ସତୋ ଽପି ମୃଣ୍ମଯସ୍ଯେଵ ଯସ୍ଯାସଂଵେଦନାତ୍ମକମ୍ । ସାହଂ ଜଗଦ୍ ଵିଗଲିତଂ ତମ୍ ଆହୁର୍ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ଯେପରି ମାଟିର ଜିନିଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଜ୍ଞାନ ନ ଥିଲେ, 'ମୁଁ' ଓ ଏହି ସଂସାର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଏହିକୁ ମୁନିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଯଥା ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପନଗରଂ ତଥା । ଵେଦନୋତ୍ଥଂ ଜଗଦ୍ ଅହଂ ଚେତି ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଵେଦନାତ୍
ଯେପରି ଭାବନା ନଥିଲେ କଳ୍ପନାର ସହର ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଅନୁଭୂତି ନ ଥିଲେ, ଏହି ସଂସାର, 'ମୁଁ' ଓ ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସ୍ଵଭାଵଵର୍ଜଂ ଶବ୍ଦାର୍ଥାସ୍ ସର୍ଵ ଏଵ ସହେତୁକାଃ । ସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ତୁ ଯୋ ହେତୁର୍ ମୁକ୍ତେସ୍ ତଦ୍ ଅନୁଭାଵନମ୍
ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ସବୁଠି ନିଜର କୌଣସି ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ନାହିଁ, ସବୁ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣର କାରଣ ହେଉଛି ମୁକ୍ତିର ଅନୁଭୂତି।
ନ କସ୍ଯଚିତ୍ ପଦାର୍ଥସ୍ଯ ସ୍ଵଭାଵୋ ଽସ୍ତୀହ କଶ୍ଚନ । ମହାଚିଦମ୍ବୁଦ୍ରଵତାସ୍ ସର୍ଵା ଏଵାନୁଭୂତଯଃ
ଏଠାରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁର ନିଜର କୌଣସି ଗୁଣ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଏକ ବିଶାଳ ଚେତନା ସାଗର ପରି।
ମହାଚିଦନିଲସ୍ପନ୍ଦା ଏତା ଏଵାନୁଭୂତଯଃ । ଏତାସ୍ ତା ବ୍ରହ୍ମଗଗନଶୂନ୍ଯତା ଇତି ବୁଧ୍ଯତାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ବଡ଼ ଚେତନାର ବାତାସର ହଲଚଳ। ଏହି ସବୁକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକାଶର ଶୂନ୍ୟତା ବୋଲି ବୁଝ।
ଵାତସ୍ପନ୍ଦାଵ୍ ଇଵାଭିନ୍ନୌ ବ୍ରହ୍ମସର୍ଗୌ ଵିଭିନ୍ନତା । ତଯୋସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସତ୍ଯା ସ୍ଵଭ୍ରାନ୍ତେସ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵମରଣୋପମା
ଯେପରି ବାତାସର ଚଳନ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନତା କେବଳ ଭ୍ରମ, ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ପରି।
ଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ତୁ ତାଵତ୍ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵିଚାରୋ ଯାଵଦ୍ ଅସ୍ଫୁଟଃ । ଵିଚାରେ ତୁ ସ୍ଫୁଟେ ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ବ୍ରହ୍ମତାମ୍ ଏଵ ଗଚ୍ଛତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମ ରହିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ବିଚାର ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସତ୍ଯାଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଏଵ ପ୍ରେକ୍ଷଯାତୋ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ଶଶଶୃଙ୍ଗଵଦ୍ ଅତ୍ଯଚ୍ଛମ୍ ଅତୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଶିଷ୍ଯତେ
ଭ୍ରମ ଅସତ୍ୟ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ଥିବାରୁ, ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ମିଳେନାହିଁ। ଏହା ଖରାଗୋଷ୍ଠୀର ଶିଙ୍ଗା ପରି ସ୍ବଚ୍ଛ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ରହିଯାଏ।
ଅନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅଚ୍ଛଂ ସମଂ ଶିଵଂ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ଏକମ୍ ଏଵ । ସର୍ଵାଂ ଜରାମୋହଵିକାରଭାରଭ୍ରାନ୍ତିଂ ଵିମୁଚ୍ଯାମ୍ବରଭାଵମ୍ ଏହି
ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନଥିବା, ଅନନ୍ତ, ସ୍ବଚ୍ଛ, ସମ, ଶୁଭ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ; ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧି, ମୋହ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଭାରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ।
ପ୍ରାପ୍ତେଷୁ ସୁଖଦୁẖଖେଷୁ ଯୋ ନଶ୍ଯତି ସ ନଶ୍ଯତି । ଯୋ ନ ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅନାଶୋ ଽସାଵ୍ ଅଲଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋପଦେଶନୈଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ କେହି ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ, ଅମର ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଯସ୍ଯ ଵେଚ୍ଛୋଦଯସ୍ ତସ୍ଯ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ ସୁଖାଦଯଃ । ତେ ଚେତ୍ ସାମ୍ଯାଚ୍ ଚିକିତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ପୂର୍ଵମ୍ ଇଚ୍ଛୈଵ ସୋହ୍ଯତାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ଉଦୟ ହୁଏ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖ ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଆସିଥାଏ। ଯଦି ଏହି ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ସମତାରେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଇଚ୍ଛା ଆପେଇଁ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅହଂ ଜଗଦ୍ ଇତି ଭ୍ରାନ୍ତୀ ନ ସ୍ତ ଏଵ ପରେ ପଦେ । ଇଦଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅନାଲମ୍ବଂ ସର୍ଵଂ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
‘ମୁଁ’ ଓ ‘ଏହି ସଂସାର’ ବୋଲି ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ଅଛି, ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାରେ ଏହା ରହିନଥାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶାନ୍ତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ, ସମସ୍ତ କିଛି ନିର୍ବାଣ ଓ ଅବିନାଶୀ।
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗଚ୍ ଚେତି ଶବ୍ଦସନ୍ଦର୍ଭଵିଭ୍ରମଃ । ସର୍ଵସ୍ମିଞ୍ ଶାନ୍ତ ଆକାଶେ କେନ ନାମୋପକଲ୍ପିତଃ
‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ’ ବା ‘ଜଗତ’ ବୋଲି ଯେଉଁ ଧାରଣା, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଶବ୍ଦର ଭ୍ରମ। ଏହି ଶାନ୍ତ ଆକାଶରେ, କିଏ କାହିଁକି କୌଣସି ନାମ ଦେଇପାରିବ?
ନେହାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅହଂ ନ ଚ ଜଗନ୍ ନ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଦିଶବ୍ଦକାଃ । ଶାନ୍ତସ୍ଯୈକସ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ଵାତ୍ କର୍ତା ଭୋକ୍ତେହ କẖ କୁତଃ
ଏଠାରେ ‘ମୁଁ’ ନାହିଁ, ଜଗତ ନାହିଁ, ‘ବ୍ରହ୍ମ’ ଓ ଏପରି ଶବ୍ଦମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏକ ଶାନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିତ, ତେଣୁ କିଏ କର୍ତ୍ତା କିଂବା ଭୋକ୍ତା ହେବେ, କେଉଁଠୁ ହେବେ?
ଉପଦେଶାତିଶାଯିତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଵାପହ୍ନଵ ଏଵ ଯଃ । କୃତୋ ଽଯଂ ସ ଚ ସତ୍ଯାତ୍ମା ସ ଏଵେହାଵଶିଷ୍ଯତେ
ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇଯାଏ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଏଠାରେ କେବଳ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଅଗ୍ରସ୍ଥସିଦ୍ଧସଞ୍ଚାରୋ ଜ୍ଞାଯତେ ନାପି ଦାରୁଣଃ । ଯଥୈକପାର୍ଶ୍ଵସଂସୁପ୍ତନରସ୍ଵପ୍ନାଭ୍ରଗର୍ଜିତମ୍
ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ କେବେ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ବୋଲି ଲାଗେନି; ଯେପରି ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏନି।
ଜ୍ଞପ୍ତୌ ନାସ୍ତି ଯତସ୍ ତେନ ସିଦ୍ଧାଚାରୋ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ସ୍ଵଭାଵ ଇତି ସର୍ଵେଣ ଜ୍ଞପ୍ତିସ୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖାଯାଏନି; ସେହି ଆଚରଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, କାରଣ ସେ ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଭୂତୈଵ ସର୍ଵଂ ଭାତି ହି ତନ୍ମଯମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ ସାହଂ ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଭିନ୍ନଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ; ସମସ୍ତ କିଛି ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଅଭିନ୍ନ।
ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଜଗତ୍ତଯା ଭାତି ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଵପ୍ନଯୋର୍ ଇଵ । ଅନାନାଵଯଵୋଦେତି ଜଲମ୍ ଊର୍ମିତଯା ଯଥା
ଜ୍ଞାନ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେପରିକି କଳ୍ପନା କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ପ୍ରକୃତ ଭାଗ ବିନା, ଯେପରି ଜଳ ତରଙ୍ଗ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଏକାତ୍ମୈଵୋଦଯୋ ଜ୍ଞପ୍ତେର୍ ନାନାତାମ୍ ଇଵ ଵୋ ଗତଃ । ଅଜ୍ଞାନାତ୍ ସା ତ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ତୁତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷିତା ନୋପଲଭ୍ଯତେ
ଏହି ଜ୍ଞାନର ଉଦୟ ସତ୍ୟରେ ଏକାକୀ, ତୁମେ ଯେପରି ଭାବୁଛ, ସେପରି ବହୁରୂପ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖାଯାଏ ମାନେ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହାକୁ ଧରିପାରାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯଥା ସ୍ଵାଵଯଵା ଏଵ ସର୍ଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅଵଯଵୀ ଭଵେତ୍ । ନିତ୍ଯାନଵଯଵଂ ଶାନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦଂ ତଥା ଜଗତ୍
ଯେପରି ସମସ୍ତ ଗଠନ ତାହାର ନିଜ ଅଂଶମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ, ଅଖଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ।
ଭାଣ୍ଡଲକ୍ଷାଣି ଧତ୍ତେ ଽନ୍ତଶ୍ ଚିଦ୍ରୂପକନକେଷ୍ଟକା । ଯଦ୍ ଏଵ ସା ଚେତଯତେ ଜଗଦାଦୀଵ ଵେତ୍ତି ତତ୍
ଏହା ଭିତରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରେ, ଯେପରି ଚେତନାମୟ ସୁନାର ଇଟ ରହିଥାଏ; ଯାହାକୁ ଏହା ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠି ଏହା ସଂସାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ଜାଣିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ କଚତୀଵେଦଂ ସତ୍ ତଯାଚ୍ଛଂ ଜଗତ୍ତଯା । ଚିଦ୍ରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଦ୍ରଵାତ୍ମତ୍ଵାତ୍ ତରଙ୍ଗାଦିତଯାମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେହି ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା। ଏହା ଚେତନା ଓ ପ୍ରବାହ ରୂପରେ ଅଛି, ତେଣୁ ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଜଗତ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ।
ଯଦ୍ ଯଚ୍ ଚେତଯତେ ଽନ୍ତସ୍ ତଜ୍ ଜଗଦାଦୀଵ ପଶ୍ଯତି । ଅରୂପମ୍ ଅପି ରୂପଂ ସ୍ଵଂ ଯନ୍ ନ ଚେତଯତେ ନ ତତ୍
ମନେ ଯାହାକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେହିକୁ ଜଗତ ଭାବେ ଦେଖେ। ଯାହା ରୂପ ନାହିଁ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ; ଯାହାକୁ ମନେ ଅନୁଭବ କରେନି, ସେଠାରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଚେତନାଚେତନତ୍ଵୋକ୍ତୀ ତସ୍ଯେଶତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵଦେହଗେ । ଉପଦେଶାର୍ଥମ୍ ଏଵୋକ୍ତେ ନ ସଦ୍ଵିଷଯମ୍ ଅର୍ଥତଃ
ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ବେଦ ଯେଉଁଥିରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିର ନିଜ ଶରୀର ଉପରେ ଶାସନ କ୍ଷମତା ଥିବାରୁ କେବଳ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ସତ୍ୟ ଅର୍ଥରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନୁହେଁ।
ନ ଜଗତ୍ ସନ୍ ନ ଚୈଵାସଦ୍ ଭାସତେ ଚେତନାଚ୍ ଚିତି । ଅଚେତନାନ୍ ନ କଚତି କ ଇଵାତ୍ର ଗ୍ରହୋ ହି ନଃ
ଏହି ଜଗତ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଚେତନାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ, ଅଚେତନ ଠାରୁ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ କିଏ ଏହାକୁ ଧରିପାରିବ? କାରଣ ଆମ ପାଖରେ ଧରିବା ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।
ଅଚେତନଂ ଚେତନଂ ଚ ସ୍ପନ୍ଦାସ୍ପନ୍ଦଵଦ୍ ଆତ୍ମନଃ । ସ୍ଵାଯତ୍ତେ ନ କଦର୍ଥସ୍ଥେ ସ୍ଵସ୍ଥଂ ପାଷାଣଵତ୍ ସ୍ଥିତେ
ଅଚେତନ ଓ ଚେତନ — ଏହି ଦୁଇଟି ଭଳି ଗତି ଓ ନିର୍ଗତି — ସବୁ ଆତ୍ମାର ଅଂଶ। ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ରହେ, ସେତେବେଳେ ପାଥର ପରି କୌଣସି କଥାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ।
ଯସ୍ଯେକ୍ଷିତସ୍ଯ ନୋ ସତ୍ତା ନାଧାରୋ ନ ଚ କାରଣମ୍ । ସୋ ଽହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵୋ ଯକ୍ଷୋ ନ ଜାନେ କୁତ ଉତ୍ଥିତଃ
ଯାହାକୁ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର କୌଣସି ସତ୍ତା ନାହିଁ, ନାହିଁ କୌଣସି ଆଧାର, ନାହିଁ କୌଣସି କାରଣ। 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲି ଯେଉଁ ଭାବନା ଦେଖାଯାଏ, ସେଟା ଏକ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର; ଏହା କେଉଁଠୁ ଉପଜିଲା, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
ଯସ୍ଯାହମ୍ ଇତି ଯକ୍ଷସ୍ଯ ସତ୍ତୈଵାସ୍ତି ନ ସତ୍ଯତଃ । ଅହୋ ନୁ ଚିତ୍ରଂ ତେନେମେ ଭଵନ୍ତୋ ଵିଵଶୀକୃତାଃ
'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲି ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ଅଛି, ତାହାର କେବଳ ଭାସ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ସତ୍ତା ନାହିଁ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି।
କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ଭାସତେ । ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ରୂପଂ ଦୃଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତୌ କେଶୋଣ୍ଡୁକମ୍ ଇଵାମ୍ବରେ
ଯେପରି ଅଉଚିତ୍ୟରେ କାଉଁଡ଼ି ଓ ତାଳ ଗଛ ମିଶିଯିବା ଭଳି, ଏଭଳି ଭ୍ରମରେ 'ମୁଁ' ବ୍ରହ୍ମରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟିଭ୍ରମରେ ଆକାଶରେ କେଶ ବା ଗୋଲା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଭ୍ରମ ଉପଜେ।