ରୂପାନୁଭଵମ୍ ଆଦତ୍ତେ ଚକ୍ଷୁḫ ପ୍ରସରଣାଦ୍ ଯଥା । ଚିତିḫ ପ୍ରସରଣାତ୍ ତଦ୍ଵଜ୍ ଜାଗ୍ରଦ୍ଵିଭ୍ରମମ୍ ଆସ୍ଥିତା
ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଚଳିତ ହେଲେ ରୂପ ଦେଖିପାରେ, ସେପରି ଚେତନା ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ ଜାଗ୍ରତ ଭ୍ରମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ମାସୌ ପ୍ରସରତୁ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଚେତ୍ଯାଭାଵାନ୍ ନ ସା ସତୀ । ଅସତ୍ କଥଂ ପ୍ରସରତି ଵନ୍ଧ୍ଯାପୁତ୍ରẖ କ୍ଵ ନୃତ୍ଯତି
ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ବ୍ୟର୍ଥରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉ, କାରଣ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନଥିବାରୁ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅସତ୍ୟ କିପରି ପ୍ରସାରିତ ହେବ, ବନ୍ଧ୍ୟାର ପୁଅ କେଉଁଠି ନାଚିପାରିବ?
ଅଯଂ ତ୍ଵ୍ ଅନୁଭଵାଦ୍ ଏଵ ମୁଧୈଵାନୁଭଵସ୍ ସ୍ଥିତଃ । ଅସଦ୍ ଏଵାନନୁଭଵାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଅର୍ଭକଯକ୍ଷଵତ୍
ଏହି ଅନୁଭୂତି କେବଳ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ଭିତ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଆସଲିକି ନାହିଁ, ସେଠି ଅନୁଭବ ମିଳେନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ତାଙ୍କର କଳ୍ପନାରେ ମାତ୍ର ଏକ ଯକ୍ଷକୁ ଦେଖେ।
ଅଯଂ ଭଵାମି ଦୁẖଖାର୍ଥମ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵେଦନାତ୍ । ଅଵେଦନାନ୍ ନାହମ୍ ଅତସ୍ ସ୍ଵାଯତ୍ତେ ବନ୍ଧମୁକ୍ତତେ
"ମୁଁ" ଭାବଟି କେବଳ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଅଛି, ଏହି ଅନୁଭୂତି "ମୁଁ" ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିବାରୁ ଏହା ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ "ମୁଁ" ନାହିଁ, ତେଣୁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ତୁମ ହାତରେ ଅଛି।
ତଦ୍ ଧ୍ଯାନଂ ସ ସମାଧିର୍ ଵୋ ଯଦ୍ ଅଵେଦନମ୍ ଆସିତମ୍ । ଅଜଡାଣାଂ ଜଡମ୍ ଇଵ ସମଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁଭୂତି ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିବା, ସେଇ ଅବସ୍ଥା ଜଡ ମନ୍ଦ ଭଳି ଶାନ୍ତ, ସମ, ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ଅଟୁଟ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛି।
ଦ୍ଵୈତାଦ୍ଵୈତସମୁଦ୍ଭେଦୈର୍ ଵାକ୍ଯସନ୍ଦର୍ଭଵିଭ୍ରମୈଃ । ମା ଵିଷୀଦତ ଦୁẖଖାଯ ଵିବୁଧା ଅବୁଧା ଇଵ
ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟତାର ଭ୍ରମ, କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ ଓ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟାର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ନେଇ ଦୁଃଖିତ ହେଅନି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅସଦ୍ ଆଶ୍ରଯତେ ଦୁẖଖଂ ସ୍ଵପ୍ନଵଦ୍ ଘନଵାସନଃ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରାନ୍ ସଙ୍କଲ୍ପରଚିତାନ୍ ଇଵ
ଘନ ଇଚ୍ଛାବାସନା ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତି କରି ଦୁଃଖକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ସଦୃଶ। ରୂପ ଦେଖିବା ଏବଂ ମନର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ମନର କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଏହି ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦୁẖଖଂ ସଦ୍ ଏଵ ନାଶ୍ନାତି ସୁପ୍ତଵତ୍ ତନୁଵାସନଃ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରାନ୍ ସଙ୍କଲ୍ପରହିତାନ୍ ଇଵ
ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ଅଛି, ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଘନ ଇଚ୍ଛାବାସନା ନ ଥିବା ନିଦ୍ରାସ୍ଥିତ ମନରେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ରୂପ ଦେଖିବା ଏବଂ ମନର ଧ୍ୟାନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ତେବେ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ।
ଅତ୍ଯନ୍ତତନୁତାଂ ଯାତା ଵାସନୈଵୈତି ମୁକ୍ତତାମ୍ । ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଯୋଗାତ୍ ପଦାର୍ଥୋ ଽଭାଵତାମ୍ ଇଵ
ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛାବାସନା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେଠିଏ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେପରି ଦେଶ, କାଳ ଓ କ୍ରିୟା ଏକାଠି ହେଲେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଇ ଯାଏ, ସେପରି।
ଅତ୍ଯନ୍ତତନୁତାଂ ଯାତା ଵାସନୈଵୈତି ମୁକ୍ତତାମ୍ । ପରାଣୁପରିମାଣେନ ଖତାଂ ଖେ ଽଭ୍ରାଦିତା ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛାବାସନା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେଠିଏ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେପରି ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମାଣୁ ପରିମାଣରେ ଆକାଶ ମେଘର ଦୂଷଣ ରହିତ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି।
ଅଭାଵଂ ଭାଵନା ଯାତି ବୋଧେନ ଘନତାନଵା । ଵିପଶ୍ଚିତ୍ସଙ୍ଗମାଭ୍ଯାସାତ୍ ପାଣ୍ଡିତ୍ଯମ୍ ଇଵ ମୂଢତା
କଳ୍ପନା ଜଣାଣିଆ ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ତାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଗାଢତା କମିଯାଏ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହ ସାଙ୍ଗତି ଓ ଅଭ୍ୟାସ କରିଲେ, ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ନାହମ୍ ଅସ୍ମୀତି ସଦ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ନିଶ୍ଚଯୋ ଽନ୍ତଶ୍ ଶମାତ୍ମକଃ । ଜୀଵତୋ ଽଜୀଵତଶ୍ ଚାତିରୂଢୋ ବୋଧ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
'ମୁଁ ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଲି ଠିକ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ, ସେହି ଭିତରେ ଶାନ୍ତି ରହିଥାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜୀବନ୍ତ ଓ ଅଜୀବନ୍ତ ଉଭୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥାଏ, ଏହାକୁ 'ଜାଗୃତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵାଯୌ ସ୍ପନ୍ଦ ଇଵାତ୍ରେଦଂ ଜଗଦାଦ୍ଯ୍ ଅଵଭାସତେ । କୋ ଽହଂ କଥମ୍ ଇଦଂ ଚେତି ଵିଚାରେଣୈଵ ଶାମ୍ଯତି
ଯେପରିକି ବାୟୁ ଭିତରେ କମ୍ପନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; 'ମୁଁ କିଏ? ଏହା କିପରି?' ବୋଲି ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ, ଏହା ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ନାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ନିର୍ଵାଣଂ କିମ୍ ଏତାଵତି ମୂଢତା । ସତ୍ସଙ୍ଗମଵିଚାରାଭ୍ଯାମ୍ ଏତଦ୍ ଆଶ୍ଵ୍ ଅଵଗମ୍ଯତେ
'ମୁଁ ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଲି ଜଣାଣିଆ ହେବା ନିର୍ବାଣ; ଏଠାରେ କେଉଁସି ମୂଢ଼ତା ରହିନଥାଏ। ସତ୍ସଙ୍ଗ ଓ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ଶୀଘ୍ର ଧରାପଡ଼େ।
କ୍ଷୀଯତେ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ସଙ୍ଗାଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ବନ୍ଧନମ୍ । ଆଲୋକେନେଵ ତିମିରଂ ଦିଵସେନେଵ ଯାମିନୀ
ଯେଉଁଠି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମିଳେ, ସେଠି 'ମୁଁ' ବୋଧର ବନ୍ଧନ ଗଳିଯାଏ; ଯେପରି ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଏ, ଦିନ ଆସିଲେ ରାତି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
କୋ ଽହଂ କଥମ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯଂ କୋ ଜୀଵଃ କିଂ ଚ ଜୀଵନମ୍ । ଇତି ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞସଂଯୋଗାଦ୍ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଵିଚାରଯେତ୍
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଧରି ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ— 'ମୁଁ କିଏ? ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କଣ? ଜୀବ କିଏ? ଜୀବନ କଣ?'
ଜୀଵିତଂ ଭୁଵନଂ ଭାତି ତମୋ ଽହମ୍ ଇତି ନଶ୍ଯତି । ତତ୍ତ୍ଵାଲୋକେନ ତଜ୍ଜ୍ଞାର୍କସେଵନାତ୍ ସ ନିଷେଵ୍ଯତାମ୍
ଜୀବନ ଓ ସଂସାର ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ 'ମୁଁ' ବୋଧର ଅନ୍ଧକାର ତତ୍ତ୍ୱର ଆଲୋକରେ ନଶିଯାଏ; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବନ କର।
ଯୋ ଯୋ ବୋଧାତିଶଯଵାଂସ୍ ତଂ ତଂ ପୃଥଗ୍ ଉପାସ୍ସ୍ଵ ଭୋଃ । ସଙ୍ଗସଙ୍କଥଯୋଦେତି ତେଷାଂ ଵାଦପିଶାଚିକା
ଯେଉଁଯେଉଁ ଲୋକ ଅତିଶୟ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାଏକା ଭାବେ ଉପାସନା କର; କାରଣ ସଙ୍ଗ ଓ ଆଲୋଚନାରେ ବିବାଦର ଭୂତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଵିଵାଦଯକ୍ଷେ ଽଭ୍ଯୁଦିତେ ବାଲସ୍ଯେଵ ଵିପଶ୍ଚିତଃ । ମୁକ୍ତିମ୍ ଉକ୍ତାମ୍ ଅଲଂ ମୁଖ୍ଯମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଇତି ଭ୍ରମଃ
ବିବାଦର ଛକ୍କା ଛାଡ଼ାଯିବାବେଳେ, ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ ଛୁଆଁ ପିଲା ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି; 'ମୁଁ' ବୋଲି ଭ୍ରମ ଉପଜେ, ଏବଂ କହିଥିବା ମୁକ୍ତି ହାରାଇଯାଏ।
ଅତḫ ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଏକାନ୍ତେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ ସେଵେତ ପଣ୍ଡିତମ୍ । ଏକୀକୃତ୍ଯ ତଦୁକ୍ତାଂସ୍ ତାନ୍ ଅର୍ଥାନ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଚାରଯେତ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏକାନ୍ତରେ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥକୁ ଏକତ୍ର କରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ଭାବିବା ଦରକାର।
ଵିଚାରଯେତ୍ ତଦୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିଵିଵୃଦ୍ଧଯେ । ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପମୁକ୍ତଂ ଯତ୍ ତତ୍ ସତ୍ ତନ୍ମଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ପଣ୍ଡିତଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥକୁ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭାବିବା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ଅଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ଯାହା, ସେହିଠାରେ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେହିଠି ନିଜର ସତ୍ୟତା ଅଛି।
ଵିପଶ୍ଚିତ୍ସଙ୍ଗମେ ବୁଦ୍ଧିଂ ନୀତ୍ଵା ପରମତୀକ୍ଷ୍ଣତାମ୍ । ଅଜ୍ଞାନଲତିକା ସୈକା କଣଶẖ କ୍ରିଯତାମ୍ ଅଲମ୍
ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହି, ବୁଦ୍ଧିକୁ ସର୍ବାଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରିବା ପରେ, ଅଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର ଲତାକୁ ଟୁକୁଡ଼ି ଟୁକୁଡ଼ି କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କର।
ଏଷୋ ଽର୍ଥସ୍ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ତେନେଦଂ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅନୁଭୂତଂ ଵଯଂ ବାଲା ନାସମଞ୍ଜସଵେଦିନଃ
ଏହି ଅର୍ଥଟି ସତ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି। ଆମେ ଏହି ଅନୁଭବ କରିଛୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପିଲାଥିଲୁ, ଅସମ୍ଝାରେ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଽମ୍ବୁଵାହାଦିଵିଜୃମ୍ଭଯେଵ ତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗ୍ଯେଵ ମହାର୍ଣଵସ୍ଯ । ନ ଯୁଜ୍ଯତେ ନାପି ଚ ନଶ୍ଯତୀହ ନାଶୋଦଯେ ନିର୍ମନନସ୍ଯ କିଞ୍ଚିତ୍
ଯେପରି ଆକାଶରେ ମେଘ ବିସ୍ତାର ହୁଏ, କିମ୍ବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ କିଛି ମିଳେନାହିଁ, କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ମନ ନଥିବାବେଳେ ଉଦୟ କିମ୍ବା ନାଶ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ଇଦଂ ହି ସର୍ଵଂ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକାମ୍ବୁଵନ୍ ନିରାମଯେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଶାନ୍ତ ଆତତେ । ଵିଚାରିତେ ନାହମ୍ ଇତୀଵ ଵିଦ୍ଯତେ କୁତẖ କ୍ଵ କସ୍ମାନ୍ ମନନାଦିଵିଭ୍ରମଃ
ଏ ସମସ୍ତ କିଛି ମୃଗମରୀଚିକାର ପାଣି ପରି; ଶୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର ବିସ୍ତୃତତାରେ ଯଦି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲି କିଛି ମିଳେନାହିଁ—ତେବେ କେଉଁଠୁ, କାହାପାଇଁ, କାହିଁକି ଏମିତି ଭ୍ରମ, ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ?
ସ୍ଵପୌରୁଷେଣ ସ୍ଵଧିଯା ସତ୍ସଙ୍ଗମଵିକାସଯା । ଯଦି ନାନୀଯତେ ଜ୍ଞତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଉପାଯୋ ଽସ୍ତି ନେତରଃ
ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ, ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମନ ବିକାଶ କରି, ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଅକଲ୍ପିତଂ କଲ୍ପିତଂ ଚ ପ୍ରତିକଲ୍ପନଯା ସ୍ଵଯା । ତଦ୍ ଏଵାନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆଦତ୍ତେ ଵିଷତ୍ଵମ୍ ଅମୃତଂ ଯଥା
ଯେଉଁ କଥା ମନେ କରାଯାଏ ଓ ଯେଉଁ କଥା ମନେ କରାଯାଏନି, ଏହା ସ୍ୱୟଂ ମନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଯେପରି ଵିଷ ମଧୁର ହୋଇଯାଏ।
କଲ୍ପନା ଚାକଲ୍ପନାନ୍ତା ମୁକ୍ତତା ତ୍ଯକ୍ତକଲ୍ପନମ୍ । ଏତଚ୍ ଚ ଭୋଗସନ୍ତ୍ଯାଗପୂର୍ଵଂ ସିଧ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା
ଭାବନା ଶେଷରେ ଅଭାବନା ଆସେ; ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଭାବନାକୁ ଛାଡିଦେବା। ଏହା ମାତ୍ର ଭୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ହିଁ ସମ୍ଭବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ଵଚସା ମନସା ଚାନ୍ତଶ୍ ଶବ୍ଦାର୍ଥାଵ୍ ଅଵିଭାଵଯନ୍ । ଯ ଆସ୍ତେ ଵର୍ଧତେ ତସ୍ଯ କଲ୍ପନୋପଶମଶ୍ ଶନୈଃ
ଯିଏ ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ମନରେ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଭିନ୍ନ କରି ଭାବେନାହିଁ, ଏଭଳି ଯିଏ ରହେ, ତାଙ୍କର ଭାବନା ଶାନ୍ତି ଦୀରେ ଦୀରେ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ନାଵିଦ୍ଯାସ୍ତୀତରାତ୍ମିକା । ଶାନ୍ତେ ତ୍ଵ୍ ଅଭାଵନାଦ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ନାନ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ
'ମୁଁ' ବୋଲି ଭାବିବା ଛାଡ଼ିଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ଏହି ଶାନ୍ତିରେ ଭାବନା ନଥିଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।