ଅସତ୍ୟର ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ବସ୍ତୁର ସ୍ୱଭାବ।
ଅସତ୍ଯେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ସଂସାରେଷ୍ଵ୍ ଆସ୍ତାମ୍ ଅର୍ଥḫ କୁତୋ ଭଵେତ୍ । ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଯୋଶ୍ ଶବ୍ଦାଵ୍ ଏଵ ଵନ୍ଧ୍ଯାସୁତୋପମୌ
ଏହି ଅସତ୍ୟ ସଂସାରରେ କିଛି ଅର୍ଥ ଥାଉ, କିପରି ସମ୍ଭବ? ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ କେବଳ ଶବ୍ଦମାନେ, ଯେପରି ଅଜନ୍ମା ସନ୍ତାନର କଥା।
ଜଗଦ୍ ବ୍ରହ୍ମତଯା ସତ୍ଯମ୍ ଅନିର୍ମିତମ୍ ଅଭାଵିତମ୍ । ଅନିଷ୍ଠିତଂ ଚାନ୍ଯଥା ତୁ ନାହଂ ନାଵଗତଂ ଚ ତତ୍
ଏହି ଜଗତ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ସତ୍ୟ, ଏହା ଅସୃଷ୍ଟ, ଅକଳ୍ପିତ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଜାଣେନି, ଏହା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ଆତ୍ମସ୍ଵଭାଵଵିଶ୍ରାନ୍ତେର୍ ଇଯଂ ଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵତା । ଯଦ୍ ଅହନ୍ତାଦିସର୍ଗାଦିଦୃଶ୍ଯାଦ୍ଯନୁପଲମ୍ଭତା
ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ଆମିତ୍ୱ ଓ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ସେସବୁ ଅନୁଭବ ହୋଇନଥାଏ—ଏହିଠାରେ ବସ୍ତୁର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଯୋଜନଲକ୍ଷାନ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଶାନ୍ତରଂ ତ୍ଵ୍ ଇତଃ । ଚେତନେ ତସ୍ଯ ଯଦ୍ ରୂପଂ ମାର୍ଗମଧ୍ଯେ ନିରଞ୍ଜନମ୍
ଏଠାରୁ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ଚେତନାର ଯେଉଁ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ହେଉଛି ନିର୍ମଳ ଓ ଅଲିପ୍ତ।
ଅସ୍ପନ୍ଦଵାତସଦୃଶଂ ଖକୋଶାଭାଚ୍ଛଚିନ୍ମଯମ୍ । ଅଚେତ୍ଯଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଉଦିତଂ ଲତାଵିକସନୋପମମ୍
ସେ ଅଚଳ ପବନ ପରି, ଘଡ଼ିର ଭିତର ଆକାଶ ପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ଗଠିତ, ଅନୁଭବରେ ଆସିପାରିବା ନୁହେଁ, ଶାନ୍ତ ଓ ଉଦିତ, ଲତା ଫୁଲିବା ପରି ପ୍ରକାଶିତ।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଵସ୍ତୁଜାତସ୍ଯ ତତ୍ ସ୍ଵଭାଵଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ । ସର୍ଵୋପଲମ୍ଭୋ ଗଲତି ତତ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ଵିଵେକିନଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ସ୍ୱଭାବ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଯିଏ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ ଓ ବିବେକ ରଖେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଅପସାରିଯାଏ।
ସୁଷୁପ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନଧୀର୍ ନାସ୍ତି ସ୍ଵପ୍ନେ ନାସ୍ତି ସୁଷୁପ୍ତଧୀଃ । ସର୍ଗନିର୍ଵାଣଯୋର୍ ଭ୍ରାନ୍ତୀ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଵପ୍ନଯୋର୍ ଇଵ
ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ସ୍ୱପ୍ନର ମନ ନାହିଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ମନ ନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ନିର୍ବାଣ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ଅଛି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ଅବସ୍ଥାର ଭଳି ଭ୍ରମ ହୁଏ।
ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵୋ ଽସୌ ନ ସ୍ଵପ୍ନୋ ନ ସୁଷୁପ୍ତତା । ନ ସର୍ଗୋ ନ ଚ ନିର୍ଵାଣଂ ସତ୍ଯଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅଶେଷତଃ
ଏହି ଭ୍ରମ ହେଉଛି ବସ୍ତୁର ସ୍ୱଭାବ ମାତ୍ର; ଏହା ନ ସ୍ୱପ୍ନ, ନ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା, ନ ସୃଷ୍ଟି, ନ ନିର୍ବାଣ। ଯାହା ସତ୍ୟ, ସେ ନିର୍ବିକାର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ।
ଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସନ୍ମାତ୍ରମଯୀ ପ୍ରେକ୍ଷିତା ଚେନ୍ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ଶୁକ୍ତିରୁପ୍ଯମ୍ ଇଵାସତ୍ଯଂ କିଲ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ କଥମ୍
ଏହି ଭ୍ରମ ଯଦି କେବଳ ଅସତ୍ୟରୁ ହୋଇଥାଏ ଓ ଭଲଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ମିଳେ ନାହିଁ; ଝିଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ଚାନ୍ଦି ଯେମିତି ଅସତ୍ୟ, ସେପରି ଏହା କେମିତି ମିଳିପାରିବ?
ଯନ୍ ନ ଲବ୍ଧଂ ଚ ତନ୍ ନାସ୍ତି ତେନ ଭ୍ରାନ୍ତେର୍ ନ ସମ୍ଭଵଃ । ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଉପଲମ୍ଭୋ ଽନ୍ଯୋ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚନ କସ୍ଯଚିତ୍
ଯାହା ମିଳିନାହିଁ, ସେ ଅଛି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଭ୍ରମ ହେବା ଅସମ୍ଭବ। ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ି କାହା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵଭାଵ ଏଵ ସର୍ଵସ୍ମୈ ସ୍ଵଦତେ କିଲ ସର୍ଵଦା । ଅନାନୈଵ ହି ନାନେଵ କିଂ ଵାଦୈସ୍ ସ ଵିଭାଵ୍ଯତାମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଅନେକ ନୁହେଁ, ବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ଏହି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାକ୍ୟାନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି?
ଅସ୍ଵଭାଵେ ମହଦ୍ ଦୁẖଖଂ ସ୍ଵଭାଵେ କେଵଲଂ ଶମଃ । ଇତି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଚାର୍ଯାନ୍ତର୍ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଟଂ ତଦ୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ି କିଛି କଲେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ କେବଳ ଶାନ୍ତି ରହିଥାଏ। ଏହିପରି ବୁଝିବା ପରେ ମନେ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ତାହା କର।
ସୂକ୍ଷ୍ମେ ବୀଜେ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଗସ୍ ସ୍ଥୂଲୋ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉପପଦ୍ଯତେ । ଶିଵେ ଽମୂର୍ତେ ଜଗନ୍ ମୂର୍ତମ୍ ଅସ୍ତୀତ୍ଯ୍ ଉତ୍ତମସଙ୍କଥା
ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୀଜରେ ମୋଟା ଗଛ ଥାଏ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ମନେ ହୁଏ। ଏଭଳି ଭାବେ, ନିରାକାର ଶିବରେ ଏଇ ସଂସାର ଦେଖାଯାଏ; ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ।
ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରବୁଦ୍ଧ୍ଯହନ୍ତାଦଯḫ ପରେ । ସ୍ଵରୂପଭୂତାସ୍ ସଲିଲେ ଦ୍ରଵତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଖାତ୍ମକାଃ
ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟି, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି; ଏହା ଜଳରେ ତାରଳତା ଭଳି, ଆକାଶର ଗୁଣ ଭଳି।
ମୂର୍ତୋ ଯଥା ସ୍ଵସଦୃଶୈẖ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଵଯଵୈẖ କ୍ରିଯାଃ । ଆତ୍ମଭୂତୈସ୍ ତଥା ଭୂତୈଶ୍ ଚିଦାକାଶମ୍ ଅକର୍ତୃ ସତ୍
ଯେପରି ଏକ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଜ ସମାନ ଅଂଶମାନେ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେପରି ଚେତନାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ଆତ୍ମସ୍ଥାଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯାଦିର୍ ଅସ୍ମଦାଦେର୍ ଅସଂସୃତେଃ । ଶବ୍ଦୋ ଽର୍ଥଭାଵମୁକ୍ତୋ ଽଯଂ ପଟହାଦ୍ ଇଵ ଜାଯତେ
ଆତ୍ମାରୁ 'ମୁଁ' ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଆମ ପାଇଁ ଏହାର କୌଣସି ଜଡିତା ନାହିଁ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ ଛାଡ଼ି ମାନେ ଖାଲି ଧ୍ୱନି ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଡ଼ୋଲରୁ ଶବ୍ଦ ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ପ୍ରେକ୍ଷଯା ନାସ୍ତି ତନ୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ନିରନ୍ତରମ୍ । ଜଗଦ୍ରୂପମ୍ ଅରୂପାତ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଯାହା ଭ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ କିଛି ତଥାପି ନାହିଁ; ସେ କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନ ରଖେ। ଯେଉଁ ଜଗତ୍ ରୂପ ଅରୂପ ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ।
ଯେଷାମ୍ ଅସ୍ତି ଜଗତ୍ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ତେ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷା ମିଥଃ । ନ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ମିଥ୍ଯାଙ୍ଗା ନାସ୍ମାସ୍ଵ୍ ଅମ୍ବରପୁଷ୍ପଵତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜଗତ୍ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ସତ୍ୟ ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାଅପରକୁ ସ୍ୱପ୍ନର ପାତ୍ର ଭଳି ଦେଖନ୍ତି; ଆତ୍ମାରେ ଏହି ମିଥ୍ୟା ଅଂଶମାନେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଫୁଲ ନାହିଁ।
ମଯି ବ୍ରହ୍ମୈକରୂପଂ ତେ ଶାନ୍ତମ୍ ଆକାଶକୋଶଵତ୍ । ଵାଯୌ ସ୍ପନ୍ଦୈର୍ ଇଵାଭିନ୍ନୈର୍ ଵ୍ଯଵହାରଶ୍ ଚ ତୈର୍ ମଯି
ମୋ ପାଇଁ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ଏକାତ୍ମକ ରୂପ, ଯେପରିକି ଘଡ଼ିର ଭିତର ଆକାଶ ଶାନ୍ତ ଥାଏ; ସେମାନଙ୍କର ମୋ ସହ ଆଚରଣ ଏକାତ୍ମ, ଯେପରିକି ପବନର ଗତି ଅଖଣ୍ଡ ଥାଏ।
ଅହଂ ତୁ ସନ୍ମଯସ୍ ତେଷାଂ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଵତାମ୍ ଇଵ । ତେ ତୁ ନୂନମ୍ ଅସନ୍ତୋ ମେ ସୁଷୁପ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନକା ଇଵ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ, ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ; ଯଦିଓ ସତ୍ୟକୁହିଲେ, ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ, ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ସ୍ୱପ୍ନର ପାତ୍ରମାନେ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତୈସ୍ ତୁ ଯୋ ଵ୍ଯଵହାରୋ ମେ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍ । ତେ ଯତ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ତତ୍ ତୈର୍ ଅଲମ୍ ଅଲଂ ମମ
ସେମାନେ ମୋ ସହ ଯେଉଁ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ଆଚରଣ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମ ରହିଛି; ସେମାନେ ଯାହା ଦେଖନ୍ତି, ଦେଖୁନ୍ତୁ—ସେହି ଦେଖିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ।
ଅହମ୍ ଆତ୍ମନି ନୈଵାସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତେଯମ୍ ଆତତା । ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ସମୁଦେତୀଵ ତଥାରୂପୈଵ ଵାଗ୍ ଇଯମ୍
ମୁଁ ଆତ୍ମାରେ ଅଲଗା ଭାବେ ଅଛି ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମର ସତ୍ତା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି। ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଭାବରେ ଏହି କଥା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଅନିରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧସଂଵିନ୍ମଯାତ୍ମନଃ । ନ ଭୋଗେଚ୍ଛା ନ ମୋକ୍ଷେଚ୍ଛା ହୃଦି ସ୍ଫୁରତି ତଦ୍ଵିଦଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଏବଂ କୌଣସି ଦଳିଲା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଭୋଗ ପାଇଁ ଆଶା କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଆଶା ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ସ୍ଵଭାଵମାତ୍ରାଯତ୍ତେ ଽସ୍ମିନ୍ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷକ୍ରମେ ନୃଣାମ୍ । କଦର୍ଥନେତ୍ଯ୍ ଅହୋ ମୋହାଦ୍ ଗୋଷ୍ପଦେ ଽପ୍ଯ୍ ଉଦଧିଭ୍ରମଃ
ଏହି ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ। ତଥାପି, ମନୁଷ୍ୟ ମୂଢତାରେ ଗାଈର ଖୁରର ଚିହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ସାଗର ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି — ଏହା କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!