ନାହନ୍ତ୍ଵଜଗତୀ ଭିନ୍ନେ ପଵନସ୍ପନ୍ଦଵତ୍ ସଦା । ପଯୋ ଦ୍ରଵତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଚ ଵହ୍ନିର୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଇଵାପି ଚ
ମୁଁ ଏବଂ ଏହି ସଂସାର ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଦୁହିଁଝଣି ସଦା ସଙ୍ଗେ ରହେ, ଯେପରି ଜଳରେ ତାର ତରଳତା ଅଛି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ତାର ତାପ ରହିଥାଏ।
ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅହମର୍ଥେ ଽନ୍ତର୍ ଅହମ୍ ଅସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧୃଦି । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଭାଵିନୀ ହ୍ଯ୍ ଏତେ ଆଧାରାଧେଯଵତ୍ ସ୍ଥିତେ
ଏହି ସଂସାର ମୋ ପାଇଁ ଅଛି, ଏବଂ ମୁଁ ସଂସାରର ହୃଦୟରେ ବସିଛି; ଏହି ଦୁଇଟି ସଦା ଏକାଠି ରହେ, ଯେପରି ଆଧାର ଓ ଯାହାକୁ ଧରିରଖାଯାଏ।
ଜଗଦ୍ବୀଜମ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵଂ ଯୋ ମାର୍ଷ୍ଟି ବୋଧାଦ୍ ଅଵେଦନାତ୍ । ଅଲଂ ଚିତ୍ରଂ ଜଲେନେଵ ତେନ ଧୌତଂ ଜଗନ୍ମଲମ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ମୂଳ 'ମୁଁ'ଭାବକୁ ଦୂର କରେ, ସେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦାଗ ଧୋଇ ଦେବା ପରି ସଂସାରର ମଳକୁ ପରିଷ୍କାର କରେ।
ଅହନ୍ତ୍ଵଂ ନାମ ତତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଦ୍ଯାଧର ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଅକାରଣମ୍ ଅଵସ୍ତୁତ୍ଵାଚ୍ ଛଶଶୃଙ୍ଗମ୍ ଇଵୋଦିତମ୍
'ମୁଁ'ଭାବ ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ, ହେ ବିଦ୍ୟାଧର; ଏହାର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ଏହା ଅସତ୍ୟ, ଏହାକୁ ଖରାଗୋଷାର ଶିଙ୍ଗା ପରି କେବଳ କଥା ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅତିତତେ ଽନନ୍ତେ ସକଲୋଲ୍ଲେଖଵର୍ଜିତେ । ଅହନ୍ତ୍ଵଂ କାରଣାଭାଵାନ୍ ନ କଦାଚନ ସନ୍ମଯମ୍
ଯେଉଁ ପରବ୍ରହ୍ମ ଅତୀତ, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭେଦରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠାରେ କେବେ ମୁଁ-ଭାବ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ତାହା ହେବା ପାଇଁ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ।
ଅଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଓତୁଶୃଙ୍ଗାଦୌ ନ ସମ୍ଭଵତି କାରଣମ୍ । ଅତୋ ଽହନ୍ତ୍ଵାଦି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵନ୍ଧ୍ଯାସୁତ ଇଵ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେପରି ଖରା ଖରଗୋଷ୍ଠୀରେ କେବେ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ସେପରି 'ମୁଁ' ଭାବ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାରଣା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଯେପରି ବଞ୍ଚା ଜନ୍ମ ନଥିବା ପୁଅ ପରି।
ତଦଭାଵାଜ୍ ଜଗନ୍ ନାସ୍ତି ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଜଗଦଭାଵତଃ । ଶିଷ୍ଟଂ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଏଵାତଶ୍ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏହାମାନେ ନଥିବାରୁ, ସଂସାର ନାହିଁ; ଓ ସଂସାର ନଥିଲେ ମନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହି ନିର୍ବାଣ ମାତ୍ର। ଏହିପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଯେପରି ଚାହଁ, ସେପରି ବସ।
ଅଭାଵାଦ୍ ଉପପତ୍ତିସ୍ଥାଦ୍ ଏଵଂ ଜଗଦହନ୍ତ୍ଵଯୋଃ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରାଶ୍ ଶାନ୍ତାସ୍ ତଵ ଭଵେତରତ୍
ସଂସାର ଓ 'ମୁଁ' ଭାବ ନଥିଲେ, ତୋର ପାଇଁ ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନର ଧାରଣା ସବୁ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି।
ଯନ୍ ନାସ୍ତି ତତ୍ ତୁ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଶେଷଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅସି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସି ମା ଭୂଯୋ ନିର୍ମୂଲାଂ ଭ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆହର
ଯାହା ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ। ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ସେ ଶାନ୍ତି ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏବଂ ତୁମେ ସେଇ ଶାନ୍ତି। ତୁମେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛ, ପୁଣିଥରେ ମୂଳହୀନ ଭ୍ରମାକୁ ମନେ ଆଣିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଵ୍ଯପଗତକଲନାକଲଙ୍କଶୁଦ୍ଧଶ୍ ଶିଵମ୍ ଅସି ଶାନ୍ତମ୍ ଅସୀଶ୍ଵରୋ ଽସି ନିତ୍ଯମ୍ । ଖମ୍ ଇଵ ଭଵସି ସର୍ଵତୋପମାନଂ ଜଗଦ୍ ଅପି ଵା ପରମାଣୁରୂପମ୍ ଏଵ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭେଦ ଓ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ପବିତ୍ର, ଶାନ୍ତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସଦା ସ୍ୱାଧୀନ। ଆକାଶ ପରି, ସମସ୍ତର ମାପ, ଏବଂ ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଏକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶର ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି।
କଥଯତ୍ଯ୍ ଅଥ ମଯ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସ ଵିଦ୍ଯାଧରନାଯକଃ । ଆସୀତ୍ ସଂଶାନ୍ତସଂଵିତ୍ତିସ୍ ସମାଧିପରିଣାମଵାନ୍
ଏଭଳି ମତେ କହିବା ସମୟରେ, ସେ ଭିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ନେତା ଶାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ବିଲୀନ ହେଲେ, ଏବଂ ସମାଧିରେ ପରିଣତ ହେଇ ରହିଲେ।
ପ୍ରବୋଧ୍ଯମାନୋ ଽପି ମଯା ଭୂଯୋ ଭୂଯସ୍ ତତସ୍ ତତଃ । ନ ପପାତ ପୁରୋଦୃଶ୍ଯେ ପରଂ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଆଗତଃ
ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ଚେତନାକୁ ଫେରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ପୁଣି ବାହ୍ୟ ଜଗତକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପରମ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ସ ପ୍ରାପ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ତାଵନ୍ମାତ୍ରପ୍ରବୋଧନାତ୍ । କେନଚିନ୍ ନାଧିକେନାଙ୍ଗ ଯତ୍ନେନାତିଶଯୈଷିଣା
ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ପ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ, ଅତିରିକ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କିମ୍ବା ଅତି ଆଗ୍ରହରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅତ ଉକ୍ତଂ ମଯା ନାମ ଯଦି ଶୁଦ୍ଧେ ହି ଚେତସି । ଉପଦେଶḫ ପ୍ରସରତି ତୈଲବିନ୍ଦୁର୍ ଇଵାମ୍ଭସି
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ କହିଛି: ଯଦି ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଉପଦେଶ ଜଳରେ ତେଲ ଫୁଟିବା ପରି ସାରା ମନରେ ଫେଲିଯାଏ।
ନାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ତେନାନ୍ତର୍ ମୈଵଂ ଭାଵଯ ଶାନ୍ତଯେ । ଏତାଵତ୍ଯ୍ ଉପଦେଶୋକ୍ତିḫ ପରମା ନେତରାସ୍ତି ହି
ମନର ଭିତରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ଭାବ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଉପଦେଶ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଏଷୈଵାଭଵ୍ଯମନସି ପତିତା ପ୍ରପଲାଯତେ । ଉତ୍ତାନେ ମସୃଣାଦର୍ଶେ ମୁକ୍ତାଫଲମ୍ ଇଵାତଲମ୍
ଏହି ଉପଦେଶ ଅଯୋଗ୍ୟ ମନରେ ପଡିଲେ, ଏହା ଚାଲିଯାଏ, ଉପରକୁ ଥିବା ଚକଚକି ଆଇନାରୁ ମୁକୁତା ଗୁଡିଯିବା ପରି।
ଭଵ୍ଯେ ତୁ ଶାନ୍ତେ ମନସି ଲଗତ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯେତି ଚ ଦ୍ଯୁତିମ୍ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତର୍ ଵିଚାରାଖ୍ଯାମ୍ ଅର୍ଚିର୍ ଅର୍କମଣାଵ୍ ଇଵ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଏହା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଅନ୍ତରେ ଚାଲିଯାଇ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଭଳି ଚମକେ, ମଣିରେ ରଶ୍ମି ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି।
ଅହମ୍ଭାଵନମ୍ ଏଵୋଚ୍ଚୈର୍ ବୀଜଂ ଦୁẖଖାଖ୍ଯଶଲ୍ମଲେଃ । ମମେଦଂ ତଦ୍ଵଶାଦ୍ ଏତି ଶାଖାପ୍ରସରକାରଣମ୍
‘ମୁଁ’ ଭାବନା ଏହି ଦୁଃଖ ଗଛର ମୂଳ ବିଜ; ଏହିଠାରୁ ‘ଏହା ମୋର’ ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଗଛର ଶାଖା ପ୍ରସାରିତ ହେବାର କାରଣ ହୁଏ।
ଅହମାଦୌ ମମେତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତତ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଇଦମର୍ଥଶତାନର୍ଥକାରିଣୀ ଭଵଭାଵିନୀ
ପ୍ରଥମେ ‘ମୁଁ’ ଭାବ ଆସେ, ତାପରେ ମନରେ ‘ଏହା ମୋର’ ଭାବ ଉପଜେ; ଏହିଠାରୁ ଇଚ୍ଛା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏହା ଅନେକ ବସ୍ତୁ ଉପଜାଇ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଚାଲାଇଥାଏ।
ଏଵଂଵିଧା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୂଢା ଅପି ଚିରାଯୁଷଃ । ଭଵନ୍ତି ନିଯମୋ ହ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଦୀର୍ଘାଯୁଷ୍ଟ୍ଵସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୂଢ଼ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି; କାରଣ ଆୟୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଅନ୍ତଶ୍ଶୁଦ୍ଧମନସ୍କା ଯେ ସୁଚିରାଯାଭଵପ୍ରଦମ୍ । ମନାଗ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉପଦିଷ୍ଟାସ୍ ତେ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ପରଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଭିତରେ ପବିତ୍ର ଓ ଯେଉଁମାନେ ବହୁଦିନ ଧରି ସଂସାର ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି କିଛି ଅଳ୍ପ ଶିଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି।
ମେରୁମୂର୍ଧନି ମାମ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିହଗାଧିପଃ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ମୁକ୍ତାତ୍ମା ଵୃଷ୍ଟମୂକ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଏଭଳି କହି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା ଭୁଷୁଣ୍ଡା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ମୁକ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ ବର୍ଷାମେଘ ତାହାର ଗର୍ଜନ ଶୁନ୍ୟ କରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅହମ୍ ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତଂ ସିଦ୍ଧଂ ଵିଦ୍ଯାଧରପଥା ପୁନଃ । ପ୍ରାପ୍ତ ଆତ୍ମାସ୍ପଦଂ ରାମ ମୁନିମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତମ୍
ମୁଁ ସେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପୁଣି ଭିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ପଥରେ ଯାଇ, ମୁନିମାନଙ୍କର ମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ଆତ୍ମାର ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ହେ ରାମ।
ଏତତ୍ ତଵାଦ୍ଯ କଥିତଂ ବଲିଭୁକ୍କଥୋତ୍ଥଂ ଵିଦ୍ଯାଧରୋପଶମନଂ ଲଘୁବୋଧନୋତ୍ଥମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ ଭୁସୁଣ୍ଡଵିହଗେନ୍ଦ୍ରସମାଗମେ ମେ ଚୈକାଦଶେହ ହି ଗତାନି ମହାଯୁଗାନି
ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ବଳିଙ୍କର କଥାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି କାହାଣୀ କହିଲି, ଯାହା ଭିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବୁଝାମଣି ପାଇଁ; ଏହି ଭୁଷୁଣ୍ଡା ପକ୍ଷୀରାଜ ଓ ମୋର ସାଙ୍ଗରେ ମିଳନରେ ଏକାଦଶ ମହାଯୁଗ କଟିଗଲା।
ଅନହଂଵେଦନାଦ୍ ଏଵ ଶୁଭାଶୁଭଫଲପ୍ରଦା । ସଂସାରଫଲିନୀ ନୂନମ୍ ଇଚ୍ଛାନ୍ତର୍ ଉପଶାମ୍ଯତି
ଅହଂକାର ଭାବ ନଥିଲେ, ଯେ ଇଚ୍ଛାରୁ ଜଗତରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅନହଂଵେଦନାଭ୍ଯାସାତ୍ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ । ଭୂତ୍ଵା ଶାନ୍ତଭଵାପୀଡୋ ନ ନରḫ ପରିତାମ୍ଯତି
ଅହଂକାର ଭାବକୁ ଛାଡିବାର ଅଭ୍ୟାସରେ, ମଣିଷ ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ; ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ରହିନଥାଏ।
ସ୍ଵସତ୍ତାପୁଟକୋଡ୍ଡୀନḫ ପରବୋଧବଲେରିତଃ । ଅହମିତ୍ଯର୍ଥପାଷାଣୋ ନ ଜାନେ କ୍ଵାଶୁ ଗଚ୍ଛତି
ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଖୋଲରେ ମଜବୁତ ହୋଇଥିବା 'ମୁଁ' ଭାବର ପଥର, ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତିରେ ଚଳିତ, ଏହା କେଉଁଠି ଶୀଘ୍ର ଯାଏ, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
ଅହନ୍ତାପୁଟକୋଡ୍ଡୀନୋ ବ୍ରହ୍ମଵୀରବଲେରିତଃ । ଶରୀରଯନ୍ତ୍ରପାଷାଣୋ ନ ଜାନେ କ୍ଵାଶୁ ଗଚ୍ଛତି
ଅହଂକାର ଭାବର ଖୋଲରେ ମଜବୁତ ହୋଇଥିବା ଶରୀରର ପଥର, ବ୍ରହ୍ମ ଶୂରବୀରର ଶକ୍ତିରେ ଚଳିତ, ଏହା କେଉଁଠି ଶୀଘ୍ର ଯାଏ, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
ଅହମର୍ଥହିମଂ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅନହନ୍ତାଵିଦର୍ଚିଷା । ଉଡ୍ଡୀଯେଵ ଵିଲୀନଂ ସନ୍ ନ ଜାନେ କ୍ଵାଶୁ ଗଚ୍ଛତି
ମୋ ଭିତରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଅହଂକାର ନଥିବା ଆଲୋକରେ ହଳକା ହୋଇ ହିମ ପରି ଗଳିଯାଏ, ଏହା କେଉଁଠି ଯାଉଛି, ମୁଁ ଜାଣେନି।
ଅହଂରସୋ ଵିଲୀନୋ ଽନ୍ତର୍ ଅନହନ୍ତାଵିଦର୍ଚିଷା । ଶରୀରପର୍ଣାଦ୍ ଉଦ୍ଵର୍ଣାନ୍ ନ ଜାନେ କ୍ଵାଶୁ ଗଚ୍ଛତି
'ମୁଁ' ବୋଧର ସାର ମୋ ଭିତରେ ଅହଂକାର ନଥିବା ଆଲୋକରେ ଗଳିଯାଏ, ଏହା ଶରୀରର ପତ୍ରରୁ ଉଠିଯାଏ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ଯାଉଛି, ମୁଁ ଜାଣେନି।