ଵିଚାରଯେତ୍ ତଦୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିଵିଵୃଦ୍ଧଯେ । ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପମୁକ୍ତଂ ଯତ୍ ତତ୍ ସତ୍ ତନ୍ମଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ପଣ୍ଡିତଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥକୁ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭାବିବା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ଅଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ଯାହା, ସେହିଠାରେ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେହିଠି ନିଜର ସତ୍ୟତା ଅଛି।
ଵିପଶ୍ଚିତ୍ସଙ୍ଗମେ ବୁଦ୍ଧିଂ ନୀତ୍ଵା ପରମତୀକ୍ଷ୍ଣତାମ୍ । ଅଜ୍ଞାନଲତିକା ସୈକା କଣଶẖ କ୍ରିଯତାମ୍ ଅଲମ୍
ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହି, ବୁଦ୍ଧିକୁ ସର୍ବାଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରିବା ପରେ, ଅଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର ଲତାକୁ ଟୁକୁଡ଼ି ଟୁକୁଡ଼ି କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କର।
ଏଷୋ ଽର୍ଥସ୍ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ତେନେଦଂ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅନୁଭୂତଂ ଵଯଂ ବାଲା ନାସମଞ୍ଜସଵେଦିନଃ
ଏହି ଅର୍ଥଟି ସତ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି। ଆମେ ଏହି ଅନୁଭବ କରିଛୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପିଲାଥିଲୁ, ଅସମ୍ଝାରେ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଽମ୍ବୁଵାହାଦିଵିଜୃମ୍ଭଯେଵ ତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗ୍ଯେଵ ମହାର୍ଣଵସ୍ଯ । ନ ଯୁଜ୍ଯତେ ନାପି ଚ ନଶ୍ଯତୀହ ନାଶୋଦଯେ ନିର୍ମନନସ୍ଯ କିଞ୍ଚିତ୍
ଯେପରି ଆକାଶରେ ମେଘ ବିସ୍ତାର ହୁଏ, କିମ୍ବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ କିଛି ମିଳେନାହିଁ, କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ମନ ନଥିବାବେଳେ ଉଦୟ କିମ୍ବା ନାଶ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ଇଦଂ ହି ସର୍ଵଂ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକାମ୍ବୁଵନ୍ ନିରାମଯେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଶାନ୍ତ ଆତତେ । ଵିଚାରିତେ ନାହମ୍ ଇତୀଵ ଵିଦ୍ଯତେ କୁତẖ କ୍ଵ କସ୍ମାନ୍ ମନନାଦିଵିଭ୍ରମଃ
ଏ ସମସ୍ତ କିଛି ମୃଗମରୀଚିକାର ପାଣି ପରି; ଶୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର ବିସ୍ତୃତତାରେ ଯଦି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲି କିଛି ମିଳେନାହିଁ—ତେବେ କେଉଁଠୁ, କାହାପାଇଁ, କାହିଁକି ଏମିତି ଭ୍ରମ, ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ?
ସ୍ଵପୌରୁଷେଣ ସ୍ଵଧିଯା ସତ୍ସଙ୍ଗମଵିକାସଯା । ଯଦି ନାନୀଯତେ ଜ୍ଞତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଉପାଯୋ ଽସ୍ତି ନେତରଃ
ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ, ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମନ ବିକାଶ କରି, ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଅକଲ୍ପିତଂ କଲ୍ପିତଂ ଚ ପ୍ରତିକଲ୍ପନଯା ସ୍ଵଯା । ତଦ୍ ଏଵାନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆଦତ୍ତେ ଵିଷତ୍ଵମ୍ ଅମୃତଂ ଯଥା
ଯେଉଁ କଥା ମନେ କରାଯାଏ ଓ ଯେଉଁ କଥା ମନେ କରାଯାଏନି, ଏହା ସ୍ୱୟଂ ମନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଯେପରି ଵିଷ ମଧୁର ହୋଇଯାଏ।
କଲ୍ପନା ଚାକଲ୍ପନାନ୍ତା ମୁକ୍ତତା ତ୍ଯକ୍ତକଲ୍ପନମ୍ । ଏତଚ୍ ଚ ଭୋଗସନ୍ତ୍ଯାଗପୂର୍ଵଂ ସିଧ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା
ଭାବନା ଶେଷରେ ଅଭାବନା ଆସେ; ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଭାବନାକୁ ଛାଡିଦେବା। ଏହା ମାତ୍ର ଭୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ହିଁ ସମ୍ଭବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ଵଚସା ମନସା ଚାନ୍ତଶ୍ ଶବ୍ଦାର୍ଥାଵ୍ ଅଵିଭାଵଯନ୍ । ଯ ଆସ୍ତେ ଵର୍ଧତେ ତସ୍ଯ କଲ୍ପନୋପଶମଶ୍ ଶନୈଃ
ଯିଏ ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ମନରେ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଭିନ୍ନ କରି ଭାବେନାହିଁ, ଏଭଳି ଯିଏ ରହେ, ତାଙ୍କର ଭାବନା ଶାନ୍ତି ଦୀରେ ଦୀରେ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ନାଵିଦ୍ଯାସ୍ତୀତରାତ୍ମିକା । ଶାନ୍ତେ ତ୍ଵ୍ ଅଭାଵନାଦ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ନାନ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ
'ମୁଁ' ବୋଲି ଭାବିବା ଛାଡ଼ିଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ଏହି ଶାନ୍ତିରେ ଭାବନା ନଥିଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ଅହମ୍ଭାଵମ୍ ଅଥାଦେହଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଛ୍ରଯସି ନଶ୍ଯସି । ଜଗଦାଦୌ ଚିରଂ ତସ୍ମିଂସ୍ ତ୍ଯକ୍ତେ ଶାମ୍ଯସି ସିଧ୍ଯସି
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ଭାବ ଓ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଗଳିଯାଉଛ। ସଂସାରର ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛ।
ଅଚେତନାଦ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ସଦ୍ ଏଵାସଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ଶାନ୍ତଂ ଯସ୍ଯୋପଲସ୍ଯେଵ ନମସ୍ ତସ୍ମୈ ମହାତ୍ମନେ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଜଡ଼ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହା ସତ କିମ୍ବା ଅସତ ପରି ଥାଏ। ଏହା ପଥର ପରି ଶାନ୍ତ ଅଛି। ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାକୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।
ଅଚେତନାଦ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵମ୍ ଉପଲସ୍ଯେଵ ଶାମ୍ଯତି । ଶୂନ୍ଯାଖ୍ଯାନ୍ତḫ ପରାଲୀନଚିତ୍ତସ୍ଯାଚିତ୍ତଭାଵନାତ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଜଡ଼ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପଥର ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ, ତାହାଁର ମନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଇଦମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଥ ଵା ମାସ୍ତୁ ଚେତିତଂ ଦୁẖଖଵୃଦ୍ଧଯେ । ଅଚେତିତଂ ସୁଖାଯାନ୍ତର୍ ଅଚେତନମ୍ ଅଚେତନାତ୍
ଏହା ରହୁ କିମ୍ବା ନ ରହୁ, ଚେତନା ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଏ, ଅଚେତନତା ଭିତରେ ସୁଖ ଆଣେ। ଜଡ଼ ଠାରୁ ଅଚେତନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦ୍ଵୌ ଵ୍ଯାଧୀ ଦେହିନୋ ଘୋରାଵ୍ ଅଯଂ ଲୋକସ୍ ତଥା ପରଃ । ଯାଭ୍ଯାଂ ଘୋରାଣି ଦୁẖଖାନି ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସର୍ଵତ୍ର ପୀଡିତଃ
ଦେହଧାରୀ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଅଛି—ଏହି ଲୋକ ଏବଂ ପରଲୋକ। ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁଠାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ।
ଇହଲୋକେ ଯତନ୍ତେ ଽଜ୍ଞା ଵ୍ଯାଧୌ ଭୋଗଦୁରୌଷଧୈଃ । ଆଜୀଵିତଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଚିକିତ୍ସା ନାପରାମଯେ
ଏହି ଲୋକରେ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ରୋଗକୁ ଭୋଗ ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଠିକ୍ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଜୀବନ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, ସେମାନେ ଏହିପରି ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରମ ରୋଗ ପାଇଁ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପରଲୋକମହାଵ୍ଯାଧୌ ପ୍ରଯତନ୍ତେ ଚିକିତ୍ସିତୁମ୍ । ଶମସତ୍ସଙ୍ଗବୋଧାଦ୍ଯୈର୍ ଅମୃତୈḫ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଃ
ପରଲୋକର ମହାରୋଗ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶାନ୍ତି, ସଦ୍ସଙ୍ଗ ଓ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଚିକିତ୍ସା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ପରଲୋକଚିକିତ୍ସାଯାଂ ସାଵଧାନା ଭଵନ୍ତି ଯେ । ମୋକ୍ଷମାର୍ଗମହେଚ୍ଛାଯାଂ ଶମଯୁକ୍ତ୍ଯା ଜଯନ୍ତି ତେ
ଯେମାନେ ପରଲୋକର ଚିକିତ୍ସାରେ ସଚେତନ ରହନ୍ତି, ମୋକ୍ଷର ପଥ ପାଇଁ ମହାଇଚ୍ଛା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିର ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଜୟ କରନ୍ତି।
ଇହୈଵ ନରକଵ୍ଯାଧେଶ୍ ଚିକିତ୍ସାଂ ନ କରୋତି ଯଃ । ଗତ୍ଵା ନିରୌଷଧଂ ସ୍ଥାନଂ ସ ରୋଗୀ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
ଏଠି ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଔଷଧ ମିଳିବା ନଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ସେଠାରେ ଏହି ରୋଗୀ କଣ କରିପାରିବେ?
ଇହଲୋକଚିକିତ୍ସାଭିର୍ ଜୀଵିତଂ ଯାତୁ ମା କ୍ଷଯମ୍ । ଆତ୍ମଜ୍ଞତୌଷଧୈର୍ ଅଜ୍ଞାḫ ପରଲୋକଶ୍ ଚିକିତ୍ସ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଜଗତର ଚିକିତ୍ସା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ; ପରଲୋକ ପାଇଁ ଆତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣିବା ଅଜ୍ଞତାକୁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଉ।
ଆଯୁର୍ ଵାଯୁଚଲତ୍ପତ୍ତ୍ରଲମ୍ବାମ୍ବୁକଣଭଙ୍ଗୁରମ୍ । ପରଲୋକମହାଵ୍ଯାଧିର୍ ଯତ୍ନେନାଶୁ ଚିକିତ୍ସ୍ଯତାମ୍
ଜୀବନ ବାୟୁରେ ଡୁଲୁଥିବା ପତ୍ର କିମ୍ବା ଝୁଲୁଥିବା ପାଣିର ଫୁଲିକା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନଜୁକ; ଏହିପରି ପରଲୋକର ବଡ଼ ରୋଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଉଦ୍ୟମରେ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ।
ପରଲୋକମହାଵ୍ଯାଧୌ ଯତ୍ନେନାଶୁ ଚିକିତ୍ସିତେ । ଦୃଷ୍ଟଲୋକମଯୋ ଵ୍ଯାଧିସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆଶୂପଶାମ୍ଯତି
ପରଲୋକର ବଡ଼ ରୋଗକୁ ଉଦ୍ୟମ ଓ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଚିକିତ୍ସା କଲେ, ଏହି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଗତର ରୋଗ ନିଜେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରଂ ଵିଦୁର୍ ଜନ୍ତୁଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରସରଣଂ ଜଗତ୍ । ପରମାଣୂଦରେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ତଚ୍ ଛୈଲଶତଵିସ୍ତରମ୍
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ କହନ୍ତି ଯେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଅଟେ; ଏହାର ବିସ୍ତାର ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ। ଏହି ଚେତନା ଏକ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ତଥାପି ଏହା ଶତାଧିକ ପାହାଡ଼ ଯେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇପାରେ।
ଯତ୍ ସଂଵିଦḫ ପ୍ରସରଣଂ ରୂପାଲୋକମନାଂସି ତତ୍ । ଵ୍ଯୋମନ୍ଯ୍ ଏଵାନୁଭୂଯନ୍ତେ ନାତସ୍ ସତ୍ଯୋ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ
ଚେତନାର ଯେଉଁ ଯେଉଁ ବିସ୍ତାର ଅଛି—ରୂପ, ଦୃଶ୍ୟ, ଚିନ୍ତା—ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଖାଲି ଆକାଶରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ; ଏହିଠାରୁ ବିଶ୍ୱର ଭ୍ରମ ଏକ ମିଥ୍ୟା, ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଲଯେଷ୍ଵ୍ ଅପି ଦୃଷ୍ଟେଷୁ ଜଗଦ୍ଦୃଶ୍ଯାଭ୍ରଵିଭ୍ରମାଃ । ନ ନଶ୍ଯନ୍ତି ନ ଜାଯନ୍ତେ ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରୈକରୂପିଣଃ
ବିଶ୍ୱର ବିଲୟ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ମେଘ ଭଳି ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ନ ନୂତନ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ କେବଳ ଭ୍ରମର ଏକ ରୂପ।
ଭୋଗପଙ୍କାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନ ଆତ୍ମା ନୋତ୍ତାର୍ଯତେ ଯଦି । ସ୍ଵପୌରୁଷଚମତ୍କୃତ୍ଯା ତଦ୍ ଉପାଯୋ ଽସ୍ତି ନେତରଃ
ଭୋଗର କାଦଳି ଦରିଆରେ ଡୁବିଥିବା ଆତ୍ମା ଯଦି ନିଜ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଅଜିତାତ୍ମା ଜନୋ ମୂଢୋ ରୂଢୋ ଭୋଗୈକକର୍ଦମେ । ଆପଦାଂ ପାତ୍ରତାମ୍ ଏତି ପଯସାମ୍ ଇଵ ସାଗରଃ
ଯିଏ ନିଜକୁ ଜିତିପାରିନାହାନ୍ତି, ଯିଏ ମୂଢ଼ ଏବଂ ଭୋଗର ଦଳିଆ ମାଟିରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଫସିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଜଳର ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ।
ଜୀଵିତସ୍ଯ ଯଥା ବାଲ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଥମକଲ୍ପିତମ୍ । ନିର୍ଵାଣସ୍ଯ ତଥା ଭୋଗସନ୍ତ୍ଯାଗୋ ରାଗଶାନ୍ତିଦଃ
ଯେପରି ଜୀବନର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଶିଶୁବୟସ, ସେପରି ଭୋଗର ପରିତ୍ୟାଗ, ଯାହା ରାଗକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ଏହା ମୁକ୍ତିର ଆରମ୍ଭ।
ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଜୀଵିତନଦୀ ସକଲ୍ଲୋଲାପ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭ୍ରମା । ସମଂ ଵହତି ସୋମ୍ଯୈଵ ଚିତ୍ରସଂସ୍ଥେଵ ନୀରସା
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଜୀବନର ନଦୀ ବହୁତ ତରଙ୍ଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ—ସେ ନଦୀ ମୃଦୁ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବହେ, ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ଆସଲ ରସ ନାହିଁ।
ଅଜ୍ଞଜୀଵିତନଦ୍ଯସ୍ ତୁ ରସେନାତ୍ଯନ୍ତଭୀଷଣାଃ । ଆଵର୍ତାଵୃତ୍ତିଵିକ୍ଷୋଭକଲ୍ଲୋଲାସ୍ ସହଵାହିନଃ
କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଜୀବନ ନଦୀ, ଭୋଗର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ; ସେଠାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ଚକ୍ରବାତ ଏବଂ ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ବହିଯାଏ।