କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅପୀଵ ଜଗତାଂ ମହତାମ୍ ଅନନ୍ତସ୍ପନ୍ଦଂ ନ କିଞ୍ଚନ କରୋତି କଦାଚନାପି । ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅନସ୍ତମଯସଂଵିଦି ନିର୍ଵିକାରେ ତ୍ଯକ୍ତୋଦଯସ୍ଥିତିମତିସ୍ ସ୍ଥିତ ଏକ ଏଵ
ଏହା ବଡ଼ ବଡ଼ ବିଶ୍ୱମାନେର ଅସୀମ କ୍ରିୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ କେବେଉଁ ସତ୍ୟରେ କିଛି କରେନାହିଁ; ନିଜ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଜ୍ଞାନରେ ଏକାକି ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ, ଉଦୟ ଓ ଅବସ୍ଥାନର ସମସ୍ତ ଧାରଣାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ।
ଅସ୍ଯ ଦେଵାତିଦେଵସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଏଵ ପରା ସିଦ୍ଧିର୍ ନ ତ୍ଵ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନଖେଦଦା
ଏହି ଦେବମାନେର ଦେବ, ପରମ ଆତ୍ମା ପାଇଁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, କୌଣସି କ୍ରିୟା କଲାର କ୍ଲାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ଅତ୍ର ଜ୍ଞାନମ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନଂ ନ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଉପଯୁଜ୍ଯତେ । ମୃଗତୃଷ୍ଣାଜଲଭ୍ରାନ୍ତିଶାନ୍ତିଵେଦନରୂପି ତତ୍
ଏଠାରେ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରୟୋଗ ଦରକାର, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପକାରୀ ନୁହେଁ। ଏହା ମୃଗମରୀଚିକାରେ ପାଣି ଦେଖି ଭ୍ରମ ହେବା ପରେ, ସେଇ ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଯେମିତି ଆରାମ ମିଳେ, ସେଭଳି ଅନୁଭୂତି।
ନ ଚୈଷ ଦୂରେ ନାକାଶେ ନାଲଭ୍ଯୋ ଵିଷମୋ ନ ଚ । ସ୍ଵାନନ୍ଦଭାସରୂପୋ ଽସୌ ସ୍ଵଦେହାଦ୍ ଏଵ ଲଭ୍ଯତେ
ଏହା କୌଣସି ଦୂର ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ, ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ପାଇବାକୁ କଷ୍ଟକର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ନିଜର ଆନନ୍ଦର ଆଲୋକ, ଏବଂ ଏହି ଆଲୋକ ନିଜ ଦେହରେ ମିଳିଥାଏ।
କିଞ୍ଚିନ୍ ନୋପକରୋତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ତପୋଦାନଵ୍ରତାଦିକମ୍ । ସ୍ଵଭାଵମାତ୍ରଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଋତେ ନାତ୍ରାସ୍ତି ସାଧନମ୍
ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା, ଦାନ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଭଳି କୌଣସି କାମ କିଛି ଉପକାର କରେନାହିଁ। ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ ଛାଡ଼ି, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଶାସ୍ତ୍ରସତ୍ସଙ୍ଗସଦ୍ଯୋଗିପରତୈଵାତ୍ର କେଵଲମ୍ । ସାଧନଂ ବୋଧନଂ ମୋହଜାଲସ୍ଯ ଯଦ୍ ଅକୃତ୍ରିମମ୍
ଏଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ର, ସତ୍ସଙ୍ଗ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଯୋଗୀଙ୍କର ସହଯୋଗ ମାତ୍ର ଉପାୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ମୋହର ଜାଲକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଦୂର କରାଯାଏ।
ଅଯଂ ସ ଦେଵ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ସମ୍ପରିଜ୍ଞାନମାତ୍ରତଃ । ଜନ୍ତୋର୍ ନ ଜାଯତେ ଦୁଃଖଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତ୍ଵମ୍ ଏତି ଚ
ଏହି ଜଣେ ଦେବତା ବୋଲି ଯେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବାକୁ ମିଳେ, ସେତେବେଳେ ଜୀବର ଦୁଃଖ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସମ୍ପରିଜ୍ଞାତମାତ୍ରେଣ କିଲାନେନାତ୍ମନାତ୍ମନି । ପୁନର୍ ଦୋଷା ନ ବାଧନ୍ତେ ମରଣାଦ୍ଯାଃ କଦାଚନ
ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିଲେ, ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ କେବେ ଆଘାତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦେଵଦେଵୋ ମହାନ୍ ଏଷ କୁତୋ ଦୂରାଦ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ । ତପସା କେନ ତୀଵ୍ରେଣ କ୍ଲେଶେନ କିଯତାଥଵା
ଏହି ମହାନ୍ ଦେବଦେବତା କେମିତି ଦୂରରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ? କେଉଁ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା, କେଉଁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କେତେ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ?
ସ୍ଵପୌରୁଷପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଵେକେନ ଵିକାସିନା । ସ ଦେଵୋ ଜ୍ଞାଯତେ ରାମ ନ ତପସ୍ସ୍ନାନକର୍ମଭିଃ
ହେ ରାମ, ଏହି ଦେବତାକୁ ନିଜ ଉଦ୍ୟମ ଓ ବୃହତ୍ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟା, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ରାଗଦ୍ଵେଷତମଃକ୍ରୋଧମଦମାତ୍ସର୍ଯଵର୍ଜନମ୍ । ଵିନା ରାମ ତପୋଦାନଂ କ୍ଲେଶ ଏଵ ନ ଵାସ୍ତଵମ୍
ହେ ରାମ, ଯଦି ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ, ଅନ୍ଧକାର, କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ି ନହେଁ, ତେବେ ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ କେବଳ ଦୁଃଖର କାରଣ, ସତ୍ୟରେ କିଛି ଉପକାର କରେ ନାହିଁ।
ରାଗାଦ୍ଯୁପହତେ ଚିତ୍ତେ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ପରଂ ଧନମ୍ । ଯଦ୍ ଅର୍ଜ୍ଯତେ ତତୋ ଦାନାଦ୍ ଯସ୍ଯାର୍ଥସ୍ ତସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ମନ ଆସକ୍ତି ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଧନକୁ ଠକେଇ ନେଇ ଯାହା ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ମାତ୍ର ସେଇ ମୂଳ ମାଲିକଙ୍କୁ ମିଳେ।
ରାଗାଦ୍ଯୁପହତେ ଚିତ୍ତେ ଵ୍ରତାଦି କ୍ରିଯତେ ଚ ଯତ୍ । ସ ଦମ୍ଭଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଫଲମ୍ ଅସ୍ତି ମନାଙ୍ ନ ଵା
ଯଦି ମନ ଆସକ୍ତି ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଅଛି, ଏବଂ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଢୋଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ; ଏହାର ଫଳ କିମ୍ବା ତ ଅତି ଅଳ୍ପ, କିମ୍ବା ମୁଁହେଁ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ ପୁରୁଷଯତ୍ନେନ ମୁଖ୍ଯମ୍ ଔଷଧମ୍ ଆହରେତ୍ । ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜନାସଙ୍ଗଂ ସଂସୃତିଵ୍ଯାଧିନାଶନମ୍
ସେଥିପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍—ଯାହା ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ; ଏହିଠାରେ ସଂସାର ରୋଗର ନାଶ ହୁଏ।
ଅତ୍ରୈକଂ ପୌରୁଷଂ ଯତ୍ନଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵେତରା ଗତିଃ । ସର୍ଵଦୁଃଖକ୍ଷଯପ୍ରାପ୍ତୌ ନ କାଚିଦ୍ ଉପପଦ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ନିଜର ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଶେଷ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଶୃଣୁ ତତ୍ ପୌରୁଷଂ କୀଦୃଗ୍ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଲବ୍ଧଯେ । ଯେନ ଶାମ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଶେଷେଣ ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଷୂଚିକାଃ
ଶୁଣ, କେମିତି ନିଜର ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ସମସ୍ତ ଅସୁବିଧା ସାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଯଥାସମ୍ଭଵଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଲୋକଶାସ୍ତ୍ରାଵିରୁଦ୍ଧଯା । ସନ୍ତୋଷସନ୍ତୁଷ୍ଟମନା ଭୋଗଗର୍ଧଂ ପରିତ୍ଯଜନ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଉପାୟ ମିଳିପାରିବ, ସେଠି ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ସହିତ ବିରୋଧ ନ କରି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଖୁସି ମନ ରଖି, ଭୋଗର ଲୋଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ଯଥାସମ୍ଭଵମ୍ ଉଦ୍ଯୋଗାଦ୍ ଅନୁଦ୍ଵିଗ୍ନତଯା ସ୍ଵଯା । ସାଧୁସଙ୍ଗମସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରପରତାଂ ପ୍ରଥମଂ ଶ୍ରଯେତ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଚେଷ୍ଟା ସମ୍ଭବ, ଭୟ ବା ଅଶାନ୍ତି ଛାଡ଼ି, ପ୍ରଥମେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ଭକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାର୍ଥସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଯୋ ଗର୍ହିତମ୍ ଉପେକ୍ଷତେ । ସାଧୁସଙ୍ଗମସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରରତଶ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ସ ମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜ ପାଖକୁ ଯେଉଁଠିକି ଆସେ, ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ, ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ଅବହେଳା କରେ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ, ସେ ବେଗୁନେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଵିଚାରଣାପରିଜ୍ଞାତସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ମହାମତେଃ । ଅନୁକମ୍ପ୍ଯା ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଶଙ୍କରାଃ
ଯିଏ ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ନୁହେଁ ବୁଝିପାରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୟା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଭୃଶଂ ଯଂ ସୁଜନପ୍ରାଯଂ ଲୋକାସ୍ ସାଧୁଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ସ ଵିଶିଷ୍ଟସ୍ ସ ସାଧୁସ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂଶ୍ରଯେତ୍
ଯିଏକି ଅଧିକାଂଶ ଭଲ ଲୋକ ଭଲ ମଣିଷ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେଠିକି ସତ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭଲ ଲୋକ। ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସହ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଧାନଂ ତତ୍କଥାଶ୍ରଯମ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରଂ ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମୁଚ୍ଯତେ ତଦ୍ଵିଚାରଵାନ୍
ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସର୍ବୋପରି, ଏହି ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଠିକି ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର। ଏହା ଉପରେ ଭାବନା କରୁଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରସତ୍ସଙ୍ଗମଜୈର୍ ଵିଵେକୈସ୍ ତଥା ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ବଲାନ୍ ମଲାନି । ଯଥା ଜଲାନାଂ କତକାନୁଷଙ୍ଗାଦ୍ ଯଥା ଜଡାନାମ୍ ଅଭଯୋପଯୋଗାତ୍
ଯେପରି ଜଳର ମାଳିନ୍ୟ କଟକ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ହଟିଯାଏ, ଏବଂ ମୂଢ଼ମନେ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମନର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହୁଏ।
ଯ ଏଷ ଦେଵଃ କଥିତୋ ଯସ୍ମିଞ୍ ଜ୍ଞାତେ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଵଦ କ୍ଵାସୌ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵଃ କଥମ୍ ଏନମ୍ ଅହଂ ଲଭେ
ଯିଏ ଏହି ଦେବତା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ମୋତେ କୁହ, ସେ ଦେବତା କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି?
ଯ ଏଷ ଦେଵଃ କଥିତୋ ନୈଷ ଦୂରେ ଽଵତିଷ୍ଠତେ । ଶରୀରେ ସଂସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଏହି ଦେବତା ଯିଏ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ସେ କେବେ ଦୂରେ ନୁହଁନ୍ତି; ସେ ସଦା ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ବୋଲି ପରିଚିତ।
ଏଷ ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଵ୍ ଏଷ ସର୍ଵଗଃ । ଵିଦ୍ଯତେ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ଏଵୈକୋ ନ ତୁ ଵିଶ୍ଵାଭିଧାସ୍ତି ଦୃକ୍
ଏହିଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ଏକମାତ୍ର; କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଯିଏ, ସେ ବିଶ୍ୱ ନୁହଁନ୍ତି। ପ୍ରକୃତରେ, ଏହି ଏକମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି; 'ବିଶ୍ୱ' ନାମକ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଅଲଗା କେହି ନାହିଁ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଷ ଶଶିଭୃଚ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵ ତପନଶ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଏହି ଚେତନା ମାତ୍ର; ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା — ସମସ୍ତେ ଚେତନା ମାତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହଁନ୍ତି।
ବାଲା ଅପି ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଯଦି ଚେତନମାତ୍ରକମ୍ । ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କୈଵାତ୍ର ନାମ ସ୍ଯାଦ୍ ଉପଦେଶତା
ଏହି ସଂସାର କେବଳ ଚେତନା ମାତ୍ର ବୋଲି ଛୁଆମାନେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି; ଯଦି ଏହା ଏଭଳି, ତେବେ ଏଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଯିବ, କିମ୍ବା ଏହାକୁ କେଉଁ ନାମ ଦିଆଯିବ?
ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଚେତନଂ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଇତି ଯଜ୍ ଜ୍ଞାତଵାନ୍ ଅସି । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏତଦ୍ ଵିଜ୍ଞାତଂ ଭଵତା ଭଵତାରଣମ୍
ତୁମେ ବୁଝିଛ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଚେତନା ମାତ୍ର ଓ ସଚେତନତା ଅଟୁଟ; ତଥାପି ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଏମିତି ଜାଣିନାହାଁ, ଯାହା ତୁମକୁ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରେ।
ଚେତନଂ ନାମ ସଂସାରୋ ଜୀଵ ଏଷ ପଶୁସ୍ ସ୍ମୃତଃ । ଏତସ୍ମାଦ୍ ଏଵ ନିର୍ଯାନ୍ତି ଜରାମରଣଵୀଚଯଃ
ଯାହାକୁ 'ଚେତନା' ବୋଲାଯାଏ, ସେହିଟିଏ ସଂସାର; ଏହି ଜୀବକୁ ପଶୁ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଏହିଠାରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।