ଭଗଵନ୍ କୋ ଽସି ପୂର୍ଣାତ୍ମା ମହାତ୍ମା କଥମ୍ ଆତ୍ମଵାନ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ନ୍ ଅନାକୁଲୋ ଲୋକଂ ଗ୍ରାମଯାତ୍ରାମ୍ ଇଵାଧ୍ଵଗଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କିଏ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମା, ମହାତ୍ମା, କିପରି ଏପରି ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଏହି ସଂସାରକୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଗ୍ରାମର ଯାତ୍ରାକୁ ଦେଖୁଥିବା।
କିଂ ତ୍ଵଯା ପୀତମ୍ ଅମୃତଂ କିଂ ତ୍ଵଂ ସମ୍ରାଡ୍ ଵିରାଡ୍ ଅଥ । ସର୍ଵାର୍ଥରିକ୍ତୋ ଽପି ଚିରଂ ସୁପୂର୍ଣ ଇଵ ରାଜସେ
ଆପଣ କି ଅମୃତ ପିଇଛନ୍ତି? କି ଆପଣ ଏକ ସମ୍ରାଟ୍, ବିଶ୍ୱର ରାଜା? ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତିରେ ରାଜ କରୁଛନ୍ତି।
ଶୂନ୍ଯୋ ଽସି ପରିପୂର୍ଣୋ ଽସି ଘୂର୍ଣସୀଵ ସ୍ଥିରୋ ଽସି ଚ । ନ ସର୍ଵମ୍ ଅସି ସର୍ଵଂ ଚ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ଵା
ଆପଣ ଶୂନ୍ୟ, ତଥାପି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆପଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ତଥାପି ଅଟଳ; ଆପଣ ସବୁ କିଛି ନୁହଁନ୍ତି, ତଥାପି ସବୁ କିଛି; କିଛି ନୁହଁନ୍ତି, ତଥାପି କିଛି।
ଉପଶାନ୍ତଂ ଚ କାନ୍ତଂ ଚ ଦୀପ୍ତମ୍ ଅପ୍ରତିଘାତି ଚ । ନିଭୃତଂ ଚୋର୍ଜିତଂ ଚେଦଂ ରୂପଂ କିମ୍ ଇତି ତେ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଆପଣଙ୍କର ରୂପ କିପରି ଏପରି ଶାନ୍ତ, ମନୋହର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କିଛି ବାଧା ନଥିବା, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ?
ଭୂସଂସ୍ଥୋ ଽପି ସମସ୍ତାନାଂ ଲୋକାନାମ୍ ଉପରୀଵ ଖେ । ସଂସ୍ଥିତୋ ଽସି ନିରାସ୍ଥୋ ଽସି ଘନାସ୍ଥୋ ଽସି ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମେ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଛ। ତୁମେ ଅଟୁଟ ଅଛ, କିଛି ସଂଯୋଗ ନାହିଁ, ଗଢ଼ି ଅଛ, ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛ।
ପ୍ରସୃତଂ ଚ ପଦାର୍ଥେଷୁ ନ ପଦାର୍ଥାତ୍ମ ଚାସ୍ତି ଚ । ତଵେନ୍ଦୋର୍ ଇଵ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ମନୋ ଽମୃତମଯଂ ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମେ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛ, କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁର ମୂଳ ନୁହଁ। ତୁମର ମନ ଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅମୃତମୟ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
କଲାଵାନ୍ ଅକଲଙ୍କୋ ଽନ୍ତଶ୍ଶୀତଲୋ ଭାସୁରସ୍ ସମଃ । ରସାଯନପରାପୂର୍ଣḫ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁର୍ ଇଵ ରାଜସେ
ତୁମେ କଳାର ଅଧିକାରୀ, ଦୌଷ୍ୟ ନାହିଁ, ଭିତରେ ଶୀତଳ, ଚମକୁଛ, ସମତାରେ ଅଛ। ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ଚମକୁଛ।
ତ୍ଵଦିଚ୍ଛାଯତ୍ତସଦସଦ୍ଭାଵଂ ପଶ୍ଯାମି ତେ ଚିତି । ସଂସାରମଣ୍ଡଲମ୍ ଇଦଂ ସ୍ଥିତଂ ଫଲମ୍ ଇଵାଙ୍କୁରେ
ତୁମର ଇଚ୍ଛାରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଭାବ ଦେଖିପାରିଛି, ଚେତନା। ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ର ଅଙ୍କୁରରେ ଫଳ ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ।
ଅହଂ ତାଵଦ୍ ଅଯଂ ଵିପ୍ରଶ୍ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯକୁଲସମ୍ଭଵଃ । ମଙ୍କିର୍ ନାମ ମହାଭାଗ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗତଃ
ମୁଁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋର ନାମ ମଙ୍କିର, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଲିପ୍ତ ଅଛି।
ଗତ୍ଵା ସୁଦୂରମ୍ ଅଧ୍ଵାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୀର୍ଥାନି ସମ୍ପ୍ରତି । ଚିରକାଲେନ ସଦନମ୍ ଆତ୍ମୀଯଂ ଗନ୍ତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ
ଅନେକ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଦେଖି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୁଁ ଏବେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ନ ଚ ମେ ଗନ୍ତୁମ୍ ଉଦ୍ଯୋଗୋ ଵିରକ୍ତମନସୋ ଗୃହମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଡିତ୍ପ୍ରକାଶାନି ଭୂତାନି ଭୁଵନୋଦରେ
କିନ୍ତୁ ମୋ ମନ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଅନାସକ୍ତ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଗଭୀର ଭିତରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକିବା ପରି ଜୀବଗୁଡିକୁ ଦେଖିଛି।
ଭଗଵନ୍ ମହ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମାନଂ କଥଯେହାନୁକମ୍ପଯା । ଗମ୍ଭୀରାଣି ପ୍ରସନ୍ନାନି ସାଧୁଚେତସ୍ସରାଂସି ହି
ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ମୋତେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ; କାରଣ ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ମନର ଧାରା ଗଭୀର ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଦର୍ଶନାଦ୍ ଏଵ ମିତ୍ରତ୍ଵଂ କୁର୍ଵତାଂ ମହତାଂ ପୁରଃ । କମଲାନୀଵ ଭୂତାନି ଵିକସନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଶ୍ଵସନ୍ତି ଚ
ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ, ଯେଉଁମାନେ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଳରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ଖୁସି ହେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
ମମେମଂ ଚ ମନୋମୋହଂ ସଂସାରଭ୍ରମସମ୍ଭଵମ୍ । ମନ୍ଯେ ହାତୁଂ ସମର୍ଥସ୍ ତ୍ଵଂ ସତ୍ତ୍ଵବୋଧାନୁକମ୍ପନୈଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ମୋ ମନର ଭ୍ରମ, ଏହି ସଂସାରର ଅସ୍ଥିରତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋହକୁ, ତୁମର କରୁଣା ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଦୂର କରିପାରିବ ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଽସ୍ମି ମହାବୁଦ୍ଧେ ମୁନିର୍ ଅସ୍ମି ନଭୋଗୃହଃ । କେନାପ୍ଯ୍ ଅର୍ଥେନ ରାଜର୍ଷେର୍ ଇମଂ ମାର୍ଗମ୍ ଉପସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ବସିଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ଏକ ମୁନି ଯାହାର ନିବାସ ଆକାଶରେ । କିଛି କାରଣରେ, ମୁଁ ଏହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କର ଦିଗରେ ଆସିଛି ।
ମା ଗା ଵିଷାଦଂ ପନ୍ଥାନମ୍ ଆଗତୋ ଽସି ମନୀଷିଣାମ୍ । ପ୍ରାଯḫ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ସଂସାରସାଗରସ୍ଯାପରଂ ତଟମ୍
ନିରାଶାର ପଥରେ ଯିବାନାହିଁ; ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ରାସ୍ତାକୁ ଆସିଛ । ଏବଂ ତୁମେ ପ୍ରାୟ ଏହି ସଂସାର ସାଗରର ଅପାର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାଲିଛ ।
ଵୈରାଗ୍ଯଵିଭଵୋଦାରା ମତିର୍ ଉକ୍ତିର୍ ଅପୀଦୃଶୀ । ଆକୃତିଶ୍ ଶାନ୍ତରୂପା ଚ ନ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅମହାତ୍ମନଃ
ବିରକ୍ତିର ଧନ, ଉତ୍କଳ ଚିନ୍ତା, ଶାନ୍ତ ରୂପ ଓ ଉଚ୍ଚ ଉକ୍ତି — ଏଭଳି ଗୁଣ ମହାତ୍ମା ନୁହେଁ ଥିଲେ ଜନମେ ନାହିଁ।
ମଣିର୍ ମଧୁରକାଷେଣ ଯଥୈତି ଵିମଲାତ୍ମତାମ୍ । ତଥା କଷାଯପାକେନ ଚିତ୍ତମ୍ ଏତି ଵିଵେକିତାମ୍
ଯେପରି ମଣି ମୃଦୁ ଘସାରେ ନିର୍ମଳ ହୁଏ, ସେପରି ଚିତ୍ତ ଭିତର ଶୁଦ୍ଧିରେ ବିବେକଶୀଳ ହୁଏ।
କିଂ ଜ୍ଞାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛସି କଥଂ ସଂସାରଂ ହାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛସି । ଉପଦିଷ୍ଟମ୍ ଅହଂ ମନ୍ଯେ ସମ୍ପାଦଯସି କର୍ମଭିଃ
ତୁମେ କଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କିପରି ସଂସାରକୁ ଛାଡିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଯାହା ଶିଖାଯାଇଛି, ତୁମେ କାମ କରି ସେଥିରେ ସଫଳ ହେବ।
ଵିମଲଵାସନ ଉନ୍ନତମାନସḫ ପରିଵିଵିକ୍ତମତିର୍ ଜନଚେତସାମ୍ । ପଦମ୍ ଅଶୋକମ୍ ଅଲଂ ଖଲୁ ଯୁଜ୍ଯସେ ଜଗତି ନେତୁମ୍ ଇତୀଦମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ
ଶୁଦ୍ଧ ବାସନା, ଉଚ୍ଚ ମନ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଚିନ୍ତାରୁ ଦୂର ମନ ଥିଲେ, ତୁମେ ଏହି ଜଗତକୁ ଦୁଃଖ ହୀନ ପଦକୁ ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ — ଏଠାରେ ଏହିପରି କହାଯାଇଛି।
ମମେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତୋ ମଙ୍କିର୍ ଵିନିପତ୍ଯ ସ ପାଦଯୋଃ । ଉଵାଚାନନ୍ଦପୂର୍ଣାକ୍ଷମ୍ ଇଦଂ ମାର୍ଗେ ଵହନ୍ ଵଚଃ
ମଙ୍କି 'ମୋର' କହି ତାଙ୍କର ପାଦରେ ପଡିଗଲା, ତାପରେ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପଥରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ଭୂରିଶୋ ଭ୍ରାନ୍ତା ଦିଶୋ ଦଶ ଦଶାଵତା । ମଯା ନ ତୁ ପୁନସ୍ ସାଧୁର୍ ଲବ୍ଧସ୍ ସଂଶଯନାଶକୃତ୍
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଦଶ ଦିଗରେ ବହୁ ଭ୍ରମଣ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ସନ୍ଦେହ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା ଏକ ସତ୍ପୁରୁଷ କେବେ ମିଳିନାହିଁ।
ସମସ୍ତଦେହଵାରାଣାଂ ସାରସ୍ଯାଦ୍ଯ ଫଲଂ ମଯା । ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଦ୍ ଅସ୍ମି ତ୍ଵତ୍ପାଦପଦ୍ମେ ଭ୍ରମରତାଂ ଗତଃ
ଆଜି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଜୀବନର ସାର୍ଥକ ଫଳ ପାଇଛି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ପଦପଦ୍ମରେ ମଧୁମକୁରା ଭଳି ଲଗି ରହିଛି।
ଖିନ୍ନୋ ଽସ୍ମି ଭଗଵନ୍ ପଶ୍ଯନ୍ ଦଶାସ୍ ସଂସାରଦୋଷଦାଃ । ପୁନର୍ ଜାତଂ ପୁନର୍ ନଷ୍ଟଂ ସୁଖଦୁẖଖଭ୍ରମସ୍ ସଦା
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହି ସଂସାରର ଅନେକ ଦୁଃଖଦାୟକ ଦଶା ଦେଖି ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି — ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ, ପୁନଃପୁନଃ ନାଶ, ସଦା ସୁଖ ଦୁଃଖର ଭ୍ରମାଣ।
ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିପର୍ଯନ୍ତଦୁẖଖତ୍ଵାତ୍ ସକଲାନ୍ଯ୍ ଅପି । ସୁଖାନ୍ଯ୍ ଏଵାତିଦୁẖଖାନି ଵରଂ ଦୁẖଖାନ୍ଯ୍ ଅତୋ ମୁନେ
ମୁନି, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଶେଷରେ ଦୁଃଖକୁ ଆଣିଦେଇଥାଏ । ଏହିପରି, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁଃଖର ସମାନ । ତେଣୁ ଦୁଃଖ ଆନନ୍ଦଠାରୁ ଭଲ ।
ଦୃଢଦୁẖଖଵଦ୍ ଅନ୍ତତ୍ଵାଦ୍ ଦୁẖଖଯନ୍ତି ସୁଖାନି ମାମ୍ । ତଥା ନାମ ଯଥା ଦୁẖଖମ୍ ଏଵ ମେ ସୁଖତାଂ ଗତମ୍
ଆନନ୍ଦ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, କାରଣ ଏହା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ । ଏହିପରି, ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଏବେ ଆନନ୍ଦର ଅନୁଭୂତି ଦେଇଛି ।
ଵଯୋ ଦଶନଲୋମାଙ୍ଗୈସ୍ ସହ ଜର୍ଜରତାଂ ଗତମ୍ । ଉଚ୍ଚୈḫପଦେ ପାତପରା ବୁଦ୍ଧିର୍ ନାଧ୍ଯଵସାଯିନୀ
ମୋର ବୟସ, ଦାନ୍ତ, କେଶ ଓ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ସହିତ ଏବେ ଅତି ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଇଛି । ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ଖସିଯିବାକୁ ଭୟ କରେ, ଏବଂ ଏହା ଏକାଗ୍ର ହୋଇପାରୁନାହିଁ ।
ପ୍ରସୁଵାନଂ କୁସଙ୍କଲ୍ପାନ୍ ଗହନଂ ନ ପ୍ରକାଶତେ । ମନḫ ପିପ୍ପଲପଦ୍ମୂଲୈର୍ ଇଵ କୁଗ୍ରାମକୋଟରମ୍
ମୋର ମନ ଖରାପ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ, ଏହା ଅନ୍ଧାର ଗ୍ରାମର ଗୁହା ଭଳି, ପିପଳ ଓ ପଦ୍ମ ମୂଳରେ ଭରିଥିବା । ଏହା ଜ୍ୟୋତି ଦେଇପାରୁନାହିଁ ।
ଵାସନାଗର୍ଧଵୃଦ୍ଧ୍ଯୈତି ଶ୍ଵଶ୍ ଶ୍ଵḫ ପାପୀଯସୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍ । କଣ୍ଟକଦ୍ରୁମଵଲ୍ଲୀଵ କରାଲକୁଟିଲା ମତିଃ
ବାସନାର ଦୂଷିତ ପ୍ରଭାବ ଦିନକୁ ଦିନ ଆମେ ଅଧିକ ଅପମାନଜନକ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଏ; ମନ ଏକ କଣ୍ଟକ ଗଛର ଅସୁବିଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଲତା ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ବେକା ହୋଇଯାଏ।
ଆଯୁର୍ ଆଯାସଶାଲିନ୍ଯା ଯାମିନ୍ଯେଵ ତମୋଽନ୍ଧଯା । ଅକ୍ଷୀଵାନାଗତାଲୋକଂ କ୍ଷୀଣଂ ସନ୍ତତଚିନ୍ତଯା
ଏହି ଜୀବନ ଶ୍ରମରେ ଭରିତ, ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ରାତି ପରି; ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଆଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ଆଖି ଅସମର୍ଥ, ଚିନ୍ତାରେ ଦିନକୁ ଦିନ ଶକ୍ତି ଶୋଷିଯାଏ।