ଅମନୋଵାସନାହନ୍ତା ଧତ୍ତେ ଯସ୍ଯ ଜଗଚ୍ ଚିରମ୍ । ଜୀଵତୋ ଽଜୀଵତଶ୍ ଚୈଵ ଚିଜ୍ଜୀଵସ୍ ସ ପରଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁଠାରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଓ ମନର ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ, ଯିଏ ଏହି ସଂସାରକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧାରଣ କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ଅଜୀବନ୍ତ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ଚେତନାମୟ ଜୀବ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ମତ୍ତୈଵ ଜଡଵାହେନ ଦୁẖଖଭାରାଯ କେଵଲମ୍ । ନୃଣାଂ ପାଶାଵବଦ୍ଧାନାଂ ପୋତକାନାମ୍ ଇଵାର୍ଣଵେ
ମୋର ନିଜ ଜଡ଼ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ମାନବମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖର ଭାର ବୋହି, ସମୁଦ୍ରରେ ଛୋଟ ନୌକାମାନେ ପରି ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି।
ମୋକ୍ଷସତ୍ତାଂ ଶ୍ରଯତି ତାଂ ନାଜ୍ଞୋ ଽନନୁଭଵାଦ୍ ଇଵ । ମୃତେନ କିଲ ଯତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜୀଵନ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ କଥମ୍
ଯିଏ ମୁକ୍ତିର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅଜ୍ଞମାନେ ଅନୁଭବ ନଥିବାରୁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଯେପରି ମୃତ ଲୋକେ ଯାହାକୁ ପାଇଥାଏ, ସେଥିରେ ଜୀବନ୍ତ ଲୋକେ କିପରି ପହଞ୍ଚିବେ?
ଯଦ୍ ଯତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯତେ ତତ୍ ତତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ ଏଵ ନାଶଭାକ୍ । ନ ସମ୍ଭଵତି ଯତ୍ରୈତତ୍ ତତ୍ ସତ୍ଯଂ ପଦମ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍
ମନେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଭାବନା ହୁଏ, ସେଠି ସେ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ଏହା ହୁଏନାହିଁ, ସେଠି ସତ୍ୟ ଓ ଅବିନାଶୀ ପଦ ଅଛି।
ନାନ୍ଯୋ ନ ଚାହମ୍ ଅସ୍ତୀତି ଭାଵନାନ୍ ନିର୍ଭଯୋ ଭଵ । ସତ୍ଯଂ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଭଵତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଵିଷମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅମୃତଂ ଯଥା
ଅନ୍ୟ କିମ୍ବା ମୁଁ ଅଛି ନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାରେ ଭୟ ଛାଡ଼। ଯଥା ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସତ୍ୟ ହୁଏ, ସେପରି ବିଷ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ହୋଇଯାଏ।
ଜଡଂ ଦେହାଦିଚିତ୍ତାନ୍ତଂ ଵିଚାର୍ଯ ସକଲଂ ଵପୁଃ । ଲଭ୍ଯତେ ନାହମ୍ ଅସ୍ମୀତି ତସ୍ମାନ୍ ନାସ୍ମୀତି ସତ୍ଯତା
ଦେହରୁ ମନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଲି ବୁଝିବାକୁ ମିଳେ। ତେଣୁ, 'ମୁଁ ଏହି ନୁହେଁ' ଏହି ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ।
ଶାନ୍ତାଶେଷଵିଶେଷାଣାମ୍ ଅହନ୍ତାନ୍ତଂ ଵିଚାରିଣାମ୍ । କେଵଲଂ ମୁକ୍ତତୋଦେତି ନ ତୁ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦ ଓ 'ମୁଁ' ଭାବର ଶେଷକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ମୁକ୍ତି ଉଦୟ ହୁଏ, କିଛି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
ଭୋଗତ୍ଯାଗଵିଚାରାତ୍ମପୌରୁଷାନ୍ ନାନ୍ଯଦ୍ ଅତ୍ର ହି । ଉପଯୁଜ୍ଯତ ଇତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମୈଵାଶୁ ପ୍ରଣମ୍ଯତାମ୍
ଭୋଗ ଓ ତ୍ୟାଗ ଉପରେ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି କାମକୁ ଆସେନାହିଁ। ତେଣୁ, ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଦ୍ରୁତ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କର।
ନିର୍ଵାସନଂ ମନନମ୍ ଏଵମ୍ ଉଦାହରନ୍ତି ମୋକ୍ଷଂ ଵିନା ଭଵତି ତଚ୍ ଚ ନ ଜାତୁ ବୋଧାତ୍ । ସନ୍ନୋ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମ ଇତୀହ ପରḫ ପ୍ରବୋଧୋ ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଽତ୍ର ଯଦ୍ ଅତସ୍ ସ ଚିରାଯ ବନ୍ଧଃ
ଯେଉଁମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ମନରେ ଗୁପ୍ତ ଇଚ୍ଛା ନ ଥିଲେ ଭାବନା ହିଁ ମୁକ୍ତି, ସେହି ଅବସ୍ଥା ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ଆସେ ନାହିଁ। ଏଠି, ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ମାନ୍ୟତା କିମ୍ବା ଭ୍ରମରେ ଏହି ସଂସାର ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ—ସେଥିପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାନ୍ଧନ ରହିଯାଏ।
ଜଗଦ୍ ଅହମ୍ ଅସଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵେତ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ ସୁତଧନଦାରଶରୀରନିର୍ଵ୍ଯପେକ୍ଷଃ । ଭଵତି ହି ସହଚେତନୋ ଦୃଷଦ୍ ଯସ୍ ସ ପରମ୍ ଇତẖ ଖଲୁ ନାନ୍ଯଥାସ୍ତି ମୁକ୍ତିଃ
ଏହି ସଂସାର ଓ 'ମୁଁ' ଭାବଟି ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝି, ଧନ, ଜନାନୀ, ଶରୀର ପ୍ରତି ଅସକ୍ତି ହେଲେ, ଲୋକ ଚେତନାଶୀଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାଥର ଭଳି ଅନାସକ୍ତ ରହନ୍ତି—ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ସର୍ଵାତ୍ମନି ଚିଦାଭାସେ ତଦ୍ ଏଵାଶ୍ଵ୍ ଅନୁଭୂଯତେ । ସଂଵେଦ୍ଯତେ ଯଦ୍ ଏଵାନ୍ତର୍ ଅସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵସ୍ତୁ ଵା
ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ଯେଉଁ ଚେତନା ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ଭିତରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଅନୁଭବ ହୁଏ—ସେଠି ସେଠି ଭିତରେ ଯାହା ଭଲ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା, ତାହା ଏକେ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ତଦ୍ ଏଵାଭ୍ଯାସତḫ ପୂର୍ଵଂ ବାହ୍ଯାର୍ଥାନୁଭଵାତ୍ମନା । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଵ ବହିଷ୍ଟ୍ଵେନ ସ୍ଵସ୍ଵପ୍ନୋ ଽତ୍ର ନିଦର୍ଶନମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ବାହାରର ଜିନିଷ ଭାବରେ ଯାହା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଠି ସେଠି ବାହାରକୁ ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ନିଜର ସ୍ୱପ୍ନ ଏହାର ଉଦାହରଣ।
ଚିଦ୍ରୂପଂ ସର୍ଵମ୍ ଏତଚ୍ ଚ ଚିଚ୍ ଚାଚ୍ଛା ଗଗନାଦ୍ ଅପି । ଵିଚ୍ ଚ ନୋ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵାତୋ ନୈତତ୍ କିଞ୍ଚନ କୁତ୍ରଚିତ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଚେତନାର ରୂପ, ଏହା ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରଭାସ୍ୱର। ଚେତନା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ—ଏହିପରି ଏହା ଛାଡ଼ି କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କିଛି ଅଛି ନାହିଁ।
ନ ନାଶୋ ନାସ୍ତିତା ନାର୍ଥୋ ନ ଜନ୍ମମରଣେ ନ ଖମ୍ । ନ ଶୂନ୍ଯତାସ୍ତି ନୋ ନାସ୍ତି ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନୈଵ ଚ
ନାଷ୍ଟ ନାହିଁ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନାହିଁ, ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଶୂନ୍ୟ ନାହିଁ, ଅଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ ହେବା ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନାଶେ ଜଗଦହନ୍ତ୍ଵାଦେର୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ନଶ୍ଯତି । ଅସତẖ କିଲ ନାଶେ ଽପି ସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ରେẖ କିଂ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାର, ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସତ୍ୟରେ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏନି। ଯେପରି ଅସତ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ କିଛି ଯାଏନି, ସ୍ୱପ୍ନର ପାହାଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ କଣ ହୁଏ?
ମିଥ୍ଯାଵଭାସେ ସଙ୍କଲ୍ପନଗରେ କେଵ ନଷ୍ଟତା । ତଥା ଜଗଦହନ୍ତ୍ଵାଦୌ ନାଶୋ ନାସତି ଵିଦ୍ଯତେ
ଭ୍ରମର ନଗରୀ ଭିତରେ ଯାହା ମିଥ୍ୟାଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ କଣସି ସତ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ କି? ଏହିପରି, ସଂସାର, ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିତରେ ମିଥ୍ୟା ଜିନିଷର ନଷ୍ଟ ନାହିଁ।
କୁତୋ ଜଗଦୁପାଲମ୍ଭ ଇତି ଚେତ୍ ତଦ୍ ଅଵସ୍ତୁନି । ନ ନିର୍ଣଯସ୍ ସମ୍ଭଵତି ଖପୁଷ୍ପାଣାଂ କିମ୍ ଉମ୍ଭ୍ଯତେ
ଯଦି ପଚାରିବେ, 'ଏହି ସଂସାରକୁ କିପରି ଧରାଯିବ?' — ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚୟ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଆକାଶରୁ କିଏ ଫୁଲ ତୁଳିପାରିବ?
ନିର୍ଣଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଷ ଏଵାତ୍ର ଯଦ୍ ଅଶେଷମ୍ ଅଭାଵଯନ୍ । ଯଥାସ୍ଥିତଂ ଯଥାଚାରଂ ପାଷାଣ ଇଵ ତିଷ୍ଠସି
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଏହି — ସମସ୍ତ କଥାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ କରି, ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ଅଡ଼ିଆ ଥାନ୍ତୁ, ପାଥର ପରି ଅଚଳ ହୋଇ।
ଜଗତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରାତ୍ମ ତନ୍ ନଞର୍ଥଯୁତଂ କ୍ଷଣାତ୍ । ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଶେଷେଣେତ୍ଯ୍ ଏଵ ନିର୍ଣଯସ୍ ସର୍ଗଵିଭ୍ରମେ
ଏହି ସଂସାର କେବଳ ଭାବନାର ମୂଳ; ଏହା ତାହାର ଅର୍ଥ ସହିତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ — ସୃଷ୍ଟିର ଭ୍ରମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ।
ସର୍ଗୋ ଽନର୍ଗଲ ଏଵାଯଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକତଯାକ୍ଷଯଃ । ଅନ୍ଯଥାପି ନ ସର୍ଗୋ ଽଯମ୍ ଅସ୍ତି ନାସ୍ତି ଚ ସର୍ଗତା
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଅବାଧ ଏବଂ ଅମର, କାରଣ ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ; ଏହା ଛଡ଼ା, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ସୃଷ୍ଟି ଭାବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଯେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ସର୍ଗସ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁଂସାମ୍ ଇଵାସତାମ୍ । ସ ସର୍ଗḫ ପୁରୁଷାସ୍ ତେ ଚ ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଵୀଚିଵତ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସୃଷ୍ଟିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପରି, ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସେମାନେ ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣିର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ।
ଅସତାମ୍ ଏଵ ସଦ୍ଭାଵମ୍ ଇଵ ଚୈଷାମ୍ ଉପେଯୁଷାମ୍ । ନ ଵଯଂ ନିର୍ଣଯଂ ଵିଦ୍ମୋ ଵନ୍ଧ୍ଯାପୁତ୍ରଗିରାମ୍ ଇଵ
ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଅସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ଯେପରି ବନ୍ଧ୍ୟା ମାଁର ପୁଅର କଥା ଅର୍ଥହୀନ।
ପରିପୂର୍ଣାର୍ଣଵପ୍ରଖ୍ଯା କାପ୍ଯ୍ ଅପୂର୍ଵୈଵ ପୂର୍ଣତା । ତଜ୍ଜ୍ଞାନାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯାଂଶଦୃଷ୍ଟୌ ନ ହି ପତନ୍ତି ତେ
ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପରି; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ଅଚଲା ଇଵ ନିର୍ଵାତା ଦୀପା ଇଵ ଶମାମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ । ସାଚାରା ଵା ନିରାଚାରାସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସ୍ଵସ୍ଥମ୍ ଏଵ ତେ
ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂରେ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି, କ୍ରିୟାଶୀଳ କିମ୍ବା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଉଥିବା, ପବନ ବିନା ଦୀପ ପରି କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ଜଳ ପରି।
ଆପୂର୍ଣୈକାର୍ଣଵପ୍ରଖ୍ଯା କାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତḫପୂର୍ଣତୋଦିତା । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତା ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଜ୍ଞସ୍ଯାପୂର୍ଵୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ମନର ଗଭୀର ତଳରୁ ଉଦିତ ଏକ ଅନୁଭୂତି ଅଛି, ଯାହା ଏଯାଁ ଭରିନଥିବା ବିଶାଳ ସାଗର ପରି ଲାଗେ। ଏହି ଭିତରରେ ଏକ ଶିତଳତା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଅନୁଭୂତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵାସନୈଵେହ ପୁରୁଷḫ ପ୍ରେକ୍ଷିତା ସା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତାଂ ଚ ନ ପ୍ରେକ୍ଷତେ କଶ୍ଚିତ୍ ତତସ୍ ସଂସାର ଆତତଃ
ଏଠାରେ ମନର ଗୁପ୍ତ ଆଦତମାନେ ମାନବ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆସଲରେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ। କେହି ଏହାକୁ ଠିକ୍ଭଳି ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଏ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଚାଲିଯାଏ।
ଅନାଲୋକନସିଦ୍ଧଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଆଲୋକାନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । କୃଷ୍ଣାହ୍ଯନୁପଲମ୍ଭୋ ଽତ୍ର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତସ୍ ସ୍ପଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତଃ
ଯାହା ଦେଖିବା ଛାଡ଼ି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ ମିଳେନାହିଁ। ଏଠାରେ କଳା ବସ୍ତୁର ଅନ୍ଧାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଭୂତାନି ଦେହମାଂସାଦି ତଚ୍ ଚାସଦ୍ଵିଭ୍ରମୋ ଜଡଃ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯହଙ୍କାରଚେତାଂସି ତନ୍ମଯାନ୍ଯ୍ ଏଵ ନେତରତ୍
ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ, ଦେହ, ମାଂସ ଓ ଏହାଦି ସବୁ କେବଳ ଅସତ୍ୟ ଭ୍ରମ ଓ ଜଡ଼ ଅଟୁଟ ଅନୁଭୂତି। ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ମନ ଏହି ଭ୍ରମରେ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଗଢ଼ା, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଭୂତାଦିମଯତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯହଙ୍କାରଚେତସାମ୍ । ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଥିତିର୍ ଅଭ୍ଯେତି ଯଦି ତନ୍ ମୁକ୍ତତୋଦିତା
ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ମନ ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ଏହାଦିରେ ଆପଣାଙ୍କୁ ଜଣାଇବାକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚଳତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଚିଚ୍ ଛିଷ୍ଟା ଚେତ୍ଯନିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ ତାଦୃଶ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ର କାସ୍ତିତା । ତସ୍ମାତ୍ କେଵ କୁତẖ କୁତ୍ର ଵାସନା କିଂସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଚେତନା ରହିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ଏହାର ଅବସ୍ଥା ଏମିତି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, କିଏ, କେଉଁଠାରୁ, କେମିତି ଏହି ଅଭିନିବେଶ ଆସେ?