ଯସ୍ଯ ଚୈଷ ଭ୍ରମସ୍ ସୋ ଽସନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷଯାସନ୍ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଵତ୍ ତେନ ସଂସାରẖ କସ୍ଯ କẖ କୁତଃ
ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ଭ୍ରମ ଅଛି, ତାହାକୁ ଦେଖିବାରେ ମିଳେନାହିଁ, ଏହା ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୃଗମରୀଚିକାର ପାଣି ପରି, କାହା ପାଇଁ, କ'ଣ ଏହି ସଂସାର, କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି?
ତଦ୍ ଏଵଂ ତର୍ହି କସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଚିନ୍ତୋଦଯୋ ହି ଯଃ । ପୁନସ୍ ସ ଏଵ ସଂସାରଵିଭ୍ରମସ୍ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏଭଳି ଭାବିବା ଆସେ—'ଏହା କାହା ପାଇଁ ଅଛି?'—ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ, ପୁଣି ସେଇ ସଂସାର ଭ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅନାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵ୍ଯୋମଵତ୍ ସମମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍ । ଅପୁନସ୍ସ୍ମରଣଂ ଶ୍ରେଯ ଇହ ଵିସ୍ମରଣଂ ପରମ୍
ସେହିପରି, କିଛି ଉପରେ ଭରସା ନ କରି, ଆକାଶ ପରି ସମଭାବରେ ରୁହ। ଏଠାରେ, ପୁଣିଥରେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଭଲ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି ସେଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା।
ନେହ ଦ୍ରଷ୍ଟା ନ ଭୋକ୍ତାସ୍ତି ନାସ୍ତିତା ନ ଚ ନାସ୍ତିତା । ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଏକଂ ସ୍ପନ୍ଦି ସଦାବ୍ଧିଵତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନାହିଁ, କୌଣସି ଭୋଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ନ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି; ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଶାନ୍ତ, ଏକାକୀ, ସମୁଦ୍ରର ଲହରି ପରି ହଲେ ମଧ୍ୟ ଏକତାରେ ଅଛି।
ସର୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଜଗଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵଗତେ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଜଲଶୋଷାଦ୍ ଇଵୋଦେତି ବିମ୍ବିବିମ୍ବକ୍ଷଯେ ଶିଵମ୍
ଯେତେବେଳେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ ଯେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଜଗତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେତେବେଳେ ଜଳ ଶୁଖିଯିବା ପରେ ଯେପରି, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ତାହାର ଛବି ଶେଷ ହେଲେ, ଶୁଭ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଶାନ୍ତତା ଵ୍ଯଵହାରୋ ଵା ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଵର୍ଜିତଃ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଦୃଶ୍ଯତେ ସମଦର୍ଶିନଃ
ଯିଏ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଶାନ୍ତି ହେଉ କି କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହା ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ରହିତ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଥ ଵା ଶାନ୍ତତୈଵାସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣସ୍ଯାଵଶିଷ୍ଯତେ । ନିର୍ଵାସନẖ କିଲ ମୁନିẖ କଥଂ ଵ୍ଯଵହରତ୍ଵ୍ ଅସୌ
ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଏହା ପରେ ଶାନ୍ତି ଛଡ଼ା କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ। ଯେ ମୁନିଙ୍କର ମନରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କେମିତି କୌଣସି କାମ କରିପାରିବେ?
ଯାଵତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ନ ନିର୍ଵାଣଂ ପରିପୋଷମ୍ ଉପାଗତମ୍ । ତାଵଦ୍ ଵ୍ଯଵହରତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତରାଗଦ୍ଵେଷଭଯୋଦଯଃ
କିନ୍ତୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କିଛି କାମ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ମନରେ ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧୋ ନିର୍ଵାଣଶ୍ ଶାନ୍ତମାନସଃ । ଶିଲେଵାପ୍ଯ୍ ଅଶିଲୀଭୂତୋ ମୁନିର୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି
ଯିଏ ଆସକ୍ତି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ମନ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ମୁନି ପାଷାଣ ଭଳି ନିଜ ମନରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
କୋଶେ ଽସ୍ତି ପଦ୍ମବୀଜସ୍ଯ ଯଥା ସର୍ଵାବ୍ଜିନୀ ତଥା । ଅନନ୍ଯା ସ୍ଵପ୍ନଵିଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନ ବାହ୍ଯତା
ଯେପରି ଏକ ପଦ୍ମବୀଜ ଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ଆବରଣ ଭିତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଅଛି, ସେପରି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ମାୟା କେବଳ ନିଜ ମନରେ ଅଛି, ବାହାରେ ନୁହେଁ।
ବାହ୍ଯତାଭାଵନାଦ୍ ବାହ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମୈଵାତ୍ମତ୍ଵଭାଵନାତ୍ । ଭଵତୀଦଂ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଭାଵନଂ ତତ୍ ତଦ୍ ଏଵ ହି
ବାହାରକୁ ଭାବିଲେ ବାହାର ଦେଖାଯାଏ, ନିଜକୁ ଭାବିଲେ ନିଜ ମାନେ ଦେଖାଯାଏ । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟରେ, ଯେଉଁ କଥାକୁ ଭାବିବାଯାଏ, ସେଇ କଥା ପ୍ରକଟ ହୁଏ ।
ଯାନ୍ତସ୍ସ୍ଵପ୍ନାଦିଵିଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ସୈଵେଯଂ ବାହ୍ଯତୋଦିତା । ମନାଗ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତା ନାତ୍ର ଦ୍ଵିଭାଣ୍ଡପଯସୋର୍ ଇଵ
ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭ୍ରମ ମନରେ ଯେପରି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେଇ ଭ୍ରମ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏଠାରେ କିଛି ମାତ୍ର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଇ ମଟି ପାଣିରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ ।
ସ୍ଥୈର୍ଯାସ୍ଥୈର୍ଯେ ତଥୈଵାତ୍ର ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମଯେ ତତେ । ଆଧାରାଧେଯତେ ତେ ଦ୍ଵେ ଯଥା ଜଲତରଙ୍ଗତେ
ଏହି ଭ୍ରମ ମାତ୍ର ଜଗତରେ, ସ୍ଥିରତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର । ଏହାମାନେ ଏମିତି ଆଧାର ଓ ଆଧାରିତ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ପାଣି ଓ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ।
ସ୍ଵପ୍ନାଦାଵ୍ ଆତ୍ମନୋ ଽନ୍ଯତ୍ଵଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ଵଵେଦନମ୍ । ଅନନ୍ଯଭାଵବୋଧେ ତୁ ତଦ୍ ଅନନ୍ଯନ୍ ନ ଚୋଦଯି
ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ନିଜ ଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଲେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଅଭିନ୍ନତାର ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ ।
କଲନାରହିତଂ ଶାନ୍ତଂ ଯଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସୌ ତତ୍ ତଦ୍ଭାଵାଦ୍ ଅତଦ୍ଭାଵାନ୍ ନ ତଦ୍ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ରୂପଟି ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ସେହି ରୂପଟିକୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିଜକୁ ତାହା ସହିତ ଏକାତ୍ମ କରିବା, ସେତେବେଳେ ଏହା ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଯଦି ଏକାତ୍ମତା ନଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଵପ୍ନାଦିଜ୍ଞାନସଂଶାନ୍ତୌ ଯଦ୍ ରୂପଂ ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଐଶ୍ଵରମ୍ । ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ତନ୍ ନାସ୍ତି ନ ଵାଗ୍ଗୋଚରମ୍ ଏତି ତତ୍
ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ରୂପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହି ରୂପଟି ନ ଅଛି, ନ ନାହିଁ, ଏହା କଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ଯନ୍ତିକେ ଭ୍ରାନ୍ତିଲଯେ ମୁକ୍ତ ଏଵାଵଗଚ୍ଛତି । ସ୍ଵରୂପଂ ନୋପଦେଶସ୍ଯ ଵିଷଯୋ ଵିଦୁଷୋ ଽପି ତତ୍
ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ନିଜର ସ୍ୱରୂପ ଜଣାପଡ଼େ; ଏହା କୌଣସି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିହେବା ନୁହେଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ କଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି।
ଶାନ୍ତଂ ନିରସ୍ତଭଯମାନଵିଷାଦଲୋଭମୋହାତ୍ମ ଦେହମନନେନ୍ଦ୍ରିଯଚିତ୍ତଜାଡ୍ଯମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାହମ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍ ଅପାସ୍ତସମସ୍ତଭେଦଂ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଏକମ୍ ଅଜମ୍ ଆସିତମ୍ ଏଵ ଯୁକ୍ତମ୍
ଭୟ, ଅହଂକାର, ଦୁଃଖ, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପବାଦରୁ ମୁକ୍ତ ଶାନ୍ତ ଦେହ, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭେଦରୁ ପରେ, ଅଜର, ଅମର, ଏକମାତ୍ର ନିର୍ବାଣରେ ସ୍ଥିର ରହିଯାଏ।
ଯଦା ଚିତିḫ ପ୍ରସରତି ତଦାହନ୍ତାଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ । ଅସଦ୍ ଏଵାଭ୍ଯୁଦେତୀଵ ସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଅପ୍ସ୍ଵ୍ ଇଵ ଦାମତା
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ଓ ଜଗତର ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଉଦିତୋ ଽପି ନ ଖେଦାଯ ବ୍ରହ୍ମରୂପତ୍ଵଵେଦନାତ୍ । ପରମାଯ ତ୍ଵ୍ ଅନର୍ଥାଯ ଜଗଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥଭାଵନାତ୍
ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ବୋଧ ଥିବାରୁ କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଜଗତକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ଭ୍ରମ ହୁଏ।
ରୂପାନୁଭଵମ୍ ଆଦତ୍ତେ ଚକ୍ଷୁḫ ପ୍ରସରଣାଦ୍ ଯଥା । ଚିତିḫ ପ୍ରସରଣାତ୍ ତଦ୍ଵଜ୍ ଜାଗ୍ରଦ୍ଵିଭ୍ରମମ୍ ଆସ୍ଥିତା
ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଚଳିତ ହେଲେ ରୂପ ଦେଖିପାରେ, ସେପରି ଚେତନା ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ ଜାଗ୍ରତ ଭ୍ରମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ମାସୌ ପ୍ରସରତୁ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଚେତ୍ଯାଭାଵାନ୍ ନ ସା ସତୀ । ଅସତ୍ କଥଂ ପ୍ରସରତି ଵନ୍ଧ୍ଯାପୁତ୍ରẖ କ୍ଵ ନୃତ୍ଯତି
ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ବ୍ୟର୍ଥରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉ, କାରଣ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନଥିବାରୁ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅସତ୍ୟ କିପରି ପ୍ରସାରିତ ହେବ, ବନ୍ଧ୍ୟାର ପୁଅ କେଉଁଠି ନାଚିପାରିବ?
ଅଯଂ ତ୍ଵ୍ ଅନୁଭଵାଦ୍ ଏଵ ମୁଧୈଵାନୁଭଵସ୍ ସ୍ଥିତଃ । ଅସଦ୍ ଏଵାନନୁଭଵାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଅର୍ଭକଯକ୍ଷଵତ୍
ଏହି ଅନୁଭୂତି କେବଳ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ଭିତ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଆସଲିକି ନାହିଁ, ସେଠି ଅନୁଭବ ମିଳେନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ତାଙ୍କର କଳ୍ପନାରେ ମାତ୍ର ଏକ ଯକ୍ଷକୁ ଦେଖେ।
ଅଯଂ ଭଵାମି ଦୁẖଖାର୍ଥମ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵେଦନାତ୍ । ଅଵେଦନାନ୍ ନାହମ୍ ଅତସ୍ ସ୍ଵାଯତ୍ତେ ବନ୍ଧମୁକ୍ତତେ
"ମୁଁ" ଭାବଟି କେବଳ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଅଛି, ଏହି ଅନୁଭୂତି "ମୁଁ" ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିବାରୁ ଏହା ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ "ମୁଁ" ନାହିଁ, ତେଣୁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ତୁମ ହାତରେ ଅଛି।
ତଦ୍ ଧ୍ଯାନଂ ସ ସମାଧିର୍ ଵୋ ଯଦ୍ ଅଵେଦନମ୍ ଆସିତମ୍ । ଅଜଡାଣାଂ ଜଡମ୍ ଇଵ ସମଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁଭୂତି ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିବା, ସେଇ ଅବସ୍ଥା ଜଡ ମନ୍ଦ ଭଳି ଶାନ୍ତ, ସମ, ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ଅଟୁଟ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛି।
ଦ୍ଵୈତାଦ୍ଵୈତସମୁଦ୍ଭେଦୈର୍ ଵାକ୍ଯସନ୍ଦର୍ଭଵିଭ୍ରମୈଃ । ମା ଵିଷୀଦତ ଦୁẖଖାଯ ଵିବୁଧା ଅବୁଧା ଇଵ
ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟତାର ଭ୍ରମ, କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ ଓ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟାର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ନେଇ ଦୁଃଖିତ ହେଅନି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅସଦ୍ ଆଶ୍ରଯତେ ଦୁẖଖଂ ସ୍ଵପ୍ନଵଦ୍ ଘନଵାସନଃ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରାନ୍ ସଙ୍କଲ୍ପରଚିତାନ୍ ଇଵ
ଘନ ଇଚ୍ଛାବାସନା ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତି କରି ଦୁଃଖକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ସଦୃଶ। ରୂପ ଦେଖିବା ଏବଂ ମନର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ମନର କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଏହି ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦୁẖଖଂ ସଦ୍ ଏଵ ନାଶ୍ନାତି ସୁପ୍ତଵତ୍ ତନୁଵାସନଃ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରାନ୍ ସଙ୍କଲ୍ପରହିତାନ୍ ଇଵ
ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ଅଛି, ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଘନ ଇଚ୍ଛାବାସନା ନ ଥିବା ନିଦ୍ରାସ୍ଥିତ ମନରେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ରୂପ ଦେଖିବା ଏବଂ ମନର ଧ୍ୟାନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ତେବେ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ।
ଅତ୍ଯନ୍ତତନୁତାଂ ଯାତା ଵାସନୈଵୈତି ମୁକ୍ତତାମ୍ । ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଯୋଗାତ୍ ପଦାର୍ଥୋ ଽଭାଵତାମ୍ ଇଵ
ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛାବାସନା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେଠିଏ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେପରି ଦେଶ, କାଳ ଓ କ୍ରିୟା ଏକାଠି ହେଲେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଇ ଯାଏ, ସେପରି।
ଅତ୍ଯନ୍ତତନୁତାଂ ଯାତା ଵାସନୈଵୈତି ମୁକ୍ତତାମ୍ । ପରାଣୁପରିମାଣେନ ଖତାଂ ଖେ ଽଭ୍ରାଦିତା ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛାବାସନା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେଠିଏ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେପରି ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମାଣୁ ପରିମାଣରେ ଆକାଶ ମେଘର ଦୂଷଣ ରହିତ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି।