ଅଜଡାନାଂ ଯଦ୍ ଅଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଥାଣୂନାମ୍ ଇଵ ଶାମ୍ଯତାମ୍ । ତମ୍ ଆହୁର୍ ମୋକ୍ଷମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧମ୍ ଆସିତଂ ଯଦ୍ ଅପକ୍ଷଯମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଜଡ୍ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ ଜଡ୍ ବସ୍ତୁ ଭଳି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଶାନ୍ତ, ନିଶ୍ଚଳ ଏବଂ ଅବିକଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜ୍ଞତ୍ଵେନାଜ୍ଞତ୍ଵମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ମୁନିର୍ ଭଵତି ମାନଵଃ । ଅଜ୍ଞତ୍ଵାଦ୍ ଅଜ୍ଞତାମ୍ ଏତ୍ଯ ପ୍ରଯାତି ପଶୁଵୃକ୍ଷତାମ୍
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ମୁନି ହୋଇଯାଏ; ଅଜ୍ଞାନରୁ ଅଜ୍ଞାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ପଶୁ କିମ୍ବା ଗଛର ପରି ହୋଇଯାଏ।
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗଚ୍ ଚେଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଯାମଯୋ ଭ୍ରମଃ । ଅସତ୍ଯḫ ପ୍ରେକ୍ଷଯା ଧ୍ଵାନ୍ତଂ ଦୀପେନେଵ ନ ଲଭ୍ଯତେ
‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଜଗତ୍ ସତ୍ୟ’ — ଏହି ଭ୍ରମ ଅଜ୍ଞାନର ଫଳ। ଏହାକୁ ଦେଖିବାରେ ମିଳେନାହିଁ, ଯେପରି ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧାରକୁ ଧରିପାରିବା ନାହିଁ।
ସମଗ୍ରକରଣଗ୍ରାମୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପୋ ଵିଵେଦନଃ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ବାହ୍ଯେ ଚ ଶାନ୍ତଧୀଃ
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଚିନ୍ତା ଓ ବିଭେଦ ନାହିଁ, ସେଠି ମନ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ; ଭିତରେ ବା ବାହାରେ କିଛି ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ସୁଷୁପ୍ତତ୍ଵ ଇଵ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସମାଧୌ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ । ଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞବୋଧେ ଽନ୍ତḫ ପୁନẖ ଖାତ୍ମୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଯେପରି ଶୁଅଁ ଦେଖିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ହରାଯାଏ, ସେପରି ସମାଧିରେ ସମସ୍ତ ଦେଖିବା ଜିନିଷ ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ; ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ଆତ୍ମା, ଆକାଶ ସଦୃଶ, ଦେଖାଯାଏ।
ତଲଵତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତଥା ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିତା ଶିଵେ । ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ନାନ୍ଯା ଯଥା ଵ୍ଯୋମ ତଥା ଶିଵଃ
ଯେପରି ତଳ ହେବାର ଗୁଣ ଆକାଶରେ ଅଛି, ସେପରି ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିବରେ ଅଛି; ଭ୍ରମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ — ଯେପରି ଆକାଶ, ସେପରି ଶିବ।
ଵାସନାଭିର୍ ଉପେତୋ ଽପି ସମସ୍ତାଭିର୍ ଅଵାସନଃ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସାଵ୍ ଅସତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯସ୍ଯ ଧୀଃ
ଯେଉଁଜଣେ ସମସ୍ତ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁକିଛି ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି ।
ସଙ୍କଲ୍ପୈଷ୍ଯଦ୍ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଵପ୍ନମାଯେନ୍ଦ୍ରଜାଲଜାଃ । ଯଦ୍ଵତ୍ ସଂସୃତଯସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟେ ଽପ୍ଯ୍ ଆସ୍ଥା କିମ୍ ଅତ୍ର ଵଃ
ଯେପରି ଭାବନାରେ ଗଢା ପୁରୁଣା, ଭବିଷ୍ୟତ, ସ୍ୱପ୍ନ, ମାୟା, ଝାଡ଼ୁ ଦେଖାଯିବା ସବୁ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ କଳ୍ପନା । ଦେଖିଥିଲେ କଣ ନିଶ୍ଚିତି ରହିଛି ?
ନ ଦୁẖଖମ୍ ଅସ୍ତି ନ ସୁଖଂ ନ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଚ ପାତକମ୍ । ନ କିଞ୍ଚିତ୍ କସ୍ଯଚିନ୍ ନଷ୍ଟଂ କର୍ତୁର୍ ଭୋକ୍ତୁର୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍
ଏଠାରେ କେବଳ ଦୁଃଖ, ସୁଖ, ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ କିଛି ନାହିଁ; କାହାର ପାଖରେ କିଛି ହରାଯିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କାରଣ କୌଣସି କର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଭୋଗୀ ନାହାନ୍ତି ।
ସର୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ମମତାପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଯମ୍ । ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଵପ୍ନପୁରଵଦ୍ ଯସ୍ଯାସୌ ସୋ ଽପି ନାସ୍ତି ନଃ
ସବୁ କିଛି ଶୂନ୍ୟ, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ମୋର ବୋଲି ଯେଉଁ ଭାବ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବା ପରି; ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ଭାବ ଅଛି, ସେ ଆମ ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ ।
କେଵଲୋ ଵ୍ଯଵହାରସ୍ଥẖ କାଷ୍ଠମୌନରତୋ ଽଥ ଵା । କାଷ୍ଠପାଷାଣଵତ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ ବ୍ରହ୍ମତାମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛତି
କେବଳ ଦୈନିକ କାମକାଜରେ ଲିନ ହେବାକୁ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲର ନିରବତାରେ ବିଲିନ ହେବାକୁ, କାଠ କିମ୍ବା ପଥର ଭଳି ଚୁପ୍ଚାପ ଦଢ଼ ହେବାକୁ, ଏହିପରି ଯେଉଁ ଭାବରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଶାନ୍ତତ୍ଵେ ଚିତ୍ରତ୍ଵେ ନାନାନାନାତ୍ମନୀହ ଚୈଵ ଶିଵେ । ଅଵଯଵିନୋ ଽଵଯଵତ୍ଵେ ତ୍ଵ୍ ଇଵ ଯୁକ୍ତିର୍ ଵିଦ୍ଯତେ ନାନ୍ଯା
ସାନ୍ତିରେ, ବିଭିନ୍ନତାରେ, ଏଠାରେ ଥିବା ଅନେକ ରୂପରେ, ଶିବତାରେ — ଏଠି ମୁଖ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅଂଶ ଭଳି ବୁଝିବା ଯୁକ୍ତି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ଅର୍ଥଗତେସ୍ ସ୍ଵତ୍ଵସ୍ଯ ଚ ଭାଵସ୍ଯ ଚ ନୈଵ ସମ୍ଭଵାଦ୍ ଅମଲେ । ଏତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଗତେ ବ୍ରହ୍ମଣି ନାସ୍ତି ସ୍ଵଭାଵୋକ୍ତିଃ
ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବ୍ରହ୍ମରେ କୌଣସି ଅଧିକାର କିମ୍ବା ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜର ଗୁଣ ବିଷୟରେ କଥା ହେବା ନାହିଁ।
ନ ଚ ନାସ୍ତିତୋପଲମ୍ଭାତ୍ ସଂଵିତ୍ତେର୍ ଅସ୍ତିତା ଚ ନୈଵାଜେ । ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକଦୃଷ୍ଟେର୍ ଅସମ୍ଭଵାଦ୍ ଅସ୍ତି କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି
ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ଧରିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କାରଣ ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନାହିଁ; ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ଦ୍ୱିତୀୟତା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ଜିନିଷ ଅଛି ନାହିଁ।
ସମମ୍ ଅମଲମ୍ ଅହାର୍ଯମ୍ ଆର୍ଯଜୁଷ୍ଟଂ ଶିଵମ୍ ଅଜମ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍ ଆସିତଂ ସମଂ ଯତ୍ । ତଦ୍ ଅଵିତଥପଦଂ ତଥାସ୍ସ୍ଵ ଶାନ୍ତଂ ପିବ ଚଲ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭଵାନ୍ ଅଯଂ ହି ନାସ୍ତି
ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ସମ, ପବିତ୍ର, ଧରିପାରିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଶୁଭ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସଦା ଏକରୂପ — ଏହି ସତ୍ୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରୁହ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କର, ଚଳ, ଉପଭୋଗ କର, କାରଣ ଏହି ଭାବପରିବର୍ତ୍ତନ ମାନେ ଏଠାରେ ନାହିଁ।
ଅହନ୍ତୈଵ ପରାଵିଦ୍ଯା ନିର୍ଵାଣପଦରୋଧିନୀ । ତଯୈଵାନ୍ଵିଷ୍ଯତେ ମୂଢୈସ୍ ତଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉନ୍ମତ୍ତଚେଷ୍ଟିତମ୍
ମୁଁ ବୋଧର ଅଭିମାନ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଜ୍ଞାନ, ଏହିଁ ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଟକାଇ ରଖେ। ଏହି ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ମନ୍ତି ଲୋକେ 'ଏହା ହିଁ ସେ' ବୋଲି ଭାବି, ପାଗଳମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଅହନ୍ତୈଵାଲମ୍ ଅଜ୍ଞାନାମ୍ ଅଜ୍ଞତ୍ଵସ୍ଯ ନିଦର୍ଶନମ୍ । ନ ହି ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଶାନ୍ତସ୍ଯ ମମାହମ୍ ଇତି ଵିଦ୍ଯତେ
ଅଭିମାନ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଏହିଁ ଅଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ। ଯିଏ ଜାଣିଛି ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ସେଠାରେ 'ମୋର' କିମ୍ବା 'ମୁଁ' ଭାବ ନାହିଁ।
ଅହନ୍ତାମଲମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିର୍ଵାଣẖ ଖମ୍ ଇଵାମଲମ୍ । ସଦେହମ୍ ଅପଦେହଂ ଵା ଜ୍ଞସ୍ ତିଷ୍ଠତି ଗତଜ୍ଵରମ୍
ଅଭିମାନର ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁକ୍ତିର ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ହୋଇ, ଜ୍ଞାନୀ ଦେହ ସହିତ କିମ୍ବା ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଯେପରି ହେଉ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।
ନ ତଥା ଶରଦାକାଶମ୍ ନ ତଥା ସ୍ତିମିତୋ ଽର୍ଣଵଃ । ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁମଧ୍ଯଂ ନ ତଥା ଯଥା ଜ୍ଞḫ ପରିରାଜତେ
ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶ, ସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଅଲୋକିକ ଚମକ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତି ଜ୍ଞାନୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଚିତ୍ରେ ସଙ୍ଗରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯାକ୍ଷୁବ୍ଧତା ଯଥା । ତଥୈକା ସମତା ଜ୍ଞସ୍ଯ ଵ୍ଯଵହାରଵତୋ ଽପି ଚ
ଚିତ୍ରରେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ରହିଥାଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ଏକାକୀ ସମତାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ନିର୍ଵାଣୈକତଯା ଜ୍ଞସ୍ଯ ଵାସନୈଵ ନ ଵାସନା । ଲେଖା ଦାମୋପମାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅବ୍ଧେର୍ ଊର୍ମ୍ଯାଦି ନ ଜଲେତରତ୍
ଯିଏ ମୁକ୍ତିରେ ଏକତା ପାଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଆସକ୍ତି ଆସକ୍ତି ନୁହେଁ; ଏହା ପାଣିରେ ରେଖା ଆକିବା ପରି, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି — ସବୁ ଜଳ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ତରତ୍ତରଙ୍ଗୋ ଜଲଧିର୍ ଜଲମ୍ ଏଵ ଯଥାଖିଲମ୍ । ଦୃଶ୍ଯୋଚ୍ଛୂନମ୍ ଅପି ବ୍ରହ୍ମ ତଥା ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନେତରତ୍
ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତେ ପାଣି ହିଁ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଅନ୍ତରସ୍ତଙ୍ଗତୋ ଽକ୍ଷୁବ୍ଧୋ ବହିରସ୍ତଙ୍ଗତଶ୍ ଶମୀ । ଵିଦ୍ଯତେ ଚୋଦିତୋ ଯଶ୍ ଚ ସ ମୁକ୍ତ ଇତି କଥ୍ଯତେ
ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ମନ ଭିତରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ବାହାରେ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ କୌଣସି ଚାପ ଛଡ଼ା କାମ କରନ୍ତି — ସେମାନେକୁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଅହନ୍ତ୍ଵସର୍ଗରୂପେଣ ସଂଵିତ୍ ସଂଵିନ୍ମଯେ ପରେ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅମ୍ଭୋ ଽମ୍ଭସୀଵାତୋ ନାନାତେଯଂ କିମାତ୍ମିକା
‘ମୁଁ’ ଭାବ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଆକାରରେ ଚେତନା, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଏହା ଏମିତି, ଜଳ ଓ ପବନ ଯେପରି ଜଳରେ ଦେଖାଯାଏ — ଏହି ବିଭିନ୍ନତାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ କଣ?
ଧୂମସ୍ଯ ସ୍ଫୁରତୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଯଥାଗାଜଗଜାଦଯଃ । ଵ୍ଯୂହା ଧୂମାନ୍ ନ ତେ ଭିନ୍ନାସ୍ ତଥା ସର୍ଗାḫ ପରେ ପଦେ
ଧୂଆଁ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଇଲେ, ତାହାରୁ ଉଠିଥିବା ଉଠା ଓ ହାତୀ ପରି ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଧୂଆଁରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟିମାନେ ଧୂଆଁ ପରି ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି।
ସଂଵିଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତିଵିଚାରେଣ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯଲାଭଵିଲାସିନା । ଵିଜଯଧ୍ଵଂ ଵିଷାଦଂ ମା ଗତାଜ୍ଞାସ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞତାସ୍ତି ଵଃ
ଚେତନାର ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଭ୍ରାନ୍ତିର ଲାଭ ଓ ହାନିରେ ମନ ଲଗାଇବା ଭଳି ଦୁଃଖକୁ ଜୟ କର; ନିରାଶ ହେବା ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ସେ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ରଖିଛ।
ଅଙ୍କୁରୋ ଽନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଵୃକ୍ଷଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ଯଥା । ତଥା ଜଗଦହନ୍ତ୍ଵେ ଜ୍ଞẖ ଖାତ୍ମା ଖାତ୍ମ ଖମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଖମ୍
ଯେପରି ଏକ ଅଂକୁର ଭିତରେ ଗଛ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଏହି 'ମୁଁ' ବୋଧରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ଜ୍ଞାନୀ, ଆକାଶ, ଆତ୍ମା ଓ ଆକାଶର ଆତ୍ମା, ଏବଂ ଯାହା ଆକାଶ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ରୂପାଲୋକମନସ୍ସତ୍ତା ଜଲାର୍ଚିଷ୍ଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଦଣ୍ଡତାଃ । ସତ୍ଯୋ ଽପି ନ ଚ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତା ଭ୍ରାନ୍ତେଶ୍ ଚିତ୍ତାଚଲା ଇଵ
ରୂପ, ଆଲୋକ, ମନ ଓ ସତ୍ତା — ଏମାନେ ସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରକୃତରେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଜଳର ଆଗୁନିର ଶିଖା ସିଧା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ମାୟା, ସେପରି ସ୍୵ପ୍ନରେ ମନର କମ୍ପନ ଭଳି, ଏମାନେ ଭ୍ରମର ଖେଳ।
ଯଥାସୁଖଂ ଯଥାରମ୍ଭଂ ଯଥାନାଶଂ ଯଥୋଦଯମ୍ । ଯଥାଦେଶଂ ଯଥାକାଲମ୍ ଅଜରାଶ୍ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍
ଯେପରି ସୁବିଧା, ଯେପରି ଆରମ୍ଭ, ଯେପରି ଶେଷ, ଯେପରି ଉଦୟ, ଯେପରି ଦେଶ, ଯେପରି ସମୟ, ସେପରି ଅଜର ଶାନ୍ତିରେ ବସ।
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟୋପଲମ୍ଭେଷୁ ଶାନ୍ତଂ ଵ୍ଯଵହରନ୍ନ୍ ଅପି । ଶଵଵନ୍ ନାନ୍ଯତାମ୍ ଅନ୍ତର୍ ନିର୍ଵାଣୋ ଽନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କାମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ଅନୁଭବ ହୁଏନି; ମୃତଦେହ ଭଳି, ସେ ନିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବାଣ ଅନୁଭବ କରେ।