ଜଗତ୍ପ୍ରସରପୂରସ୍ଯ ନ ଦେଶ ଉପଯୁଜ୍ଯତେ । ନ କାଲୋ ଧାରଣେ ସ୍ତମ୍ଭ ଆଲୋକସ୍ଯାମ୍ବରେ ଯଥା
ଏହି ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ବା ସମୟ ଦରକାର ନୁହେଁ—ଯେପରି ଆକାଶରେ ଆଲୋକ ରହିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଆଧାର ଦରକାର ନାହିଁ।
ମନୋମନନନିର୍ମାଣମାତ୍ରମ୍ ଏତଜ୍ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଶାନ୍ତଂ ତନୁ ଲଘୁ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଵାତାନ୍ତସ୍ ସୌରଭାଦ୍ ଅପି
ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ସଂସାର କେବଳ ମନ ଓ କଳ୍ପନାର ଉତ୍ପାଦ। ଏହା ଶାନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ହଲୁକା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ—ପବନେ ଭରିଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତିମାତ୍ରସ୍ଯ ସାଧୋ ଜଗଦଣୋẖ କିଲ । ଵାତାନ୍ତସ୍ ସୌରଭଂ ମେରୁର୍ ଅନ୍ଯାନୁଭଵଯୋଗତଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମାନେ ମାତ୍ର ଚେତନାର ଖେଳର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ଅଟେ; ଯେପରି ହାଲୁକା ପବନର ଶେଷରେ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ ହୁଏ, କିମ୍ବା ମେରୁ ପର୍ବତ ନିଜ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଉଦେତି ସର୍ଗୋ ଽଯଂ ସ ଏଵେହ ହି ଚେତତି । ପଦାର୍ଥସ୍ ସନ୍ନିଵେଶଂ ସ୍ଵମ୍ ଇହ ସ୍ଵପ୍ନଂ ପୁମାନ୍ ଇଵ
ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖେ।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମ୍ ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ତ୍ରସରେଣୂଦରେ ପୁରା
ଏଠାରେ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଧୂଳିକଣା ଭିତରେ ଘଟିଥିଲା।
କ୍ଵଚିତ୍ କଦାଚିତ୍ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଲ୍ପଦ୍ରୁମେ ଽଭଵତ୍ । କସ୍ଯାଞ୍ଚିଦ୍ ଯୁଗଶାଖାଯାଂ ଫଲଂ ଜଗଦୁଡୁମ୍ବରମ୍
କେଉଁଠି ତା କେବେ କେଉଁସି ସମୟରେ, କେଉଁସି କାମନାପୂରଣ ବୃକ୍ଷରେ, ଏକ ଯୁଗର ଏକ ଶାଖାରେ, ବିଶ୍ୱର ଏକ ଫଳ ଥିଲା।
ସସୁରାସୁରଭୂତୌଘମଷକାହିତଘୁଙ୍ଘୁମମ୍ । ଶୈଲମାଂସଲପାତାଲଦ୍ଯୁଭୂମ୍ଯୁଗ୍ରକଵାଟକମ୍
ଏହାର ଭିତରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ, ମଛରଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ମାଂସର ପାହାଡ଼, ପାତାଳ ଓ ଦିଗ୍ବିଦିଗନ୍ତର ଦ୍ୱାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତିଚାରୂଚ୍ଚୈର୍ ଵାସନାରସପୀଵରମ୍ । ଵିଵିଧାନୁଭଵାମୋଦଂ ଚିତ୍ତାସ୍ଵାଦମନୋହରଂ
ଏହା ଚେତନାର ଖେଳର ଉଚ୍ଚ ଆକର୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭାବନାର ସ୍ୱାଦରେ ଭରିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତିର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ମନର ରୁଚିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମତରୁପ୍ରୌଢସତ୍ତାଵ୍ରତତିକୋଟିଗମ୍ । ଅହଙ୍କାରମହାଵୃନ୍ତଂ ସମାଲୋକସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ବଡ଼ ଗଛରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ, ସତ୍ତାର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା, ଆତ୍ମତାର ମଜବୁତ ଡାଣ୍ଡା ଥିଲା, ଦୃଷ୍ଟିର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମୋକ୍ଷଦ୍ଵାରଵିକାସାସ୍ଯଂ ସରିଦବ୍ଧିସିରାଵୃତମ୍ । ମାତ୍ରାପଞ୍ଚକକୋଶସ୍ଥଂ ତରତ୍ତାରକଶୀକରମ୍
ଏହାର ମୁହଁ ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଭାବେ ଖୋଲା ଥିଲା, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନାଳୀମାନେ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ପଞ୍ଚଟି ମାପର ଆବରଣ ଭିତରେ ଥିଲା, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
କଲ୍ପାଵସାନଜରଢଂ କାଲକୋକିଲରୂପଯା । ପାତିତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆଯାତଂ କ୍ଵାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନମ୍ ଆଗତମ୍
ଏହି ଯୁଗର ଶେଷରେ, ବୟସ୍କ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ସମୟର କୋଇଲୀ ରୂପେ ତଳକୁ ପଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, କେଉଁଠି ଯାଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ତତ୍ରାଭୂଦ୍ ଅମରାଧୀଶଶ୍ ଶକ୍ରସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ । କ୍ଷୌଦ୍ରକୁମ୍ଭନିଷଣ୍ଣାନାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାମ୍ ଇଵ ନାଯକଃ
ସେଠାରେ ଅମରମାନେଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଶକ୍ର, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି, ମଧ ଭରା ମଟକା ଆଗରେ ବସିଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଲୋକମାନଙ୍କର ନାୟକ ଭଳି ଥିଲେ।
ଗୁରୂପଦେଶସ୍ଵାଭ୍ଯାସାତ୍ ସ କ୍ଷୀଣାଵରଣୋ ଽଭଵତ୍ । ମହାତ୍ମା ଭାଵିତାତ୍ମାନ୍ତḫ ପୂର୍ଵାପରଵିଦାଂ ଵରଃ
ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ମହାନ ଆତ୍ମା, ମନରେ ପବିତ୍ର, ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଯାହା ଜାଣନ୍ତି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନାରାଯଣାଦିଷୁ ତତẖ କଦାଚିଦ୍ ଵୀର୍ଯଶାଲିଷୁ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଏଵ ନିଲୀନେଷୁ ସତ୍ସ୍ଵ୍ ଏକସ୍ ସ ସୁରାଧିପଃ
ନାରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କେବେ କେବେ ନିଜେ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଏକାକି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଥିଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଵାଲାନଲୋଦ୍ଗାରୈର୍ ଅଯୁଧ୍ଯତ ମହାସୁରୈଃ । ଵିଜିତସ୍ ତୈର୍ ମହାଵୀରୈର୍ ଅତୋ ଵ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ ଆଦ୍ରୁତମ୍
ସେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ଆକ୍ରମଣରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଦେଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦିଶୋ ଦଶ ସ ଵେଗେନ ଦୁଦ୍ରାଵାଭିଦ୍ରୁତୋ ଽରିଭିଃ । ନ ଵିଶ୍ରମାସ୍ପଦଂ ପ୍ରାପ ପରଲୋକ ଇଵାଧମଃ
ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଧାଉଥିବାବେଳେ, ଦଶ ଦିଗରେ ବେଗରେ ପଳାଇଲେ; କୌଣସି ଶାନ୍ତିର ସ୍ଥାନ ମିଳିଲାନି, ଯେପରି ଅଧମ ଲୋକ ପରଲୋକରେ ଅଶାନ୍ତି ଭୋଗେ।
ଉଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଵୃତ୍ତିଷ୍ଵ୍ ଅରିଷୁ ମନାକ୍ ଛିଦ୍ରମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ସଃ । ପ୍ରଶମଂ କାର୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଂ ନୀତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ସ୍ଵାନ୍ତର୍ ଏଵ ହି
ଶତ୍ରୁମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେବା ସମୟରେ, ସେ ଅଳ୍ପ ଏକ ସୁଯୋଗ ମିଳିଲା; ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସେ ନିଜ ମନର ଭିତରକୁ ଆପଣେ ଆପଣେ ହଟିଗଲେ।
କମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅର୍କାଂଶୁକୋଟିସ୍ଥଂ ତ୍ରସରେଣୁଂ ଵିଵେଶ ସଃ । ସଂଵିଦ୍ରୂପତଯା ପଦ୍ମକୋଶଂ ସ ମଧୁପୋ ଯଥା
ସେ ଚେତନାର ରୂପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଥିବା ଏକ ଧୂଳିକଣା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ପଦ୍ମକୁଡ଼ିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ସ ତତ୍ରାଶୁ ଵିଶଶ୍ରାମ ଚିରାଦ୍ ଆଶ୍ଵାସମ୍ ଆଯଯୌ । ଅଥ ଵିସ୍ମୃତସଙ୍ଗ୍ରାମୋ ନିର୍ଵୃତିଂ ସମୁପାଗମତ୍
ସେଠାରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ବିଶ୍ରାମ କଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବିଲେ। ପରେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୁଲିଯାଇ, ସେ ଅନନ୍ଦ ଓ ତୃପ୍ତିକୁ ପାଇଲେ।
କଲ୍ପିତଂ ସଦ୍ମ ତତ୍ରାଥ ସ କ୍ଷଣାଦ୍ ଅନୁଭୂତଵାନ୍ । ତସ୍ମିନ୍ ସଦ୍ମନି ପଦ୍ମାଭେ ରେମେ ସ୍ଵ ଇଵ ଵିଷ୍ଟପେ
ତାପରେ, ସେଠାରେ ଏକ କଳ୍ପନାର ମହଲ ତୁରନ୍ତ ଦେଖିଲେ ଓ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେଇ ମହଲଟି ପଦ୍ମ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ତାହାରେ ନିଜ ସ୍ଵର୍ଗ ଭୂମିରେ ଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଗୃହସ୍ଥସ୍ ସ ଦଦର୍ଶାଥ କଲ୍ପିତଂ ନଗରଂ ହରିଃ । ମଣିମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲାଦିକୃତପ୍ରାକାରମନ୍ଦିରମ୍
ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ସେଠାରେ ହରି ଏକ କଳ୍ପନାର ନଗର ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଦେଉଳ ଓ ପ୍ରାକାର ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପାଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ନଗରାନ୍ତର୍ଗତୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ ତତୋ ଜନପଦଂ ହରିଃ । ନାନାଦ୍ରିଗ୍ରାମଗୋଵାଟପତ୍ତନାରଣ୍ଯସଂଯୁତମ୍
ନଗର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ହରି ସେଠାରେ ଅନେକ ପାହାଡ଼, ଗ୍ରାମ, ଗୋଖାଟ, ସହର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ଚାରିପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଦୃଗ୍ରତିଶ୍ ଚେତିତଵାନ୍ ସ ଶକ୍ରୋ ଭୁଵଣଂ ତତଃ । ସାଦ୍ରିଦ୍ଯୂର୍ଵୀନଦୀଶାଂଶଂ ସକ୍ରିଯାକାଲକଲ୍ପନମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ମନେ କଲେ ଏକ ଜଗତ୍, ଯାହାରେ ପାହାଡ଼, ଭୂମି, ନଦୀ, ଦିଗ୍ବିଭାଗ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୟର ବିଭାଗ ଅଛି।
ତାଦୃଗ୍ରତିଶ୍ ଚେତିତଵାନ୍ ସ ଶକ୍ରସ୍ ତ୍ରିଜଗତ୍ ତତଃ । ସପାତାଲମହୀଵ୍ଯୋମଵିଷ୍ଟପାର୍କାଦିପର୍ଵତମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ତିନିଟି ଜଗତ୍—ପାତାଳ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼—କୁ ମନେ କଲେ।
ତତ୍ରାତିଷ୍ଠତ୍ ସୁରେଶତ୍ଵେ ସ ଭୋଗଭରଭୂଷିତଃ । ପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵ ତସ୍ଯାଥ କୁନ୍ଦୋ ନାମାତିଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ଭାବେ ରହିଲେ, ଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ। ପରେ, ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ଯାହାର ନାମ କୁନ୍ଦ ଓ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତତୋ ଜୀଵିତପର୍ଯନ୍ତେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହମ୍ ଅନିନ୍ଦିତଃ । ନିର୍ଵାଣମ୍ ଆଯଯୌ ଶକ୍ରୋ ନିସ୍ସ୍ନେହ ଇଵ ଦୀପକଃ
ତା’ପରେ, ଜୀବନର ଶେଷରେ, ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଦୀପ ଭଳି ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
କୁନ୍ଦସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜୋ ଽଭୂଜ୍ ଜନଯିତ୍ଵା ସୁତଂ ଶୁଭମ୍ । କାଲେନ ଜୀଵିତସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ପରମଂ ପଦମ୍
କୁନ୍ଦ, ତିନି ଲୋକର ରାଜା ହୋଇ ଏବଂ ଏକ ନୀତିମାନ୍ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ଜୀବନର ଶେଷରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଽପି ତଥୈଵାଥ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯେ ସୁତଂ ନିଜମ୍ । ଜଗାମ ଜୀଵିତସ୍ଯାନ୍ତେ ପାଵନଂ ପରମଂ ପଦମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ମଧ୍ୟ, ସେହିପରି ଭାବରେ, ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ଜୀବନର ଶେଷରେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଏଵଂ ପୌତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସମତୀତାନି ସୁନ୍ଦର । ତତ୍ରାଦ୍ଯାପି ସୁରେଶସ୍ଯ ଯେଷାଂ ରାଜ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ଽଂଶକଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ହଜାର ହଜାର ପଉତା ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯାହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅଂଶ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ଯାଵଦ୍ ଅମରେଶ୍ଵରଵଂଶ ଏଷ ସଙ୍କଲ୍ପିତୋ ଜଗତି ଵଂଶପଦଂ ଵିଧତ୍ତେ । ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷତେ ଽପି ଗଲିତେ ଽପି ହତେ ଽପି ନଷ୍ଟେ କ୍ଵାପ୍ଯ୍ ଅମ୍ବରେ ଦିନକରାତପପାଵନାଣୌ
ଏହିପରି ଭାବେ, ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମରଦେବଙ୍କର ଏହି ବଂଶ ଏହି ସଂସାରରେ ତିଆରି ହୋଇ, ବଂଶର ଅବସ୍ଥାନ କରାଏ; ଏହା ଆଘାତ ପାଇଲେ, କମିଗଲେ, ନଷ୍ଟ ହେଲେ କିମ୍ବା କେଉଁଠି ହରାଇଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ।