ଚେତନସ୍ଯାଚେତନତ୍ଵମ୍ ଅଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖତାତ୍ମକମ୍ । ମୋକ୍ଷଂ ଵିଦ୍ଧି ପରଂ ଶାନ୍ତଂ ପଦମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ଏଵ ଚ
ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ଅଚେତନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନୁଭବ ହୀନତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ସେଇ ସ୍ଥିତିକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ। ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପଦ।
ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନେ ଶାନ୍ତେ ଶାନ୍ତାତ୍ମନି ସ୍ଥିତେ । ଚେତ୍ଯଂ ନ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ କẖ କିଂ ଚେତଯତାଂ କଥମ୍
ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ଆତ୍ମା ଦିଗ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୀମାରେ ବାନ୍ଧା ନଥାଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠି କିଏ, କଣ, କିପରି ଜାଣିପାରିବ?
ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଵପ୍ନଦୃଶ୍ଯେ ଽନ୍ତସ୍ ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରାତ୍ମତାଂ ଵିନା । ଯଥା ନାନ୍ଯଦ୍ ଭଵେଦ୍ ରୂପଂ ତଥୈଵାସ୍ମିନ୍ ବହିର୍ଗତେ
ଯେପରି ଭିତରେ ଭାବନା ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥାଏ, ସେପରି ବାହାର ଜଗତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଛି।
ମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦଯଶ୍ ଚୈତେ ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରାତ୍ମରୂପିଣଃ । ମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥଭାଵିତାସ୍ ତୁ ଜଡାତ୍ମକାଃ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ରୂପ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ 'ମନ', 'ବୁଦ୍ଧି' ଭଳି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଭାବିତ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଡ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରେ ସମେ ସ୍ଵଚ୍ଛେ ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରେ ତତେ । ଅଭିନ୍ନେ ଭେଦବୁଦ୍ଧିର୍ ଵẖ କିମ୍ ଅନର୍ଥାଯ ଜୃମ୍ଭତେ
ସମସ୍ତ ଭିତର ଓ ବାହାରରେ, ଏହି ପରିଷ୍କୃତ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜ୍ଞାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେଠି ଏହି ଭିନ୍ନତାର ଭାବ କାହିଁକି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ଓ ଦୁଃଖ ଆଣେ?
ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଶୂନ୍ଯସ୍ଯ ଚ କିମ୍ ଅନ୍ତରମ୍ । ଯଚ୍ ଚାନ୍ତରଂ ତଦ୍ ଵିବୁଧା ଵିଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତି ନ ଵାଗ୍ଗତିମ୍
ପରିଷ୍କୃତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ କଣ ତଫାତ୍? ଯେଉଁ ତଫାତ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ କଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ।
ସଦସଦ୍ରୂପ ଆଭାସୋ ଯଥା କିମ୍ ଅପି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ତମସୀକ୍ଷିତଯତ୍ନେନ ବ୍ରହ୍ମଣୀଦଂ ତଥା ଗତମ୍
ଯେପରି ଆମେ କେବେ କିଛି ଅଛି ବା ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖୁଛୁ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଅଜ୍ଞାନର ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମରେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅଯମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵାହଂ ଯଦି ଶାମ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଵାସନମ୍ । ଵାସନାଂ ତୁ ନ ବଧ୍ନାମି ସ୍ଥିତ ଏଵାସ୍ମି ଚିନ୍ନଭଃ
ମୁଁ ଯଦି ଏହି ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ମନର ଆସକ୍ତି ଶାନ୍ତ କରିଦେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ କୌଣସି ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧି ନଉଁ; ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଆକାଶରେ ଅଚଳ ରହିଯାଏ।
ଇତିନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞୋ ଽଜ୍ଞ ଇଵ ସଞ୍ଜ୍ଞଯା । ଵିଦ୍ଵପୁର୍ ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଽପି ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ ଇଵ ସ୍ଵଯମ୍
ଯେଉଁଠି ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାହାରରେ ସେ ଅଜ୍ଞ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଜୀଵାନାଂ ଜ୍ଞପ୍ତିଗୁହ୍ଯେନ ଜ୍ଵଲତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନଵାଯୁନା । ଅଵିଦ୍ଯାଗ୍ନିḫ ପ୍ରବୁଦ୍ଧାନାଂ ପୁନସ୍ ତେନୈଵ ଶାମ୍ଯତି
ଜୀବମାନଙ୍କର ଅନ୍ତରରେ ଅଜ୍ଞାନର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନି ଚୁପଚାପ ଜଳିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଜାଗୃତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସେହି ଅଗ୍ନି ସେହିପରି ଉପାୟରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅଜଡାନାଂ ଯଦ୍ ଅଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଥାଣୂନାମ୍ ଇଵ ଶାମ୍ଯତାମ୍ । ତମ୍ ଆହୁର୍ ମୋକ୍ଷମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧମ୍ ଆସିତଂ ଯଦ୍ ଅପକ୍ଷଯମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଜଡ୍ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ ଜଡ୍ ବସ୍ତୁ ଭଳି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଶାନ୍ତ, ନିଶ୍ଚଳ ଏବଂ ଅବିକଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜ୍ଞତ୍ଵେନାଜ୍ଞତ୍ଵମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ମୁନିର୍ ଭଵତି ମାନଵଃ । ଅଜ୍ଞତ୍ଵାଦ୍ ଅଜ୍ଞତାମ୍ ଏତ୍ଯ ପ୍ରଯାତି ପଶୁଵୃକ୍ଷତାମ୍
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ମୁନି ହୋଇଯାଏ; ଅଜ୍ଞାନରୁ ଅଜ୍ଞାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ପଶୁ କିମ୍ବା ଗଛର ପରି ହୋଇଯାଏ।
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗଚ୍ ଚେଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଯାମଯୋ ଭ୍ରମଃ । ଅସତ୍ଯḫ ପ୍ରେକ୍ଷଯା ଧ୍ଵାନ୍ତଂ ଦୀପେନେଵ ନ ଲଭ୍ଯତେ
‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଜଗତ୍ ସତ୍ୟ’ — ଏହି ଭ୍ରମ ଅଜ୍ଞାନର ଫଳ। ଏହାକୁ ଦେଖିବାରେ ମିଳେନାହିଁ, ଯେପରି ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧାରକୁ ଧରିପାରିବା ନାହିଁ।
ସମଗ୍ରକରଣଗ୍ରାମୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପୋ ଵିଵେଦନଃ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ବାହ୍ଯେ ଚ ଶାନ୍ତଧୀଃ
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଚିନ୍ତା ଓ ବିଭେଦ ନାହିଁ, ସେଠି ମନ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ; ଭିତରେ ବା ବାହାରେ କିଛି ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ସୁଷୁପ୍ତତ୍ଵ ଇଵ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସମାଧୌ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ । ଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞବୋଧେ ଽନ୍ତḫ ପୁନẖ ଖାତ୍ମୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଯେପରି ଶୁଅଁ ଦେଖିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ହରାଯାଏ, ସେପରି ସମାଧିରେ ସମସ୍ତ ଦେଖିବା ଜିନିଷ ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ; ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ଆତ୍ମା, ଆକାଶ ସଦୃଶ, ଦେଖାଯାଏ।
ତଲଵତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତଥା ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିତା ଶିଵେ । ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ନାନ୍ଯା ଯଥା ଵ୍ଯୋମ ତଥା ଶିଵଃ
ଯେପରି ତଳ ହେବାର ଗୁଣ ଆକାଶରେ ଅଛି, ସେପରି ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିବରେ ଅଛି; ଭ୍ରମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ — ଯେପରି ଆକାଶ, ସେପରି ଶିବ।
ଵାସନାଭିର୍ ଉପେତୋ ଽପି ସମସ୍ତାଭିର୍ ଅଵାସନଃ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସାଵ୍ ଅସତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯସ୍ଯ ଧୀଃ
ଯେଉଁଜଣେ ସମସ୍ତ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁକିଛି ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି ।
ସଙ୍କଲ୍ପୈଷ୍ଯଦ୍ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଵପ୍ନମାଯେନ୍ଦ୍ରଜାଲଜାଃ । ଯଦ୍ଵତ୍ ସଂସୃତଯସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟେ ଽପ୍ଯ୍ ଆସ୍ଥା କିମ୍ ଅତ୍ର ଵଃ
ଯେପରି ଭାବନାରେ ଗଢା ପୁରୁଣା, ଭବିଷ୍ୟତ, ସ୍ୱପ୍ନ, ମାୟା, ଝାଡ଼ୁ ଦେଖାଯିବା ସବୁ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ କଳ୍ପନା । ଦେଖିଥିଲେ କଣ ନିଶ୍ଚିତି ରହିଛି ?
ନ ଦୁẖଖମ୍ ଅସ୍ତି ନ ସୁଖଂ ନ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଚ ପାତକମ୍ । ନ କିଞ୍ଚିତ୍ କସ୍ଯଚିନ୍ ନଷ୍ଟଂ କର୍ତୁର୍ ଭୋକ୍ତୁର୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍
ଏଠାରେ କେବଳ ଦୁଃଖ, ସୁଖ, ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ କିଛି ନାହିଁ; କାହାର ପାଖରେ କିଛି ହରାଯିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କାରଣ କୌଣସି କର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଭୋଗୀ ନାହାନ୍ତି ।
ସର୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ମମତାପ୍ରତ୍ଯଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଯମ୍ । ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଵପ୍ନପୁରଵଦ୍ ଯସ୍ଯାସୌ ସୋ ଽପି ନାସ୍ତି ନଃ
ସବୁ କିଛି ଶୂନ୍ୟ, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ମୋର ବୋଲି ଯେଉଁ ଭାବ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବା ପରି; ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ଭାବ ଅଛି, ସେ ଆମ ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ ।
କେଵଲୋ ଵ୍ଯଵହାରସ୍ଥẖ କାଷ୍ଠମୌନରତୋ ଽଥ ଵା । କାଷ୍ଠପାଷାଣଵତ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ ବ୍ରହ୍ମତାମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛତି
କେବଳ ଦୈନିକ କାମକାଜରେ ଲିନ ହେବାକୁ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲର ନିରବତାରେ ବିଲିନ ହେବାକୁ, କାଠ କିମ୍ବା ପଥର ଭଳି ଚୁପ୍ଚାପ ଦଢ଼ ହେବାକୁ, ଏହିପରି ଯେଉଁ ଭାବରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଶାନ୍ତତ୍ଵେ ଚିତ୍ରତ୍ଵେ ନାନାନାନାତ୍ମନୀହ ଚୈଵ ଶିଵେ । ଅଵଯଵିନୋ ଽଵଯଵତ୍ଵେ ତ୍ଵ୍ ଇଵ ଯୁକ୍ତିର୍ ଵିଦ୍ଯତେ ନାନ୍ଯା
ସାନ୍ତିରେ, ବିଭିନ୍ନତାରେ, ଏଠାରେ ଥିବା ଅନେକ ରୂପରେ, ଶିବତାରେ — ଏଠି ମୁଖ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅଂଶ ଭଳି ବୁଝିବା ଯୁକ୍ତି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ଅର୍ଥଗତେସ୍ ସ୍ଵତ୍ଵସ୍ଯ ଚ ଭାଵସ୍ଯ ଚ ନୈଵ ସମ୍ଭଵାଦ୍ ଅମଲେ । ଏତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଗତେ ବ୍ରହ୍ମଣି ନାସ୍ତି ସ୍ଵଭାଵୋକ୍ତିଃ
ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବ୍ରହ୍ମରେ କୌଣସି ଅଧିକାର କିମ୍ବା ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜର ଗୁଣ ବିଷୟରେ କଥା ହେବା ନାହିଁ।
ନ ଚ ନାସ୍ତିତୋପଲମ୍ଭାତ୍ ସଂଵିତ୍ତେର୍ ଅସ୍ତିତା ଚ ନୈଵାଜେ । ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକଦୃଷ୍ଟେର୍ ଅସମ୍ଭଵାଦ୍ ଅସ୍ତି କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି
ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ଧରିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କାରଣ ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନାହିଁ; ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ଦ୍ୱିତୀୟତା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ଜିନିଷ ଅଛି ନାହିଁ।
ସମମ୍ ଅମଲମ୍ ଅହାର୍ଯମ୍ ଆର୍ଯଜୁଷ୍ଟଂ ଶିଵମ୍ ଅଜମ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍ ଆସିତଂ ସମଂ ଯତ୍ । ତଦ୍ ଅଵିତଥପଦଂ ତଥାସ୍ସ୍ଵ ଶାନ୍ତଂ ପିବ ଚଲ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭଵାନ୍ ଅଯଂ ହି ନାସ୍ତି
ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ସମ, ପବିତ୍ର, ଧରିପାରିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଶୁଭ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସଦା ଏକରୂପ — ଏହି ସତ୍ୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରୁହ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କର, ଚଳ, ଉପଭୋଗ କର, କାରଣ ଏହି ଭାବପରିବର୍ତ୍ତନ ମାନେ ଏଠାରେ ନାହିଁ।
ଅହନ୍ତୈଵ ପରାଵିଦ୍ଯା ନିର୍ଵାଣପଦରୋଧିନୀ । ତଯୈଵାନ୍ଵିଷ୍ଯତେ ମୂଢୈସ୍ ତଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉନ୍ମତ୍ତଚେଷ୍ଟିତମ୍
ମୁଁ ବୋଧର ଅଭିମାନ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଜ୍ଞାନ, ଏହିଁ ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଟକାଇ ରଖେ। ଏହି ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ମନ୍ତି ଲୋକେ 'ଏହା ହିଁ ସେ' ବୋଲି ଭାବି, ପାଗଳମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଅହନ୍ତୈଵାଲମ୍ ଅଜ୍ଞାନାମ୍ ଅଜ୍ଞତ୍ଵସ୍ଯ ନିଦର୍ଶନମ୍ । ନ ହି ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଶାନ୍ତସ୍ଯ ମମାହମ୍ ଇତି ଵିଦ୍ଯତେ
ଅଭିମାନ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଏହିଁ ଅଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ। ଯିଏ ଜାଣିଛି ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ସେଠାରେ 'ମୋର' କିମ୍ବା 'ମୁଁ' ଭାବ ନାହିଁ।
ଅହନ୍ତାମଲମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିର୍ଵାଣẖ ଖମ୍ ଇଵାମଲମ୍ । ସଦେହମ୍ ଅପଦେହଂ ଵା ଜ୍ଞସ୍ ତିଷ୍ଠତି ଗତଜ୍ଵରମ୍
ଅଭିମାନର ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁକ୍ତିର ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ହୋଇ, ଜ୍ଞାନୀ ଦେହ ସହିତ କିମ୍ବା ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଯେପରି ହେଉ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।
ନ ତଥା ଶରଦାକାଶମ୍ ନ ତଥା ସ୍ତିମିତୋ ଽର୍ଣଵଃ । ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁମଧ୍ଯଂ ନ ତଥା ଯଥା ଜ୍ଞḫ ପରିରାଜତେ
ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶ, ସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଅଲୋକିକ ଚମକ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତି ଜ୍ଞାନୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଚିତ୍ରେ ସଙ୍ଗରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯାକ୍ଷୁବ୍ଧତା ଯଥା । ତଥୈକା ସମତା ଜ୍ଞସ୍ଯ ଵ୍ଯଵହାରଵତୋ ଽପି ଚ
ଚିତ୍ରରେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ରହିଥାଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ଏକାକୀ ସମତାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।