ତସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯ କୁଲଜẖ କଶ୍ଚିଦ୍ ଆସୀତ୍ ସୁରାଧିପଃ । ତତ୍ରୋତ୍ତମଗୁଣଶ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପାଶ୍ଚାତ୍ଯା ଯସ୍ଯ ସା ତନୁଃ
ଶକ୍ରଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାନ୍ ନାୟକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରକୁଲପୁତ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତତ୍ର ବଭୂଵ ହ । ପ୍ରତିଭାଜ୍ଞାନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ ବୃହସ୍ପତିଗିରୋଦିତା
ତାହାପରେ, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ବଂଶର ପୁଅଙ୍କ ଠାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବାଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନର ଉପଲବ୍ଧି ହେଲା।
ତତୋ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯୋ ଽସୌ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାନୁଵୃତ୍ତିମାନ୍ । ଚକାର ଜଗତାଂ ରାଜ୍ଯମ୍ ଆଜ୍ଯପାନାମ୍ ଅଧୀଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ସେ ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ଥିଲା ତାହା ବୁଝି, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ପାଇଲେ, ସେଉଁଠି ଅନୁସରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜ୍ୟରେ ହବି ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାନ୍ ଶାସକ ହେଲେ।
ଯୁଯୁଧେ ଦାନଵୈସ୍ ସାର୍ଧମ୍ ଅଜଯତ୍ ସର୍ଵଶାତ୍ରଵାନ୍ । ଶତଂ ଚକାର ଯଜ୍ଞାନାମ୍ ଅଜ୍ଞାନୋତ୍ତୀର୍ଣମାନସଃ
ସେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲେ; ଅଜ୍ଞାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମନରେ ପାର ହୋଇ, ସେ ଶତଟି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଉଵାସ କାର୍ଯଵଶତୋ ବିସଵାଲାନ୍ତରେ ଚିରମ୍ । ଅନ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅପି ଚ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଶତାନ୍ଯ୍ ଅନୁବଭୂଵ ହ
ସେ କାର୍ଯ୍ୟର ଜୋରରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦ୍ମ ଗାଠିର ଭିତରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ।
କଦାଚିଦ୍ ଆସୀତ୍ ତସ୍ଯେଚ୍ଛା ପ୍ରବୋଧବଲଶାଲିନଃ । ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଵେକ୍ଷେ ଽହଂ ଯଥାଵଦ୍ ଧ୍ଯାନଵାନ୍ ଇତି
କେବେ ତାଙ୍କର ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଜାଗୃତିର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା—‘ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଧ୍ୟାନ କରି ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିବି।’
ସୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ ପ୍ରଣିଧାନେନ ତତ ଏକାନ୍ତସଂସ୍ଥିତଃ । ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରାଶେଷକରଣତ୍ଯାଗଶାନ୍ତଧୀଃ
ତାପରେ ସେ ଏକାନ୍ତରେ ବସି, ବାହ୍ୟ ଓ ଭିତର ଦୁହିଁ ପକ୍ଷର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଲେ।
ସର୍ଵଶକ୍ତି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଵସ୍ତୁମଯଂ ତତମ୍ । ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଂ ସର୍ଵୈସ୍ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଗମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସବୁ ସମୟ ଓ ସବୁଠାରେ ଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା, ସବୁଠି ବ୍ୟାପିଥିବା ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖିଲେ।
ସର୍ଵତḫ ପାଣିପାଦାନ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖମ୍ । ସର୍ଵତଶ୍ ଶ୍ରୁତିମଲ୍ ଲୋକେ ସର୍ଵମ୍ ଆଵୃତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହାତ ଓ ପାଦ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଖି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁହଁ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କାନ ଥିବା, ସମସ୍ତ କୁ ଆବୃତ କରି ଏହି ସଂସାରରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛି।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗୁଣୈର୍ ମୁକ୍ତଂ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ । ଅସକ୍ତଂ ସର୍ଵଭୃଚ୍ ଚୈଵ ନିର୍ଗୁଣଂ ଗୁଣଭୋକ୍ତୃ ଚ
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣ ଥାଏ; ଆସକ୍ତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ କୁ ଧାରଣ କରେ; ଗୁଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁଣର ଭୋଗ କରେ।
ବହିର୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚ ଭୂତାନାମ୍ ଅଚରଂ ଚରମ୍ ଏଵ ଚ । ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାତ୍ ତଦ୍ ଅଵିଜ୍ଞେଯଂ ଦୂରସ୍ଥଂ ଚାନ୍ତିକେ ଚ ତତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଅଛି, ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ ଦୁହେଁ ଅଟୁଟ; ଏହା ଏତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯେ, ଜଣାଯିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ସର୍ଵତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମଯଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଧରାମଯମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ପର୍ଵତମଯଂ ସର୍ଵତ୍ରାବ୍ଧିମଯଂ ତଥା
ସମସ୍ତ ଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗଠନ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଠାରେ ମାଟିର ଗଠନ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଠାରେ ପାହାଡ଼ର ଗଠନ ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଠାରେ ସମୁଦ୍ରର ଗଠନ ଅଛି।
ସର୍ଵତ୍ର ସାରଗୁରୁକଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ନଭୋମଯମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସଂସୃତିମଯଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଜଗନ୍ମଯମ୍
ସମସ୍ତଠାରେ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସମସ୍ତଠାରେ ଭାର ଅଛି, ସମସ୍ତଠାରେ ଆକାଶର ବିସ୍ତାର ଅଛି; ସମସ୍ତଠାରେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରବାହ ଅଛି, ସମସ୍ତଠାରେ ସାରା ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ମୋକ୍ଷାତ୍ମ ସର୍ଵତ୍ରୈଵାଦ୍ଯଚିନ୍ମଯମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵାର୍ଥମଯଂ ସର୍ଵତସ୍ ସର୍ଵଵର୍ଜିତମ୍
ସମସ୍ତଠାରେ ମୁକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଅଛି, ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଚେତନା ଅଛି; ସମସ୍ତଠାରେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ସମସ୍ତୁ ଥିଏ ନାହିଁ।
ଘଟେ ଵଟେ ପଟେ କୁଡ୍ଯେ ଶକଟେ ଵାନରେ ନରେ । ଧାମ୍ନି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତରାଵ୍ ଅଦ୍ରାଵ୍ ଅନିଲେ ସଲିଲେ ଽନଲେ
ଘଡ଼ାରେ, ବଟବୃକ୍ଷରେ, କପଡ଼ାରେ, ଦିଵାଲରେ, ଗଡ଼ିରେ, ବାନରରେ, ମଣିଷରେ; ଘରରେ, ଆକାଶରେ, ତାରାରେ, ପାହାଡ଼ରେ, ପବନରେ, ପାଣିରେ, ଅଗ୍ନିରେ—
ନାନାଚାରଵିକାରାଣି ଵିଵିଧାଵୃତ୍ତିମନ୍ତି ଚ । ପରମାଣ୍ଵଂଶମାତ୍ରେ ଽପି ତ୍ରିଜଗନ୍ତି ଦଦର୍ଶ ସଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ଲୋକର ବିଭିନ୍ନ ଆଚରଣ, ବଦଳ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି।
ମରିଚସ୍ଯାନ୍ତରେ ତୈକ୍ଷ୍ଣ୍ଯଂ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଵାଙ୍ଗ ଖେ । ତ୍ରିଜଗତ୍ ସତ୍ଯ୍ ଅସତି ଚ ଵିଦ୍ଯତେ ଚିନ୍ମଯାତ୍ମନି
ଏକ ରଶ୍ମିର ଭିତରେ ଯେପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ରହିଥାଏ, ଆକାଶ କିମ୍ବା କଥାରେ ଯେପରି ଶୂନ୍ୟତା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେପରି ଚେତନାର ଆତ୍ମାରେ ଏହି ତିନି ଜଗତ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଭାଵଯନ୍ ମୁକ୍ତଭାଵଯା ଶୁଦ୍ଧସଂଵିଦା । ଶକ୍ରẖ କ୍ରମେଣ ତେନୈଵ ସ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଅଵାପ୍ତଵାନ୍
ଏଭଳି ଭାବନା କରି, ମୁକ୍ତିର ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏହିପରି ଉପାୟରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତସ୍ଯାଭଵଦ୍ ଯଶ୍ ଶକ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରḫ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ସୋ ଽପି କ୍ରମେଣ ତେନୈଵ ତଥୈଵ ଧ୍ଯାନଵାନ୍ ଅଭୂତ୍
ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ପରପୁରଞ୍ଜୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଧୀରେ-ଧୀରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଧ୍ଯାନେନ ସର୍ଵମ୍ ଏକତ୍ର ପଶ୍ଯଂଶ୍ ଚିରମ୍ ଉଦାରଧୀଃ । ଦଦର୍ଶେମମ୍ ଅସୌ ସର୍ଗମ୍ ଅସ୍ମଦୀଯଂ ମହାମତିଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ସବୁକିଛିକୁ ଏକାଟିଏ ଭାବରେ ଦେଖି, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏହି ଆମ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଽସ୍ମିନ୍ ଵିଚରନ୍ ସର୍ଗେ ଶକ୍ରାନ୍ତେ ଶକ୍ରତାଂ ଗତଃ । ଚକାର ଜଗତାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଶତଶୋଭିତମ୍
ତାପରେ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନର ଶେଷରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଘଟଣାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ଵିଦ୍ଯାଧରକୁଲାଧୀଶ ଇହାଦ୍ଯୈଵ ସ ଦେଵରାଟ୍ । ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁଲୋତ୍ପନ୍ନ ଇତି ଵିଦ୍ଧି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ଆଜି ଏଠାରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ବିଦ୍ୟାଧର କୁଳର ଅଧିପତି; ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଯଥାସ୍ଥିତି ଜାଣ।
ତତୋ ହୃଦଯବୀଜସ୍ଥପ୍ରାଙ୍ମୁଖାଭ୍ଯାସଯୋଗତଃ । ବିସଜାଲଵିଲାସାଦିଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଅନୁଭୂତଵାନ୍
ତାପରେ, ହୃଦୟର ମୂଳକୁ ଦୃଢ଼ ଚିନ୍ତା କରିବା ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ସେ ପଦ୍ମ ତନ୍ତୁର ଖେଳ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ଯଥୈଷ ଶକ୍ରẖ କଥିତସ୍ ତ୍ରସରେଣୂଦରାସ୍ପଦଃ । ବିସଵାଲାସ୍ପଦଶ୍ ଚୈତତ୍କୁଲଜẖ କାନ୍ତିମାନ୍ ଅଥ
ଯେପରି ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଧୂଳିକଣା ଭିତରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ସେପରି ଏହି ତେଜସ୍ବୀ, ସେହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ପଦ୍ମ ତନ୍ତୁ ଭିତରେ ବସିଥିଲେ।
ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣି ତତ୍ରତଶ୍ ଚାନ୍ଯତଶ୍ ଚ ଖେ । ତାଦୃଶଵ୍ଯଵହାରାଣି ସମତୀତାନି ସନ୍ତି ଚ
ଏଭଳି ଶତ ହଜାର ଘଟଣା ଏଠାରେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଆକାଶରେ ଘଟିଛି ଓ ଏବେ ବି ଅଛି।
ଵହତୀଯମ୍ ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନା ଚିରାଯୈଵଂ ତରଙ୍ଗିଣୀ । ତାତ ଦୃଶ୍ଯସରିତ୍ ପ୍ରୌଢା ମୂଢା ରୂଢେଵ ତତ୍ପଦେ
ହେ ପୁତ୍ର, ଏହି ଦୃଶ୍ୟମୟ ନଦୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅବିରତ ଭାବେ ବହୁଛି, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭ୍ରମିତ ନଦୀ ପରି ତାହାର ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ।
ଇତି ମାଯେଯମ୍ ଆଦୀର୍ଘା ପ୍ରସୃତୋପଶମୋନ୍ମୁଖୀ । ସତ୍ଯାଵଲୋକମାତ୍ରାତିଵିଲଯୈକଵିଲାସିନୀ
ଏହି ଦୀର୍ଘ ମାୟା ଏଭଳି ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି, ଶାନ୍ତି ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏବଂ ସତ୍ୟର ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ଗଲିଯିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ମାନେ।
ଯତẖ କୁତଶ୍ଚିନ୍ ମାଯେଯଂ ଯତ୍ର କ୍ଵଚନ ଵାନଘ । ଯଥା କଥଞ୍ଚିତ୍ ସମ୍ପନ୍ନମାତ୍ରୈଵ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ମାୟା କେଉଁଠୁ ଆସିଛି କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଯେପରି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ମାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଅହମ୍ଭାଵଚମତ୍କାରମାତ୍ରାଦ୍ ଵୃଷ୍ଟିର୍ ଇଵାମ୍ବୁଦାତ୍ । ଜାଯତେ ମିହିକେଵାଶୁ ପ୍ରେକ୍ଷାମାତ୍ରଵିନାଶିନୀ
ମୁଁ ବୋଧର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମାତ୍ରରୁ 'ମୁଁ' ବାଟିଆ ଭାବ ଉପଜେ, ଯେପରି ମେଘରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ। ଏହି 'ମୁଁ' ଭାବ ତୁରନ୍ତ, ତାର୍କିକ ଦୃଷ୍ଟି ପଡିଲେ, ତୁଷାର ଭଳି ଗଳିଯାଏ।
ମୈନାଂ ପତାଭିମତଦର୍ଶନ ପଶ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯମୁକ୍ତଂ ସ୍ଵଭାଵମ୍ ଅଵଭାସନମାତ୍ରତତ୍ତ୍ଵମ୍ । ସର୍ଵାର୍ଥଶୂନ୍ଯମ୍ ଅତ ଏଵ ଚ ଶୂନ୍ଯରୂପମ୍ ଏକଂ ଖମାତ୍ରମ୍ ଇଵ ମାତ୍ର ଵିକଲ୍ପମ୍ ଏହି
ହେ ମନ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖ। ଦେଖ, ଦୃଶ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ କେବଳ ଦେଖାଯିବା ମାତ୍ର, ଏହାର କୌଣସି ସାର୍ଥକତା ନାହିଁ, ଏହା ଶୂନ୍ୟ ଆକାରର, ଏକ ମାତ୍ର ଭାବନାରେ ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ପରି।