ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ସର୍ଗସ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁଂସାମ୍ ଇଵାସତାମ୍ । ସ ସର୍ଗḫ ପୁରୁଷାସ୍ ତେ ଚ ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଵୀଚିଵତ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସୃଷ୍ଟିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପରି, ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସେମାନେ ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣିର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ।
ଅସତାମ୍ ଏଵ ସଦ୍ଭାଵମ୍ ଇଵ ଚୈଷାମ୍ ଉପେଯୁଷାମ୍ । ନ ଵଯଂ ନିର୍ଣଯଂ ଵିଦ୍ମୋ ଵନ୍ଧ୍ଯାପୁତ୍ରଗିରାମ୍ ଇଵ
ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଅସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ଯେପରି ବନ୍ଧ୍ୟା ମାଁର ପୁଅର କଥା ଅର୍ଥହୀନ।
ପରିପୂର୍ଣାର୍ଣଵପ୍ରଖ୍ଯା କାପ୍ଯ୍ ଅପୂର୍ଵୈଵ ପୂର୍ଣତା । ତଜ୍ଜ୍ଞାନାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯାଂଶଦୃଷ୍ଟୌ ନ ହି ପତନ୍ତି ତେ
ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପରି; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ଅଚଲା ଇଵ ନିର୍ଵାତା ଦୀପା ଇଵ ଶମାମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ । ସାଚାରା ଵା ନିରାଚାରାସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସ୍ଵସ୍ଥମ୍ ଏଵ ତେ
ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂରେ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି, କ୍ରିୟାଶୀଳ କିମ୍ବା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଉଥିବା, ପବନ ବିନା ଦୀପ ପରି କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ଜଳ ପରି।
ଆପୂର୍ଣୈକାର୍ଣଵପ୍ରଖ୍ଯା କାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତḫପୂର୍ଣତୋଦିତା । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତା ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଜ୍ଞସ୍ଯାପୂର୍ଵୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ମନର ଗଭୀର ତଳରୁ ଉଦିତ ଏକ ଅନୁଭୂତି ଅଛି, ଯାହା ଏଯାଁ ଭରିନଥିବା ବିଶାଳ ସାଗର ପରି ଲାଗେ। ଏହି ଭିତରରେ ଏକ ଶିତଳତା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଅନୁଭୂତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵାସନୈଵେହ ପୁରୁଷḫ ପ୍ରେକ୍ଷିତା ସା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତାଂ ଚ ନ ପ୍ରେକ୍ଷତେ କଶ୍ଚିତ୍ ତତସ୍ ସଂସାର ଆତତଃ
ଏଠାରେ ମନର ଗୁପ୍ତ ଆଦତମାନେ ମାନବ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆସଲରେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ। କେହି ଏହାକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଏ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଚାଲିଯାଏ।
ଅନାଲୋକନସିଦ୍ଧଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଆଲୋକାନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । କୃଷ୍ଣାହ୍ଯନୁପଲମ୍ଭୋ ଽତ୍ର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତସ୍ ସ୍ପଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତଃ
ଯାହା ଦେଖିବା ଛାଡ଼ି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ ମିଳେନାହିଁ। ଏଠାରେ କଳା ବସ୍ତୁର ଅନ୍ଧାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଭୂତାନି ଦେହମାଂସାଦି ତଚ୍ ଚାସଦ୍ଵିଭ୍ରମୋ ଜଡଃ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯହଙ୍କାରଚେତାଂସି ତନ୍ମଯାନ୍ଯ୍ ଏଵ ନେତରତ୍
ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ, ଦେହ, ମାଂସ ଓ ଏହାଦି ସବୁ କେବଳ ଅସତ୍ୟ ଭ୍ରମ ଓ ଜଡ଼ ଅଟୁଟ ଅନୁଭୂତି। ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ମନ ଏହି ଭ୍ରମରେ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଗଢ଼ା, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଭୂତାଦିମଯତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯହଙ୍କାରଚେତସାମ୍ । ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଥିତିର୍ ଅଭ୍ଯେତି ଯଦି ତନ୍ ମୁକ୍ତତୋଦିତା
ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ମନ ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ଏହାଦିରେ ଆପଣାଙ୍କୁ ଜଣାଇବାକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚଳତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଚିଚ୍ ଛିଷ୍ଟା ଚେତ୍ଯନିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ ତାଦୃଶ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ର କାସ୍ତିତା । ତସ୍ମାତ୍ କେଵ କୁତẖ କୁତ୍ର ଵାସନା କିଂସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଚେତନା ରହିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ଏହାର ଅବସ୍ଥା ଏମିତି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, କିଏ, କେଉଁଠାରୁ, କେମିତି ଏହି ଅଭିନିବେଶ ଆସେ?
ଯସ୍ଯ ଚୈଷ ଭ୍ରମସ୍ ସୋ ଽସନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷଯାସନ୍ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଵତ୍ ତେନ ସଂସାରẖ କସ୍ଯ କẖ କୁତଃ
ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ଭ୍ରମ ଅଛି, ତାହାକୁ ଦେଖିବାରେ ମିଳେନାହିଁ, ଏହା ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୃଗମରୀଚିକାର ପାଣି ପରି, କାହା ପାଇଁ, କ'ଣ ଏହି ସଂସାର, କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି?
ତଦ୍ ଏଵଂ ତର୍ହି କସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଚିନ୍ତୋଦଯୋ ହି ଯଃ । ପୁନସ୍ ସ ଏଵ ସଂସାରଵିଭ୍ରମସ୍ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏଭଳି ଭାବିବା ଆସେ—'ଏହା କାହା ପାଇଁ ଅଛି?'—ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ, ପୁଣି ସେଇ ସଂସାର ଭ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅନାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵ୍ଯୋମଵତ୍ ସମମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍ । ଅପୁନସ୍ସ୍ମରଣଂ ଶ୍ରେଯ ଇହ ଵିସ୍ମରଣଂ ପରମ୍
ସେହିପରି, କିଛି ଉପରେ ଭରସା ନ କରି, ଆକାଶ ପରି ସମଭାବରେ ରୁହ। ଏଠାରେ, ପୁଣିଥରେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଭଲ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି ସେଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା।
ନେହ ଦ୍ରଷ୍ଟା ନ ଭୋକ୍ତାସ୍ତି ନାସ୍ତିତା ନ ଚ ନାସ୍ତିତା । ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଏକଂ ସ୍ପନ୍ଦି ସଦାବ୍ଧିଵତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନାହିଁ, କୌଣସି ଭୋଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ନ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି; ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଶାନ୍ତ, ଏକାକୀ, ସମୁଦ୍ରର ଲହରି ପରି ହଲେ ମଧ୍ୟ ଏକତାରେ ଅଛି।
ସର୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଜଗଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵଗତେ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଜଲଶୋଷାଦ୍ ଇଵୋଦେତି ବିମ୍ବିବିମ୍ବକ୍ଷଯେ ଶିଵମ୍
ଯେତେବେଳେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ ଯେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଜଗତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେତେବେଳେ ଜଳ ଶୁଖିଯିବା ପରେ ଯେପରି, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ତାହାର ଛବି ଶେଷ ହେଲେ, ଶୁଭ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଶାନ୍ତତା ଵ୍ଯଵହାରୋ ଵା ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଵର୍ଜିତଃ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଦୃଶ୍ଯତେ ସମଦର୍ଶିନଃ
ଯିଏ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଶାନ୍ତି ହେଉ କି କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହା ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ରହିତ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଥ ଵା ଶାନ୍ତତୈଵାସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣସ୍ଯାଵଶିଷ୍ଯତେ । ନିର୍ଵାସନẖ କିଲ ମୁନିẖ କଥଂ ଵ୍ଯଵହରତ୍ଵ୍ ଅସୌ
ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଏହା ପରେ ଶାନ୍ତି ଛଡ଼ା କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ। ଯେ ମୁନିଙ୍କର ମନରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କେମିତି କୌଣସି କାମ କରିପାରିବେ?
ଯାଵତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ନ ନିର୍ଵାଣଂ ପରିପୋଷମ୍ ଉପାଗତମ୍ । ତାଵଦ୍ ଵ୍ଯଵହରତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତରାଗଦ୍ଵେଷଭଯୋଦଯଃ
କିନ୍ତୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କିଛି କାମ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ମନରେ ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧୋ ନିର୍ଵାଣଶ୍ ଶାନ୍ତମାନସଃ । ଶିଲେଵାପ୍ଯ୍ ଅଶିଲୀଭୂତୋ ମୁନିର୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି
ଯିଏ ଆସକ୍ତି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ମନ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ମୁନି ପାଷାଣ ଭଳି ନିଜ ମନରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
କୋଶେ ଽସ୍ତି ପଦ୍ମବୀଜସ୍ଯ ଯଥା ସର୍ଵାବ୍ଜିନୀ ତଥା । ଅନନ୍ଯା ସ୍ଵପ୍ନଵିଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନ ବାହ୍ଯତା
ଯେପରି ଏକ ପଦ୍ମବୀଜ ଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ଆବରଣ ଭିତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଅଛି, ସେପରି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ମାୟା କେବଳ ନିଜ ମନରେ ଅଛି, ବାହାରେ ନୁହେଁ।
ବାହ୍ଯତାଭାଵନାଦ୍ ବାହ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମୈଵାତ୍ମତ୍ଵଭାଵନାତ୍ । ଭଵତୀଦଂ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଭାଵନଂ ତତ୍ ତଦ୍ ଏଵ ହି
ବାହାରକୁ ଭାବିଲେ ବାହାର ଦେଖାଯାଏ, ନିଜକୁ ଭାବିଲେ ନିଜ ମାନେ ଦେଖାଯାଏ । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟରେ, ଯେଉଁ କଥାକୁ ଭାବିବାଯାଏ, ସେଇ କଥା ପ୍ରକଟ ହୁଏ ।
ଯାନ୍ତସ୍ସ୍ଵପ୍ନାଦିଵିଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ସୈଵେଯଂ ବାହ୍ଯତୋଦିତା । ମନାଗ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତା ନାତ୍ର ଦ୍ଵିଭାଣ୍ଡପଯସୋର୍ ଇଵ
ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭ୍ରମ ମନରେ ଯେପରି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେଇ ଭ୍ରମ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏଠାରେ କିଛି ମାତ୍ର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଇ ମଟି ପାଣିରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ ।
ସ୍ଥୈର୍ଯାସ୍ଥୈର୍ଯେ ତଥୈଵାତ୍ର ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମଯେ ତତେ । ଆଧାରାଧେଯତେ ତେ ଦ୍ଵେ ଯଥା ଜଲତରଙ୍ଗତେ
ଏହି ଭ୍ରମ ମାତ୍ର ଜଗତରେ, ସ୍ଥିରତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର । ଏହାମାନେ ଏମିତି ଆଧାର ଓ ଆଧାରିତ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ପାଣି ଓ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ।
ସ୍ଵପ୍ନାଦାଵ୍ ଆତ୍ମନୋ ଽନ୍ଯତ୍ଵଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ଵଵେଦନମ୍ । ଅନନ୍ଯଭାଵବୋଧେ ତୁ ତଦ୍ ଅନନ୍ଯନ୍ ନ ଚୋଦଯି
ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ନିଜ ଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଲେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଅଭିନ୍ନତାର ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ ।
କଲନାରହିତଂ ଶାନ୍ତଂ ଯଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସୌ ତତ୍ ତଦ୍ଭାଵାଦ୍ ଅତଦ୍ଭାଵାନ୍ ନ ତଦ୍ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ରୂପଟି ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ସେହି ରୂପଟିକୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିଜକୁ ତାହା ସହିତ ଏକାତ୍ମ କରିବା, ସେତେବେଳେ ଏହା ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଯଦି ଏକାତ୍ମତା ନଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଵପ୍ନାଦିଜ୍ଞାନସଂଶାନ୍ତୌ ଯଦ୍ ରୂପଂ ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଐଶ୍ଵରମ୍ । ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ତନ୍ ନାସ୍ତି ନ ଵାଗ୍ଗୋଚରମ୍ ଏତି ତତ୍
ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ରୂପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହି ରୂପଟି ନ ଅଛି, ନ ନାହିଁ, ଏହା କଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ଯନ୍ତିକେ ଭ୍ରାନ୍ତିଲଯେ ମୁକ୍ତ ଏଵାଵଗଚ୍ଛତି । ସ୍ଵରୂପଂ ନୋପଦେଶସ୍ଯ ଵିଷଯୋ ଵିଦୁଷୋ ଽପି ତତ୍
ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ନିଜର ସ୍ୱରୂପ ଜଣାପଡ଼େ; ଏହା କୌଣସି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିହେବା ନୁହେଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ କଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି।
ଶାନ୍ତଂ ନିରସ୍ତଭଯମାନଵିଷାଦଲୋଭମୋହାତ୍ମ ଦେହମନନେନ୍ଦ୍ରିଯଚିତ୍ତଜାଡ୍ଯମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାହମ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍ ଅପାସ୍ତସମସ୍ତଭେଦଂ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଏକମ୍ ଅଜମ୍ ଆସିତମ୍ ଏଵ ଯୁକ୍ତମ୍
ଭୟ, ଅହଂକାର, ଦୁଃଖ, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପବାଦରୁ ମୁକ୍ତ ଶାନ୍ତ ଦେହ, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭେଦରୁ ପରେ, ଅଜର, ଅମର, ଏକମାତ୍ର ନିର୍ବାଣରେ ସ୍ଥିର ରହିଯାଏ।
ଯଦା ଚିତିḫ ପ୍ରସରତି ତଦାହନ୍ତାଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ । ଅସଦ୍ ଏଵାଭ୍ଯୁଦେତୀଵ ସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଅପ୍ସ୍ଵ୍ ଇଵ ଦାମତା
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ଓ ଜଗତର ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଉଦିତୋ ଽପି ନ ଖେଦାଯ ବ୍ରହ୍ମରୂପତ୍ଵଵେଦନାତ୍ । ପରମାଯ ତ୍ଵ୍ ଅନର୍ଥାଯ ଜଗଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥଭାଵନାତ୍
ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ବୋଧ ଥିବାରୁ କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଜଗତକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ଭ୍ରମ ହୁଏ।