ଯାଦୃଗ୍ ଏଵ ଵିରାଡାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଷ ଵିସ୍ତାର ଆଗତଃ । ତାଦୃଗ୍ ଏଵେହ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଣୁମାତ୍ରେ ଽପି ଭୂତକେ
ବିରାଟ୍ ଆତ୍ମାରେ ଯେତେ ଭାବରେ ବିସ୍ତାର ହୋଇଛି, ସେହି ଭାବରେ ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ, ଏକ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିଥାଏ।
ପରମାର୍ଥେନ ନ ସ୍ଥୂଲଂ ନ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ କିଞ୍ଚନ କ୍ଵଚିତ୍ । ଯଦ୍ ଯଥା ଭାଵିତଂ ଯତ୍ର ତତ୍ ତଥାଶ୍ଵ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ପରମ ସତ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଦୃଢ଼ କିମ୍ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଭଳି ଭାବିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ତାହା ତେଣିଏ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ମନଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଜାତଂ ମନସଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ଥିତଃ । ଜୀଵାଜ୍ ଜୀଵୋ ଽଥ ଵୈକୈଷା ସତ୍ତା ଦ୍ରଵଜଲାଙ୍ଗଵତ୍
ମନ ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ମନରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ଜୀବ ଜୀବରୁ ଉପଜେ, ଯେପରି ଜଳରେ ତରଳତା ଅଛି।
ଶୁକ୍ରସାରଂ ଵିଦୁର୍ ଜୀଵଂ ପ୍ରାଲେଯକଣସନ୍ନିଭମ୍ । ଆନନ୍ଦୋ ବଲସନ୍ଦୋହସ୍ ତତ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ ଶୁକ୍ରର ମୂଳ ହେଉଛି ଜୀବ, ଯାହା ହିମକଣା ପରି; ଏହିଠାରୁ ଶକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦର ସମୁହ ଉପଜେ।
ତଂ ଚେତତି ଚିଦାଭାସଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମା ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନା । ତତ୍ର ତନ୍ମଯତାଂ ଧତ୍ତେ ତେନ ତନ୍ମଯରୂପିଣୀମ୍
ଆତ୍ମା ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱୟଂ ଚେତନାର ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ସେଠାରେ ଆତ୍ମା ଏହାର ସାଥିରେ ଏକତା ଅନୁଭବ କରି, ଏହି ଆକାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଜୀଵସଂଵିଦ୍ ଅଥୈଷାନ୍ତର୍ ଯଦ୍ ଉପାଯାତି ପଞ୍ଚତାମ୍ । ନ ତତ୍ର କାରଣଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ଚ କାର୍ଯତା
ଯେତେବେଳେ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି କାରଣ କିମ୍ବା ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।
ପ୍ରତିଯୋଗିଵ୍ଯଵଚ୍ଛିତ୍ତେର୍ ଅଭାଵାତ୍ ସ୍ଵତ୍ଵଭାଵଯୋଃ । ସ୍ଵଭାଵୋକ୍ତିର୍ ନ ଚୈଵାତ୍ର ଭଵତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥାନୁସାରିଣୀ
ଆତ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାତ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିବିରୋଧ ଭିନ୍ନତା ନଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ସ୍ୱଭାବ ଉପରେ କହିଥିବା କଥା ମାନେ ଅର୍ଥକୁ ଅନୁସରି ନାହିଁ ।
ଜୀଵୋ ଜୀଵତ୍ଵମ୍ ଏଵ ସ୍ଵଂ ଜୀଵତ୍ଵାଦ୍ ଏଵ ଚ ସ୍ଵତଃ । ଅନ୍ତସ୍ତ୍ଵେନ ବହିଷ୍ଟ୍ଵେନ ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵେନ ଚ ଭାଵଯନ୍
ଜୀବ ନିଜର ଜୀବତ୍ୱକୁ ନିଜ ଜୀବତ୍ୱରୁ ଅନୁଭବ କରେ, ନିଜକୁ ଭିତର, ବାହାର ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରେ ।
ନୀହାରେଣେଵ ସଂଵୀତଶ୍ ଚେତ୍ଯଵସ୍ତୁପରାଯଣଃ । ଜାତ୍ଯନ୍ଧ ଇଵ ପନ୍ଥାନମ୍ ଆଵୃତାତ୍ମା ନ ପଶ୍ଯତି
କୁହୁଡିରେ ଢାକା ପରି, ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଜନ୍ମାନ୍ଧ ପରି ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ଆତ୍ମା ପଥକୁ ଦେଖିପାରେନି ।
ଜଗଜ୍ଜୃମ୍ଭିକଯା ଜୀଵସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନୈକ୍ଯଦ୍ଵିତ୍ଵଯା ସ୍ଥିତଃ । ସ୍ପନ୍ଦଶକ୍ତ୍ଯେଵ ପଵନସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ଽଭିନ୍ନଯାନଯା
ଜୀବ ଜଗତର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା ଏକତା ନଥିବା ଦ୍ୱିତ୍ୱରେ ରହିଥାଏ, ଯେପରି ହଲେ ହାଲାର ଶକ୍ତି ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ସହ ଅଭିନ୍ନ ଅଛି ।
ଶୁଦ୍ଧଂ ବୁଦ୍ଧମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ଜୀଵୋ ଜନିତଵାସନଃ । ଆଦ୍ଯଂ କ୍ଷୀଵ ଇଵାତ୍ମାନମ୍ ଆଵୃତାତ୍ମା ନ ପଶ୍ଯତି
ପ୍ରକୃତିରେ ଶୁଧ୍ଧ, ଜାଗୃତ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଆତ୍ମା, ଯେଉଁ ଜୀବ ଜନ୍ମର ଅଭିନିବେଶରେ ଢାକି ଯାଇଛି; ଏହା ଏମିତି, ଯେପରିକି ଧୂଳିରେ ଢାକି ଥିବା ଆଇନା ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଦେଖିପାରେନି।
ଅଜ୍ଞାନସ୍ଯ ମହାଗ୍ରନ୍ଥେର୍ ମିଥ୍ଯାଵେଦ୍ଯାତ୍ମନୋ ଽସତଃ । ଅହମିତ୍ଯର୍ଥରୂପସ୍ଯ ଭେଦୋ ମୋକ୍ଷ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଅଜ୍ଞାନର ଏହି ବଡ଼ ଗଠିକୁ, ଯାହା ଅସତ୍ୟ ଏବଂ 'ମୁଁ' ଭାବର ଅସଲି ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଛେଦ କରିବାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ଯପଗତଘନଚେତନସ୍ ସମନ୍ତାଦ୍ ଅହମ୍ ଇତି ନୂନମ୍ ଅବୁଧ୍ଯମାନ ଆସ୍ସ୍ଵ । ଅନଭିଧପରଚେତନୈକରୂପସ୍ ସଦସଦସନ୍ ନ ସଦା ସଦୋଦିତଶ୍ ଚ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଘନ ଅହଂଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅପସାରି ଯାଏ, ସେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ଭାବକୁ କେବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଅନୁଚ୍ଚାରିତ ଚେତନାର ଏକାଟି ରୂପ ହେଇ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁ ନ ସତ୍ ନ ଅସତ୍, କିନ୍ତୁ ସଦା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ।
ଜ୍ଞାନିନୈଵ ସଦା ଭାଵ୍ଯଂ ରାମ ନ ଜ୍ଞାନବନ୍ଧୁନା । ଅଜ୍ଞତୈଵ ଵରଂ ମନ୍ଯେ ନ ପୁନର୍ ଜ୍ଞାନବନ୍ଧୁତା
ହେ ରାମ, ସଦା ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ରହିବା ଉଚିତ, କେବଳ ଜ୍ଞାନର ସାଥୀ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, କେବଳ ଜ୍ଞାନର ସାଥୀ ହେବାଠାରୁ ଅଜ୍ଞାନ ରହିବା ଭଲ।
କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଜ୍ଞାନବନ୍ଧୁର୍ ଜ୍ଞାନୀ ଚୈଵ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । କିଂ ଫଲଂ ଜ୍ଞାନବନ୍ଧୁତ୍ଵେ ଜ୍ଞାନିତ୍ଵେ ଽପି ଚ କିଂ ଫଲଂ
‘ଜ୍ଞାନର ସହଚର’ କହିଲେ କ’ଣ ଅର୍ଥ, ଏବଂ ‘ଜ୍ଞାନୀ’ କହିଲେ କ’ଣ ଅର୍ଥ? ଜ୍ଞାନର ସହଚର ହେବାର ଫଳ କ’ଣ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ହେବାର ଫଳ କ’ଣ?
ଵ୍ଯାଚଷ୍ଟେ ଯḫ ପଠତି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଭୋଗାଯ ଶିଲ୍ପିଵତ୍ । ଯତତେ ନ ତ୍ଵ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନେ ଜ୍ଞାନବନ୍ଧୁସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ ଏବଂ ପଢିଥିବା ସମୟରେ ମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବା ପାଇଁ, ଏକ କଳାକାର ଭଳି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାରେ ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ, ସେ ଜ୍ଞାନର ସହଚର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
କର୍ମସ୍ପନ୍ଦେଷୁ ନୋ ବୋଧḫ ଫଲିତୋ ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ । ବୋଧଶିଲ୍ପୋପଜୀଵିତ୍ଵାଜ୍ ଜ୍ଞାନବନ୍ଧୁସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟର ଚଳାଚଳରେ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନକୁ କଳା ଭଳି ଜୀବିକା ଭାବରେ ନେଇଥାଏ, ସେ ଜ୍ଞାନର ସହଚର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଵସନାଶନମାତ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟାଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଫଲେନ ଯେ । ଅଜ୍ଞାଞ୍ ଜ୍ଞାନାଂଶବନ୍ଧୂଂସ୍ ତାନ୍ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ ଛାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଶିଲ୍ପିନଃ
ଯିଏ କେବଳ ଇଚ୍ଛା ନଶ୍ଟ ହେବାରେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ଫଳରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଜ୍ଞାନର ସହଚର, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ କଳା ଭଳି ବୁଝିଥିବା ଲୋକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣେ ଧର୍ମେ ଵର୍ତତେ ଯଶ୍ ଶ୍ରୁତୋଚିତମ୍ । ଅଦୂରଵର୍ତିଜ୍ଞାନତ୍ଵାଜ୍ ଜ୍ଞାନବନ୍ଧୁସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ; ସେ ଜ୍ଞାନର ମିତ୍ର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ।
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ଵିଦୁର୍ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଯାନି ତୁ । ତାନି ଜ୍ଞାନାଵଭାସାନି ସାରସ୍ଯାନଵବୋଧନାତ୍
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନକୁ ଏହି ଜଗତର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ଯେତେ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ତାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ମାତ୍ର, କାରଣ ଏହାର ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ଧରିପାରିନାହିଁ।
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନମ୍ ଅନାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଞାନାନ୍ତରଲଵେନ ଯେ । ସନ୍ତୁଷ୍ଟାẖ କଷ୍ଟଚେଷ୍ଟେନ ତେ ସ୍ମୃତା ଜ୍ଞାନବନ୍ଧଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି କରିନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଦୁଃଖସହି କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନର ମିତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଜ୍ଞାନୋଦିତଜ୍ଞେଯଵିକାସଶାନ୍ତ୍ଯା ଵିନା ନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଧିଯେହ ଭାଵ୍ଯମ୍ । ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାନବନ୍ଧୁତ୍ଵମ୍ ଉପେତ୍ଯ ରାମ ରମସ୍ଵ ମା ଭୋଗଭଵାମଯେଷୁ
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ଦ୍ରବ୍ୟର ବିକାଶ ଓ ଶାନ୍ତି ନଥିଲେ, ଏଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାମ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନର ମିତ୍ର ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ତାହାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର, ଏହି ଭୋଗ ଓ ସଂସାର ମୂଳକ ଆନନ୍ଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଉନାହିଁ।
ଆହାରାର୍ଥଂ କର୍ମ କୁର୍ଯାଦ୍ ଅନିନ୍ଦ୍ଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଆହାରଂ ପ୍ରାଣସନ୍ଧାରଣାର୍ଥମ୍ । ପ୍ରାଣାସ୍ ସନ୍ଧାର୍ଯାସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଜିଜ୍ଞାସନାର୍ଥଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜିଜ୍ଞାସ୍ଯଂ ଯେନ ଭୂଯୋ ନ ଦୁẖଖମ୍
ଖାଇବା ପାଇଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୋଷ ନଥିବା ଭାବରେ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଜୀବନ ରହିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଜାଣିବା, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଜାଣିଲେ ପୁଣି ଦୁଃଖ ଆସିବା ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାନେନ ଜ୍ଞେଯନିଷ୍ଠତ୍ଵାଦ୍ ଯୋ ଽଚିତଂ ଚିତମ୍ ଏଵ ଵା । ନ ଭୁଞ୍ଜତେ କର୍ମଫଲଂ ସ ଜ୍ଞାନୀତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ଦେୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେ ଦେୟ ଅଧିଗତ କରିଥିବା କିମ୍ବା ଜନ୍ମଜାତ ହେଉ ତାହା ହେଉ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେନାହିଁ; ସେକୁ 'ଜ୍ଞାନୀ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯସ୍ଯ କର୍ମସୁ । ନିର୍ଵାସନାତ୍ମକଂ ଜ୍ଞସ୍ଯ ସ ଜ୍ଞାନୀତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ସହିତ କରାଯାଏ ଏବଂ ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିପ୍ସା ନାହିଁ, ସେ 'ଜ୍ଞାନୀ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତେହାସୁ ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ ଯସ୍ଯାଵଲୋକ୍ଯତେ । ଅକୃତ୍ରିମୈଵ ଶାନ୍ତସ୍ଯ ସ ଜ୍ଞାନୀତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ଯାହାର ଭିତରରେ ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ଶାନ୍ତିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାର ଶାନ୍ତି ସ୍ୱାଭାବିକ ଅଟୁଟ, ସେ 'ଜ୍ଞାନୀ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଅପୁନର୍ଜନ୍ମନେ ଯସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ବୋଧସ୍ ସ ଜ୍ଞାନଶବ୍ଦଭାକ୍ । ଵସନାଶନଦା ଶେଷା ଵ୍ଯଵସ୍ଥା ଶିଲ୍ପଜୀଵିକା
ଯେ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମର ପୁନରାବୃତ୍ତିକୁ ରୋକିଥାଏ, ସେହି ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମ — ଭାବନାର ଅନୁସରଣ, ଖାଇବା, ଜୀବିକାର ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ — ଏଗୁଡିକ ଜୀବନର କୌଶଳ ମାତ୍ର।
ପ୍ରଵାହାପତିତେ କାର୍ଯେ କାମସଙ୍କଲ୍ପଵର୍ଜିତଃ । ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଆକାଶହୃଦଯୋ ଯସ୍ ସ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟତିର ପ୍ରବାହରେ ପଡିଯାଏ, ଯେ କାମନା ଓ ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ, ଯାହାର ହୃଦୟ ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ — ସେହି ଲୋକକୁ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅକାରଣଂ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଇଵ ଭାଵା ଅକାରଣାତ୍ । ଅଵିଦ୍ଯମାନା ଅପ୍ଯ୍ ଏତେ ଵିଦ୍ଯମାନା ଇଵ ସ୍ଥିତାଃ
ଭାବଗୁଡିକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ କାରଣ ବିନା ଉପସ୍ଥିତ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏଗୁଡିକ ପ୍ରକୃତରେ ନାହିଁ, ତଥାପି ଅଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।
ଆଵିର୍ଭାଵତିରୋଭାଵୈର୍ ଭାଵାଭାଵଭଵାଭଵୈଃ । ପଶ୍ଚାତ୍ କାରଣତାଂ ଯାନ୍ତି ମିଥẖ କାରଣକର୍ମଭିଃ
ଭାବଗୁଡିକର ଆଗମନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଧାନ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା ଦ୍ୱାରା, ପରେ ଏଗୁଡିକ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକାଉଁଠି ଯୋଡାଯାଏ, ଏକାଉଁଠି କାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଁଠି ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।