ସର୍ଵ ଏଵ ତ୍ଵ୍ ଇମେ ଭାଵା ଦେହଦାରଧନାଦଯଃ । କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଆଶୁଷ୍କସିକତାଶରାଵଵିଶରାରଵଃ
ଦେହ, ଜୀବନସାଥୀ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକ ଏକ ଅଣ୍ଟା ମାଟି ପାତ୍ରରେ ପାଣି ଶୀଘ୍ର ଶୁଖିଯିବା ପରି, ଏମାନେ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଅପି ଯୋନିଶତେଷୁ ଚ । ଆକଲ୍ପଂ ଭ୍ରମତଶ୍ ଚିତ୍ତଶାନ୍ତିର୍ ନାସ୍ତି ଶମାଦ୍ ଋତେ
ତିନି ଗ୍ରାସ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତାଧିକ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାନ୍ତି ଛଡ଼ି ଚିତ୍ତରେ କେହି ଶାନ୍ତି ମିଳିବା ନାହିଁ।
ପର୍ଯାଲୋଚନମାତ୍ରେଣ ବନ୍ଧଗନ୍ଧୋ ନ ବାଧତେ । ଗଚ୍ଛତୋ ମାର୍ଗଵୈଷମ୍ଯମ୍ ଇଵାଲୋକନକାରିଣଃ
କେବଳ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧନର ଗନ୍ଧ ଆସେନାହିଁ; ଯେପରି ଏକ ଯାତ୍ରୀ ପଥକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇପାରେନାହିଁ।
ନ ତଵାଵହିତଂ ଚିତ୍ତଂ କାମẖ କଵଲଯିଷ୍ଯତି । ସାଵଧାନସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପିଶାଚẖ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯଦି ତୁମେ ସଚେତନ ଓ ସଜାଗ ରହିବା, ତେବେ ଆଶା ତୁମ ମନକୁ ଗଳିପାରିବନାହିଁ; ଏକ ସଜାଗ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୂତ କଣ କରିପାରିବ?
ଯଥେକ୍ଷଣପ୍ରସରଣଂ ରୂପାଲୋକନମାତ୍ରକମ୍ । ସଂଵିତ୍ପ୍ରସରମାତ୍ରାତ୍ମ ତଥା ସାହଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେପରି ଚକୁ ଦେଖିବା ମାନେ ଦୃଶ୍ୟର ଅନୁଭବ ହେଉଛି, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋର ଚେତନାର ପ୍ରସାର ମାତ୍ର ଭାବରେ ଅଛି।
ଯଥାକ୍ଷିସଂଵୃତିସ୍ ସର୍ଵରୂପାଲୋକଶମୋ ଽରିହନ୍ । ସଂଵିତ୍ସଂଵରଣଂ ନାମ ସର୍ଵଦୃଶ୍ଯଶମସ୍ ତଥା
ଯେପରି ଚକୁ ବନ୍ଦ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଚେତନାକୁ ଅଟକାଇଲେ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟର ଶାନ୍ତି ଆସେ।
ଅସଦ୍ ଏଵ ଜଗତ୍ ସାହଂ ଶୁଦ୍ଧା ସଂଵିତ୍ ତନୋତି ଖେ । ଈଷତ୍ପ୍ରସରଣେନାଶୁ ସ୍ପନ୍ଦନଂ ପଵନୋ ଯଥା
ଏହି ଜଗତ ଏବଂ ମୁଁ ଅସତ୍ୟ; ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଆକାଶରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଅଳ୍ପ ଚଳନରେ ବାତାସ ପରି ସତ୍ରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ।
ସଦ୍ ଇଵାସତ୍ଯମ୍ ଏଵେଦମ୍ ଅକୁର୍ଵତ୍ଯୈଵ ମନ୍ଯତେ । ଵିଦା ହେମ୍ନେଵ କୁମ୍ଭତ୍ଵମ୍ ଅପୃଥଗ୍ଲଭ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମଗମ୍
ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଧାରଣା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅସତ୍ୟ; ସୁନାରେ ଘଡ଼ା ଦେଖିଲେ ଯେପରି ଘଡ଼ାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନିଜରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।
ଶୂନ୍ଯମାତ୍ରଂ ଯଥା ଵ୍ଯୋମ ସ୍ପନ୍ଦମାତ୍ରଂ ଯଥାନିଲଃ । ଜଲମାତ୍ରଂ ଯଥୋର୍ମ୍ଯାଦି ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରଂ ଜଗତ୍ ତଥା
ଯେପରି ଆକାଶ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ, ପବନ କେବଳ ଗତି, ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେବଳ ଜଳ, ସେପରି ଏହି ଜଗତ କେବଳ ଚେତନା।
ଅଵ୍ଯଵଚ୍ଛିନ୍ନନିର୍ଭାଗସଂଵିନ୍ମାତ୍ରଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ଶାନ୍ତଂ ତଥା ଵ୍ଯୋମ ଯଥା ଵାରିଣି ପର୍ଵତମ୍
ତୁମେ ଜାଣ, ତିନି ଜଗତ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଅଂଶହୀନ ଚେତନାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଏହା ଆକାଶ ପରି ଶାନ୍ତ, ଜଳରେ ପାହାଡ଼ ଯେପରି ଅପରିଚଳିତ।
ନିର୍ଵାଣସ୍ଯୋପଶାନ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଞସ୍ଯ ସୋଦେତି ଶୀତତା । ଅନ୍ତର୍ ଯତ୍ରେନ୍ଦଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏତେ ଦୀପ୍ତଜ୍ଵଲନବନ୍ଧଵଃ
ନିର୍ବାଣ ଓ ଶାନ୍ତିରୁ ଜଣାକୁ ଏକ ଶୀତଳତା ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ; ଏହି ଭିତରେ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିର ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏହି ଚିହ୍ନ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।
କିଂ କେନ କଥମ୍ ଏକାନ୍ତଶାନ୍ତାତତଶିଵାତ୍ମନି । ନିରାଲୋକେ ପରାଲୋକେ ଶୂନ୍ଯେ ଜଗତି ଜନ୍ଯତେ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଶିବମୟ ଆତ୍ମାରେ, ଅନ୍ଧାର ଓ ଶୂନ୍ୟ ଜଗତରେ, କେଉଁଠି, କିଏ, କିପରି କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ଯା ସତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦାଖ୍ଯା ରୂପଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ତନ୍ ନିଜମ୍ । ନ ଯତ୍ର କାଚିଦ୍ ବାଧାସ୍ତି ସର୍ଵଂ ତନ୍ମଯମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁ ସତ୍ତାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଇ ସବୁର ନିଜର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ; ଯେଉଁଠି କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କିଛି ଏହିଠାରେ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।
ଯଦ୍ ଇଦଂ ତୁ ପଦାର୍ଥତ୍ଵଂ ଯତ୍ର ବାଧାନୁଭୂଯତେ । ଯଚ୍ ଚ ଵା ବାଧନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତନ୍ ନ ଵିଦ୍ମẖ ଖପୁଷ୍ପଵତ୍
ଯେଉଁ କିଛିକୁ ପଦାର୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ବାଧା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ କିଛିକୁ ବାଧା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ଆକାଶରେ ଫୁଲ ଥିବା ପରି।
ଜ୍ଞ ଏଵାପଗତସ୍ଵାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ମହାଶ୍ମଵତ୍ । ଅବୋଧମନନୋ ମୌନମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅଜମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ହେଇ, ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତା ଦୂର କରି, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ବଡ଼ ପଥର ପରି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଯାହାର ମନ ଅଚେତନ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ଚିରନିର୍ବାଣ, ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଅବିନାଶୀ।
ଆକାଶକଲ୍ପେ ସ୍ଵେ ଭାଵେ ତିଷ୍ଠତୋ ଽଙ୍ଗାଦିଵେଦନମ୍ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯାସଦାର୍ଢ୍ଯେନ ଵିନା ସ୍ଵପ୍ନଵିକାରଵତ୍
ଯିଏ ଆକାଶ ପରି ନିଜର ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଓ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ଅନୁଭୂତି କେବଳ ଅଭ୍ୟାସର ଦୃଢତାରେ ଆସେ; ନହେଲେ ସେ ସ୍ୱପ୍ନର ପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।
ନିରୁପାଦାନସମ୍ଭାରମ୍ ଅଭିତ୍ତାଵ୍ ଏଵ ଚେତତି । ବ୍ରହ୍ମାକର୍ତୃ ଜଗଚ୍ଚିତ୍ରଂ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵା ନ କିଞ୍ଚନ
କୌଣସି କାରଣ ଓ ଆଧାର ନଥିବା ବେଳେ, ଚିନ୍ତା କେବଳ ଅଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ହୁଏ । ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିବାକୁ କିଛି କରୁନାହିଁ, ଏହି ସଂସାର କେବଳ ଦେଖା ମାତ୍ର । ଏଠାରେ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ, କୌଣସି ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।
ତନୋତି ଯତ୍ ତଦ୍ ଆତ୍ମୈଵ ତସ୍ଯ ତତ୍ର ତଥା ସ୍ଥିତମ୍ । ଦୃଶ୍ଯାଭାଵାଦ୍ ଅତଦ୍ଦର୍ଶୀ ତେନ କẖ କ୍ଵ କରୋତି କିମ୍
ଯେଉଁ କିଛି ଆତ୍ମା ବିସ୍ତାର କରେ, ସେହି ଆତ୍ମା ଏଠାରେ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ । ଦୃଶ୍ୟ ନଥିବାରୁ, ଦେଖିବାକୁ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ । ତେଣୁ, କିଏ କେଉଁଠି କଣ କରେ ?
ଅହଂ ସୁଖୀତି ସୁଖିତା ଅହଂ ଦୁẖଖୀତି ଦୁẖଖିତାଃ । ସର୍ଵ ଏଵ ସ୍ଵଭାଵସ୍ଥା ଵ୍ଯୋମାତ୍ମାନୋ ଽପି ପାର୍ଥିଵାଃ
ମୁଁ ସୁଖୀ ବୋଲି କହିଲେ, ସେମାନେ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ଦୁଃଖୀ ବୋଲି କହିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖୀ ହୁଅନ୍ତି । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମେଘ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଵଭାବରେ ରହନ୍ତି ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଭାଵାନାଂ ଵିଦାକାଶାତ୍ମନାମ୍ ଅପି । ମିଥ୍ଯୈଵ ସ୍ଵପ୍ନଶୈଲାନାମ୍ ଇଵ ପାର୍ଥିଵତାସ୍ତି ତେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର, ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୃଥିବୀ ଭାବ କେବଳ ମିଥ୍ୟା; ସ୍ଵପ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ର ଦୃଢତା ଯେପରି ।
ଅହନ୍ତୋଲ୍ଲେଖତସ୍ ସତ୍ତା ଭ୍ରମଭାରଵିକାରିଣୀ । ତଦଭାଵାତ୍ ସ୍ଵଭାଵୈକନିଷ୍ଠତା ଶମଶାଲିନୀ
‘ମୁଁ’ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବିଲେ ଭ୍ରମର ଭାରରେ ବିକୃତି ଆସେ; ଏହା ନଥିଲେ, ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସି ରହିବା ହୁଏ।
ହେମ୍ନẖ କଟକଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତୋ ଯଥାସ୍ତି ନୋ । ଵ୍ଯତିରିକ୍ତା ତଥାସତ୍ଯା ନାହନ୍ତାସ୍ତି ଶମାତ୍ମନଃ
ଯେପରି ହେମରୁ ତିଆରି ‘କଟକ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେପରି ଅସତ୍ୟ ଛଡ଼ା ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ‘ମୁଁ’ ଭାବ ନାହିଁ।
ନିର୍ଵାଣୋ ନିର୍ମନା ମୌନୀ କର୍ତାକର୍ତା ଚ ଶୀତଲଃ । ଜ୍ଞ ଏକଶ୍ ଶାନ୍ତ ଏଵାସ୍ତେ ଶୂନ୍ଯ ଏଵାଭିପୂରିତଃ
ଜଣାଇଥିବା ଲୋକ ନିର୍ବାଣ, ମନ ନଥିବା, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, କରିବା ଓ ନ କରିବା ଦୁଇଟି ଭାବରେ, ଶୀତଳ, ଏକା, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରହିଥାଏ—ଶୂନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପରି।
ନିର୍ଵାସନଂ ସ୍ପନ୍ଦମାନୋ ଯନ୍ତ୍ରପୁତ୍ରକଗାତ୍ରଵତ୍ । ସ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଏଵାସ୍ତେ ଜ୍ଞସ୍ ସଂଵ୍ଯଵହରନ୍ନ୍ ଅପି
ଯନ୍ତ୍ରପୁତ୍ରର ଅଙ୍ଗ ଭଳି, ଆସକ୍ତି ନଥିବା ଦେହ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଜଣାଇଥିବା ଲୋକ କିଛି କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭାବରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ।
ଯଥା ମଞ୍ଚକସଂସ୍ଥସ୍ଯ ସ୍ପନ୍ଦତେ ନୈଵ ଵା ଶିଶୋଃ । ଅଙ୍ଗାଲିର୍ ଅନୁସନ୍ଧାନଂ ଵିନୈଵଂ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ
ଯେପରି ଶିଶୁ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି ନ ହଲେ ନ ହଲେ ଚଳେନି, ସେପରି ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛି, ସେଠାରେ କୌଣସି କାମ କରିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ନାହିଁ।
ନିସ୍ସମ୍ବୋଧୈକବୋଧସ୍ଯ ନିରାଶେହୈଷଣାଶିଷଃ । ଶାନ୍ତାହନ୍ତ୍ଵାତ୍ମରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଅନୁସନ୍ଧାନିତା କୁତଃ
ଯିଏ ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଅବିଭକ୍ତ, ଆଶା, ଇଚ୍ଛା ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ମୁକ୍ତ, ଆତ୍ମା ଶାନ୍ତ ଓ ଅହଂକାର ନାହିଁ, ସେଠି କେମିତି କାମ କରିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ହେବ?
ଅଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ଅପଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ଦୃଗ୍ରୂପସ୍ଯାପରୂପିଣଃ । କୁତẖ କିଲାନୁସନ୍ଧାନମ୍ ଅନପେକ୍ଷସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଯିଏ ଦେଖୁଥିବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାରେ ଲିନ୍ନ ନୁହେଁ, ଦୃଷ୍ଟିର ରୂପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆକୃତି ନାହିଁ, ଯିଏ କିଛିରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ ଏବଂ କେବଳ ସାକ୍ଷୀ, ସେଠି କେଉଁଠି କେଉଁଠି କାହା ପାଇଁ କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ରହିପାରିବ?
ଅପେକ୍ଷୈଵ ଘନୋ ବନ୍ଧୋ ହ୍ଯ୍ ଅନପେକ୍ଷୈଵ ମୁକ୍ତତା । ସର୍ଵଶବ୍ଦାନ୍ଵିତା ତସ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତେନ କିମ୍ ଈକ୍ଷ୍ଯତେ
ଆଶା ରହିଲେ ଏହି ମହା ବନ୍ଧନ, ଆଶା ନ ଥିଲେ ସେଇ ମୁକ୍ତି। ଯିଏ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଛି, ସେଠି ସମସ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟରେ କ'ଣ ଦେଖିବାକୁ ଅଛି?
ପାର୍ଥିଵତ୍ଵେ ଶରୀରେ ଽସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ରାଵ୍ ଇଵାସତି । ଭ୍ରମମାତ୍ରାତ୍ମନି କୁତẖ କ୍ଵ କସ୍ଯ କିମ୍ ଅପେକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀ ଶରୀରରେ, ନିଜ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଯେପରି ମନରେ ମାୟା ଭାବ ରହିଥାଏ, ଏହି ଆତ୍ମାର ଭ୍ରମ ଭିତରେ କେଉଁଠି, କେଉଁଠି, କାହା ପାଇଁ କଣ ଆଶା ରହିବ?
ଉପଶାନ୍ତସମସ୍ତେହଂ ଵିଗତାଖିଲକୌତୁକମ୍ । ନିରସ୍ତଵେଦନଂ ଜ୍ଞେନ ଵିଦା କେଵଲମ୍ ଆସ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଇଛା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଆଗ୍ରହ ମୁକ୍ତ ହେଲାପରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ ମିଟିଗଲା, ଜ୍ଞାନୀ ଏକାନ୍ତରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସି ରହିଥାନ୍ତି।