ଯଥା ଯଥାସ୍ଯ ପୁଂସୋ ଽନ୍ତର୍ ଇଚ୍ଛା ସମୁପଶାମ୍ଯତି । ତଥା ତଥାସ୍ଯ କଲ୍ଯାଣଂ ମୋକ୍ଷାଯ ପରିଵର୍ଧତେ
ଯେପରି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନର ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ସେପରି ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଭଲ ହେବା ଅଧିକ ହେଉଛି।
ଆତ୍ମନୋ ନିର୍ଵିଵେକସ୍ଯ ଯଦ୍ ଇଚ୍ଛାପରିପୂରଣମ୍ । ସଂସାରଵିଷଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ତଦ୍ ଏଵ ପରିଷେଚନମ୍
ଯିଏ ଆତ୍ମାର ବିବେକ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଏହି ସଂସାରର ବିଷ ଗଛକୁ ଜଳ ଦେବା ସମାନ।
ହୃଦ୍ଵୃକ୍ଷଜାସ୍ ସ୍ଵସୁଖଦୁẖଖକୁବୀଜକୋଶ୍ଯୋ ଵୈରାଦ୍ ଇଵାଶଯକୃତାଦ୍ ଅଶୁଭାଚ୍ ଛୁଭାଚ୍ ଚ । ଆସାଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତକୃଶାନୁଶିଖାଶ୍ ଶିତାନ୍ତା ଇଚ୍ଛାଶ୍ ଛମଚ୍ଛମିତି ପୁଂସ୍ପଶୁମ୍ ଆଦହନ୍ତି
ହୃଦୟର ଗଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଇଚ୍ଛାମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ଵସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ବିଜ, ଭଲ ଓ ଖରାପ ଭାବନାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ, ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍କର୍ମର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଦେହଧାରୀକୁ ଦହାଇଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇଚ୍ଛାଵିଷଵିକାରସ୍ଯ ପ୍ରଯୋଗଂ ଯୋଗନାମକମ୍ । ଶାନ୍ତଯେ ଶୃଣୁ ଭୂଯୋ ଽପି ପୂର୍ଵମ୍ ଉକ୍ତମ୍ ଅପି ସ୍ଫୁଟମ୍
ଇଚ୍ଛାର ବିଷର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଯୋଗ ବୋଲାଯାଏ, ଏହା ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ତୁମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପୁନି ଶୁଣ।
ଆତ୍ମନୋ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ଚେଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ତଦ୍ ଇହେଚ୍ଛଯା । ଇଷ୍ଯତାମ୍ ଅସତି ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ ସ୍ଵାତ୍ମାନ୍ଯତ୍ଵେ କିମ୍ ଇଷ୍ଯତେ
ଯଦି ନିଜ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଅଛି, ତେବେ ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଚାହିଁପାର; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ତେବେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ କ'ଣ ଚାହିବାକୁ ଅଛି?
ନିର୍ଭାଗାଵଯଵା ସୂକ୍ଷ୍ମା ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ ଶୂନ୍ଯତରୈଵ ଚିତ୍ । ସୈଵାହଂ ଜଗଦ୍ ଆଶାଶ୍ ଚ ସତୀ କିଂ ତତ୍ ତଯେଷ୍ଯତେ
ଅଂଶହୀନ, ଅଖଣ୍ଡ, ଏବଂ ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯେଉଁ ଚେତନା, ସେଇ ମୁଁ, ଏହି ସଂସାର ଓ ସମସ୍ତ ଆଶା; ଏହି ଠିକ୍ ଥିଲେ, ତେବେ କିଏ କାହିଁକି କ'ଣ ଚାହିବ?
ସା ଵ୍ଯୋମରୂପା ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଏଵ ଵେତ୍ତୀଵାଵେଦ୍ଯଵେଦନା । ଵ୍ଯୋମାତ୍ମ ଜଗଦାଭାସମ୍ ଅତ୍ରେଚ୍ଛାଵିଷଯୋ ଽସ୍ତି କଃ
ଯେଉଁଠି ସବୁଠୁ ସ୍ୱରୂପ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଠି ଜଣା, ଜଣାଉଥିବା ଏବଂ ଜଣିବା—ସବୁ ଆକାଶ ଭିତରେ ଏକାତ୍ମ ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ସେଠି କେଉଁ ଇଚ୍ଛାର ବସ୍ତୁ ଅଛି? ଏଠାରେ ସଂସାରର କେଉଁ ଭାସ ରହିଯାଏ?
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସମ୍ବନ୍ଧẖ କୁତଶ୍ ଚେଦ୍ ଇତି ତନ୍ ନ ନଃ । ଵିଦ୍ଯତେ ଽସୌ ପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ଯେଷାମ୍ ଅସ୍ତି ନ ଵେଦ୍ମି ତାନ୍
ଆପଣ ପଚାରିପାରନ୍ତି—‘ଗ୍ରାହ୍ୟ ଓ ଗ୍ରାହକର ସମ୍ପର୍କ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି?’—ଆମ ପାଖରେ ଏହା କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଳେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହାରେ ଆଟକି ରହିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସମ୍ବନ୍ଧସ୍ ସ୍ଵନିଷ୍ଠୋ ଽପି ନ ଲଭ୍ଯତେ । ଅସତସ୍ ତୁ କଥଂ ଲାଭẖ କେନ ଲବ୍ଧୋ ଽସିତଶ୍ ଶଶୀ
ଗ୍ରାହ୍ୟ ଓ ଗ୍ରାହକର ସମ୍ପର୍କ ନିଜ ମନରେ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ। ଅସତ୍ୟ କିପରି ମିଳିପାରିବ? କେଉଁଠି କାଳା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କେହି ଧରିପାରିଛି?
ଏଷୈଵ ଗ୍ରାହକାଦୀନାଂ ସତ୍ତା ଯନ୍ ନାମ ନିଷ୍ଠତା । ସ୍ଵଭାଵପ୍ରେକ୍ଷଯାସତ୍ଯା ନ ଜାନେ କ୍ଵ ପ୍ରଯାନ୍ତି ତେ
ଗ୍ରାହକ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଟା କେବଳ ନାମ ମାତ୍ର। ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡେ, ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେମାନେ କେଉଁଠିକୁ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି।
ଏଷ ଏଵ ସ୍ଵଭାଵୋ ଯଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଦୃଶୋ ଽଖିଲାଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵାସତ୍ଯା ଵିନିର୍ଵାଣମ୍ ଅହନ୍ତାତ୍ମନି ଗଚ୍ଛତି
ଦେଖୁଥିବା, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଦେଖିବାର ଅନୁଭୂତି—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଏହିପରି। ଏମାନେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ମୁଁ ଭାବନା ରହିତ ଆତ୍ମାରେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
ନିର୍ଵାଣେ ନାସ୍ତି ଦୃଶ୍ଯାଦି ଦୃଶ୍ଯାଦୌ ନାସ୍ତି ନିର୍ଵୃତିଃ । ମିଥୋ ଽନଯୋର୍ ଅନୁଭଵୋ ନ ଚ୍ଛାଯାତପଯୋର୍ ଇଵ
ମୁକ୍ତିରେ ନାହିଁ ଦେଖୁଥିବା କିମ୍ବା ଦେଖାଯାଉଥିବା; ଦେଖାଯାଉଥିବାରେ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟିର ଅନୁଭୂତି ଏକାଉଁ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଛାୟା ଓ ଧୂପ ଏକାଉଁ ଥାଏନାହିଁ।
ଉଭେ ଏତେ ମିଥୋ ଽସତ୍ଯମ୍ ଅସତ୍ଯୈଵାତ୍ର ନିର୍ଵୃତିଃ । ଯତୋ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଅଜରମ୍ ଅଦୁẖଖମ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଏହି ଦୁଇଟି ଏକାଉଁ ଅସତ୍ୟ; ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ। କାରଣ, ମୁକ୍ତି ଅଜର ଓ ଦୁଃଖ ରହିତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଭ୍ରମଭୂତଂ ତୁ ଦୃଶ୍ଯାଦି ନିତ୍ଯାନନ୍ତସୁଖପ୍ରଦମ୍ । ଅସଚ୍ ଚ ତଦ୍ ଭାଵ୍ଯତାଂ ମା ନିର୍ଵାଣେ ସ୍ଥୀଯତାମ୍ ଅଜେ
ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଭ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯଦିଓ ଏମାନେ ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ଦେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ। ତଥାପି ଏମାନେ ଅସତ୍ୟ—ଏହିପରି ଭାବି, ଅଜନ୍ମା ମୁକ୍ତିରେ ଅବିଚଳ ରୁହ।
ଶୁକ୍ତିକାରୁପ୍ଯସଦୃଶଂ ପ୍ରେକ୍ଷିତଂ ଯନ୍ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ଅର୍ଥକାର୍ଯ୍ ଅପି ତନ୍ ନାସ୍ତି କିମ୍ ଅତ୍ରାପହ୍ନଵେନ ଵଃ
ଯେପରି ଶଙ୍ଖ ଭିତରେ ଚାନ୍ଦି ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ପାଇଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଆଶା କଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବେ?
ତତ୍ସଦ୍ଭାଵାନ୍ ମହଦ୍ ଦୁẖଖମ୍ ଅସଦ୍ଭାଵାନ୍ ମହତ୍ ସୁଖମ୍ । ଅଭାଵସ୍ ସୋପପତ୍ତିସ୍ ତୁ ଦୃଢତାଂ ଯାତି ଭାଵନାତ୍
ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ମିଳେ, ନାହିଁ ଥିଲେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ। ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା ଯଦି ଯୁକ୍ତି ସହିତ ବୁଝାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
ତତ୍ କିମ୍ ଆତ୍ମନି ବନ୍ଧାଯ ଵିଦଧଧ୍ଵଂ ନରାଧମାଃ । ସ୍ପଷ୍ଟ ଏଵୋପଚଯଦେ ଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମିତାପଦି
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଆପଣମାନେ ଆତ୍ମାକୁ କାହିଁକି ବନ୍ଧନରେ ପକାଇବେ? ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ସେଠି ହିଁ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଯାହା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠି କିଛି ବୃଦ୍ଧି ନାହିଁ।
କାର୍ଯକାରଣତାଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରାତ୍ମକେ ତତେ । ମାର୍ଗଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପ୍ରବୋଧାଦ୍ଯ୍ ଏତୈର୍ ମୃଗୈର୍ ଅଲମ୍ ଅସ୍ତୁ ନଃ
ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଜଗତରେ କାରଣ-ଫଳ ଓ ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ; ଆମ ପାଇଁ ଏପରି ଚେଷ୍ଟା ଅପେକ୍ଷା ନାହିଁ।
ଵ୍ଯୋମରୂପେ କିଲୈକସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵାତ୍ମନି ତତେ ସତି । କାର୍ଯକାରଣତାଦ୍ଯାନାମ୍ ଉକ୍ତୀନାମ୍ ଏଵ କẖ କ୍ରମଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ଆତ୍ମାରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଆକାଶ ପରି ସବୁ ଏକାତ୍ମକ ରହିଛି, ସେଠାରେ କାରଣ-ଫଳ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କଥା ଉପରେ କେଉଁଠି କ୍ରମ ବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିପାରିବ?
ଯୋ ହେତୁସ୍ ସ୍ପନ୍ଦନେ ଵାଯୋର୍ ଦ୍ରଵତ୍ଵେ ସଲିଲସ୍ଯ ଚ । ଶୂନ୍ଯତ୍ଵେ ନଭସସ୍ ସୋ ଽସ୍ଯ ସର୍ଗାଦିତ୍ଵେ ଚିଦାତ୍ମନଃ
ବାୟୁର ଗତି, ପାଣିର ତରଳତା, ଆକାଶର ଶୂନ୍ୟତା—ଏମିତି ଚେତନାମୟ ଆତ୍ମାର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଛି।
କାର୍ଯକାରଣଭାଵାଦି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସକଲଂ ଯଦି । ତଦା ବ୍ରହ୍ମଣି ସର୍ଗାଣାଂ କାରଣାର୍ଥୀ ଵିଲଜ୍ଜତାମ୍
ଯଦି କାରଣ ଓ ଫଳର ସମସ୍ତ ଭାବ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ, ତେବେ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ନ ଦୁẖଖମ୍ ଅସ୍ତି ନ ସୁଖଂ ଶାନ୍ତଂ ଶିଵମଯଂ ଜଗତ୍ । ନାସ୍ତି ଵିନ୍ମାତ୍ରତାନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଅତ ଇଚ୍ଛୋଦଯẖ କୁତଃ
ଏଠାରେ କେହି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସୁଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶାନ୍ତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଇଚ୍ଛା କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?
ମୃଦ୍ଦେହଯୋଧସେନାଯାଂ ନ ମୃଣ୍ମାତ୍ରେତରଦ୍ ଯଥା । ନ ସଜ୍ଜଗଦହନ୍ତାଦୌ ଦୃଶ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମେତରତ୍ ତଥା
ଯେପରି ମାଟିର ଦେହର ସେନାରେ ମାଟି ଛଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ, ଆମ ମନର ମୁଁ ଓ ତୁମ୍ଭି ଭାବ, ସବୁଠି ବ୍ରହ୍ମ ଛଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଉଦେତ୍ଵ୍ ଇଚ୍ଛା ମା ଵୋଦେତୁ ମୁନୀଶ୍ଵର । ସା ତୁ ବ୍ରହ୍ମୈଵ କୋ ଽର୍ଥସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଅସ୍ଯା ଵିଧିନିଷେଧନୈଃ
ଏହିପରି ଯଦି ଠିକ୍, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇଚ୍ଛା ହେଉ କି ନ ହେଉ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହା ପାଇଁ ନିୟମ ବା ନିଷେଧ କରିଲେ କଣ ଉପକାର ହେବ?
ଜ୍ଞତାଯାଂ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଯାମ୍ ଇଚ୍ଛା ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନେତରତ୍ । ଯଥାସି ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ରାମ ତତ୍ ସତ୍ଯଂ କିଂ ତ୍ଵ୍ ଇଦଂ ଶୃଣୁ
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଗିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା ବ୍ରହ୍ମ ଛଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ। ରାମ, ତୁମେ ଯେପରି ବୁଝିଛ, ସେହିଠିକ୍; କିନ୍ତୁ ଏହା ଆଉ ଏକଥା ଶୁଣ।
ଯଦା ଯଦା ଜ୍ଞତୋଦେତି ଶାମ୍ଯତୀଚ୍ଛା ତଦା ତଦା । ଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଉଦଯତ୍ଯ୍ ଆଦିତ୍ଯେ ଯାମିନୀ ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ରାତି ନିଜେଇ ହଟିଯାଏ।
ଯଥା ଯଥୋଦଯୋ ଜ୍ଞପ୍ତେର୍ ଦ୍ଵୈତଶାନ୍ତିସ୍ ତଥା ତଥା । ଵାସନାଵିଲଯଶ୍ ଚୈଵ କଥମ୍ ଇଚ୍ଛୋଦଯୋ ଭଵେତ୍
ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ବଢିବା ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏହିପରି ମନର ଗୁପ୍ତ ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଶମିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଇଚ୍ଛା କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେବ?
ତସ୍ଯାଵିଦ୍ଯୋପଶାନ୍ତେଯଂ ନିର୍ମଲା ମୁକ୍ତତୋଦିତା । ଅଶେଷଦୃଶ୍ଯଵୈରସ୍ଯାଦ୍ ଯସ୍ଯେଚ୍ଛୋଦେତି ନ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ମୁକ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାସକ୍ତି ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଲୋକଙ୍କର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଉପଜେ ନାହିଁ।
ଵିରକ୍ତତାସ୍ଯ ନୋ ଦୃଶ୍ଯେ ନ ଚାପ୍ଯ୍ ଅତ୍ରାସ୍ଯ ରକ୍ତତା । କେଵଲଂ ଜ୍ଞାଯ ଦୃଶ୍ଯଶ୍ରୀସ୍ ସ୍ଵଦତେ ନ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ସେ ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ନ ଆସକ୍ତି ରଖେ, ନ ଅନାସକ୍ତି; କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରେ, ଏହା ସ୍ୱଭାବତଃ ନୁହେଁ।
କାକତଲୀଯଯୋଗେନ ପରପ୍ରେରଣଯାଥ ଵା । ଯଦି କିଞ୍ଚିତ୍ କଦାଚିଚ୍ ଚ ସମ୍ଯଗ୍ ଇଚ୍ଛତି ଵା ନ ଵା
ଯଦି କେବଳ ଯୋଗଯୋଗ ବା ଅନ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ୱାରା କେବେ କେବେ ସେ କିଛି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଥିରେ ଠିକ୍ ହେଉ ବା ନ ହେଉ, ଏହା କେବଳ ସମୟକ୍ରମେ ହୁଏ।