ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ମନି ଵିକଲ୍ପାଂଶେ ପ୍ରତିଭାସତ୍ଯରୂପିଣି । ସଂଵିତ୍ ପ୍ରସରତି ଭ୍ରାନ୍ତୌ ତୈଲବିନ୍ଦୁର୍ ଇଵାମ୍ଭସି
କମ୍ପନମୟ ଆତ୍ମାରେ, ଭାବନାର ଏକ ଅଂଶରେ, ଯାହା କେବଳ ଦେଖାଯିବା ଜିନିଷ, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଭ୍ରମରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଜଳ ଉପରେ ତେଲର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ହୃଲ୍ଲେଖାଜାଲଵିସରୈସ୍ ସର୍ଗାଵର୍ତଵିଵର୍ତନୈଃ । ଵିସରତ୍ସ୍ନେହସମ୍ମିଶ୍ରଜଡାନୁଶଯଚର୍ଵଣୈଃ
ହୃଦୟର ଆକାଂକ୍ଷାର ଜାଲ ଛଡାଇ, ସୃଷ୍ଟିର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଘୂରୁଛି, ଏବଂ ଭାବନାରେ ଗଳିଥିବା ଆସକ୍ତି ସହିତ ଜଡ ଆଦତର ଚିଂତା ହେଉଛି—
ଅହମିତ୍ଯାଦିଵିଦ୍ରୂପେ ଵିକଲ୍ପେନୋନ୍ମୁଖୀ ସତୀ । ନ ପରାଦ୍ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତୈଷା ଜଲତ୍ଵାଦ୍ ଇଵ ତୋଯତା
ମୁଁ ଏହି ଅଟେ ବୋଲି ଭାବିବା ଓ କଳ୍ପନା କରିବା ସ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପରମ ସତ୍ୟରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଯେପରି ଜଳର ଗୁଣ ଜଳରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ଵିଦା ନିତ୍ଯସ୍ ସ୍ଵ ଆତ୍ମୈଵ ସର୍ଗ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ । ଭୂତ୍ଵାହମ୍ ଇତି ତେନାନ୍ଯୋ ନ ସର୍ଗୋ ଽସ୍ତି ନ ସର୍ଗକଃ
ଏହି ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।
ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ମତାଯାଂ ଶାନ୍ତାଯାଂ ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦଂ ଜଲଦ୍ରଵଃ । ନ ଵେତ୍ତି ଜଗଦାଭାସଂ ଚିତḫ ପ୍ରସରଣଂ ତଥା
ଯେପରି ଜଳର ଶାନ୍ତ ଦଶାରେ ତାହାର ଚଳନ ତରଙ୍ଗର ଆଭାସକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସଂସାରର ଆଭାସକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
ଆଵର୍ତତ୍ଵେ ତରଙ୍ଗତ୍ଵଂ ନ ଯଥା ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅପାଂ ଦ୍ରଵଃ । ତଥା ଚିଦ୍ ଆତ୍ମଵ୍ଯୋମତ୍ଵେ ନ ଵ୍ଯୋମତ୍ଵାଦି ଵେତ୍ତି ହି
ଯେପରି ଜଳ ଚକ୍ରବାତର ଆକାର ନେଲେ, ତାହାର ଗୁଣ ତରଙ୍ଗ ଅଟେ ବୋଲି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାର ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବରେ ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆକାଶ ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
ଦେଶକାଲାଦିନିର୍ମାଣପୂର୍ଵକଂ ଵେଦନଂ ଵିଦଃ । ସର୍ଗାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ ତେନାମ୍ବୁ ଦ୍ରଵସାମ୍ଯଂ ନ ଦୂରଗମ୍
ଦେଶ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ତିଆରି ହେବା ପରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ଏହା ସୃଷ୍ଟିର ଗୁଣ ଥିବାରୁ, ପାଣିର ତରଳତା ଏହାଠାରୁ ବହୁତ ଦୂର ନୁହେଁ।
ମନୋଽହମ୍ଭାଵବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି ଯତ୍ କିଞ୍ଚିନ୍ ନାମ ଵେଦନମ୍ । ଅଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଧି ଯତ୍ନେନ ପୌରୁଷେଣାଶୁ ନଶ୍ଯତି
ମନ, ଆମିଭାବ, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଯାହାକୁ ଅନୁଭୂତି ବୋଲାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି ଜାଣ; ପ୍ରୟାସ ଓ ମାନବୀୟ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଅର୍ଧଂ ମିଥସ୍ ସଙ୍କଥଯା ଭାଗଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଚାରଣୈଃ । ଆତ୍ମପ୍ରଯତ୍ନତଶ୍ ଶିଷ୍ଟମ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯା ନିଵର୍ତତେ
ଅଜ୍ଞାନର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ସହଯୋଗରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ଦୂର ହୁଏ, ଏକ ଅଂଶ ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରି ହଟିଯାଏ, ଅବଶିଷ୍ଟଟି ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଭାଗାତ୍ମନି କୃତେ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଯାକ୍ଷଯେ କ୍ରମାତ୍ । ସମକାଲଂ ଚ ଯଚ୍ ଛିଷ୍ଟଂ ତଦ୍ ଅନାମାର୍ଥସଦସତ୍
ଚାରି ଭାଗର ଏକ ଭାଗ ନିଜ ମନରେ ରହିଲେ, ଏଭଳି କ୍ରମେ ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଠିକି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଠାରେ ତାହା କି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, କି ଅନର୍ଥକ ନୁହେଁ।
ଅର୍ଧଂ ମିଥସ୍ସଙ୍କଥଯା ଭାଗଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଚାରଣୈଃ । ଆତ୍ମପ୍ରଯତ୍ନତୋ ଭାଗẖ କଥଂ ତସ୍ଯା ନିଵର୍ତତେ
ଅଜ୍ଞାନର ଅଂଶଟି ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା, ଅଂଶଟି ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅଂଶଟି ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ହଟେ—ସେ ଅଂଶଟି କିପରି ଦୂର ହୁଏ?
ସମକାଲଂ କ୍ରମାଚ୍ ଚେତି ମୁନିନାଥ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ତଦ୍ ଅନାମାର୍ଥସଚ୍ ଚେତି ତଚ୍ ଚାସଚ୍ ଚେତି କିଂ ଵଦ
ଏହା ସମୟ ସହିତ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ କ୍ରମରେ ହୁଏ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ'ଣ କୁହାଯାଏ? ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶେଷ ରହିଯାଏ, ସେଠାରେ କି ସତ୍ୟ ଅଛି କି ନାହିଁ? ଏହା କ'ଣ, ମୋତେ କୁହ।
ସୁଜନେନ ଵିରକ୍ତେନ ସଂସାରୋତ୍ତରଣାର୍ଥିନା । ସହ ଵାଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦୁଷା ସଂସୃତିଂ ପ୍ରଵିଚାରଯେତ୍
ଯିଏ ସଦ୍ଗୁଣୀ, ବିରକ୍ତ ଓ ସଂସାର ଦୁଃଖୁ ପାର ହେବାକୁ ଚାହେଁ, ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଉଁଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇ ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।
ଯତẖ କୁତଶ୍ଚିଦ୍ ଅନ୍ଵିଷ୍ଯ ସଵିରାଗମ୍ ଅମତ୍ସରମ୍ । ଜନଂ ସୁଜନମ୍ ଆତ୍ମଜ୍ଞଂ ଯତ୍ନେନାରାଧଯେଦ୍ ବୁଧମ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ଯେପରି ହେଉ, ଏମିତି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ସଦ୍ଗୁଣୀ, ବିରକ୍ତ, ଅସୂୟା ରହିତ ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀକୁ ଶୋଧି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସମ୍ପନ୍ନେ ସଙ୍ଗମେ ସାଧୋର୍ ଅଵିଦ୍ଯାର୍ଧଂ କ୍ଷଯଂ ଗତମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ଵେଦ୍ଯଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ରେଷ୍ଠଦଶୋଦଯାତ୍
ସଜନଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ ହେଲେ, ଅଜ୍ଞାନର ଅର୍ଧାଂଶ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହିକୁ ଜାଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହା ହେଉଛି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାର ଆରମ୍ଭ।
ଅର୍ଧଂ ସଜ୍ଜନସମ୍ପର୍କାଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯା ଵିନଶ୍ଯତି । ଚତୁର୍ଭାଗସ୍ ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତୈଶ୍ ଚତୁର୍ଭାଗସ୍ ସ୍ଵଯତ୍ନତଃ
ସଜନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅଜ୍ଞାନର ଅର୍ଧାଂଶ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶିକ୍ଷାରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ହ୍ରାସ ପାଏ।
ଏକୋ ଽଭିଲାଷ ଉତ୍ପନ୍ନୋ ଭୋଗେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ନିଵାର୍ଯତେ । ତତ୍ କ୍ଷଯଂ ଯାତ୍ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯାଶ୍ ଚତୁର୍ଥୋ ଽଂଶସ୍ ସ୍ଵଯତ୍ନତଃ
ଏକ ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ, ତେବେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ଅଜ୍ଞାନର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ସାଧୁସଙ୍ଗମଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥସ୍ଵଯତ୍ନୈẖ କ୍ଷୀଯତେ ମଲମ୍ । ଏକୈକେନାଥ ସର୍ଵୈଶ୍ ଚ ସମକାଲଂ କ୍ରମାଦ୍ ଅପି
ସଜନ ସଂଗ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଏବଂ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ମଳ ହ୍ରାସ ପାଏ—ଏକାକି, ସମସ୍ତେ ମିଶି, କିମ୍ବା ଅନୁକ୍ରମରେ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଯଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାକ୍ଷଯୈକାତ୍ମ ନକିଞ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ଵା । ଶିଷ୍ଯତେ ତତ୍ ପରଂ ପ୍ରାହୁର୍ ଅନାମାର୍ଥମ୍ ଅସଚ୍ ଚ ସତ୍
ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଯାହା କିଛି ଅଛି ବା କିଛି ନଥିବା ଯାହା ରହିଯାଏ, ତାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଥିବା, ଅସତ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମେଦଂ ଘନମ୍ ଅଜରାଦ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଏକଂ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଫୁରଣମ୍ ଅନାଦ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଏଵ । ବୁଦ୍ଧ୍ଵୈଵଂ ଵ୍ଯପଗତମାନମେଯମୋହୋ ନିର୍ଵାଣḫ ପରିଵିହରନ୍ ଵିଶୋକମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ଏହିଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ, ବୟସ ନାହିଁ, ଅନନ୍ତ, ଏକମାତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାର ଉଦ୍ଭାସିତ ରୂପ, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଜାଣି, ମାନ, ମାପ, ଭ୍ରମ ଦୂର କରି, ନିର୍ବାଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତିରେ ବସିବା।
ଜଗତ୍ପ୍ରସରପୂରସ୍ଯ ନ ଦେଶ ଉପଯୁଜ୍ଯତେ । ନ କାଲୋ ଧାରଣେ ସ୍ତମ୍ଭ ଆଲୋକସ୍ଯାମ୍ବରେ ଯଥା
ଏହି ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ବା ସମୟ ଦରକାର ନୁହେଁ—ଯେପରି ଆକାଶରେ ଆଲୋକ ରହିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଆଧାର ଦରକାର ନାହିଁ।
ମନୋମନନନିର୍ମାଣମାତ୍ରମ୍ ଏତଜ୍ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଶାନ୍ତଂ ତନୁ ଲଘୁ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଵାତାନ୍ତସ୍ ସୌରଭାଦ୍ ଅପି
ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ସଂସାର କେବଳ ମନ ଓ କଳ୍ପନାର ଉତ୍ପାଦ। ଏହା ଶାନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ହଲୁକା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ—ପବନେ ଭରିଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତିମାତ୍ରସ୍ଯ ସାଧୋ ଜଗଦଣୋẖ କିଲ । ଵାତାନ୍ତସ୍ ସୌରଭଂ ମେରୁର୍ ଅନ୍ଯାନୁଭଵଯୋଗତଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମାନେ ମାତ୍ର ଚେତନାର ଖେଳର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ଅଟେ; ଯେପରି ହାଲୁକା ପବନର ଶେଷରେ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ ହୁଏ, କିମ୍ବା ମେରୁ ପର୍ବତ ନିଜ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଉଦେତି ସର୍ଗୋ ଽଯଂ ସ ଏଵେହ ହି ଚେତତି । ପଦାର୍ଥସ୍ ସନ୍ନିଵେଶଂ ସ୍ଵମ୍ ଇହ ସ୍ଵପ୍ନଂ ପୁମାନ୍ ଇଵ
ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖେ।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମ୍ ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ତ୍ରସରେଣୂଦରେ ପୁରା
ଏଠାରେ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଧୂଳିକଣା ଭିତରେ ଘଟିଥିଲା।
କ୍ଵଚିତ୍ କଦାଚିତ୍ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଲ୍ପଦ୍ରୁମେ ଽଭଵତ୍ । କସ୍ଯାଞ୍ଚିଦ୍ ଯୁଗଶାଖାଯାଂ ଫଲଂ ଜଗଦୁଡୁମ୍ବରମ୍
କେଉଁଠି ତା କେବେ କେଉଁସି ସମୟରେ, କେଉଁସି କାମନାପୂରଣ ବୃକ୍ଷରେ, ଏକ ଯୁଗର ଏକ ଶାଖାରେ, ବିଶ୍ୱର ଏକ ଫଳ ଥିଲା।
ସସୁରାସୁରଭୂତୌଘମଷକାହିତଘୁଙ୍ଘୁମମ୍ । ଶୈଲମାଂସଲପାତାଲଦ୍ଯୁଭୂମ୍ଯୁଗ୍ରକଵାଟକମ୍
ଏହାର ଭିତରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ, ମଛରଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ମାଂସର ପାହାଡ଼, ପାତାଳ ଓ ଦିଗ୍ବିଦିଗନ୍ତର ଦ୍ୱାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତିଚାରୂଚ୍ଚୈର୍ ଵାସନାରସପୀଵରମ୍ । ଵିଵିଧାନୁଭଵାମୋଦଂ ଚିତ୍ତାସ୍ଵାଦମନୋହରଂ
ଏହା ଚେତନାର ଖେଳର ଉଚ୍ଚ ଆକର୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭାବନାର ସ୍ୱାଦରେ ଭରିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତିର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ମନର ରୁଚିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମତରୁପ୍ରୌଢସତ୍ତାଵ୍ରତତିକୋଟିଗମ୍ । ଅହଙ୍କାରମହାଵୃନ୍ତଂ ସମାଲୋକସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ବଡ଼ ଗଛରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ, ସତ୍ତାର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା, ଆତ୍ମତାର ମଜବୁତ ଡାଣ୍ଡା ଥିଲା, ଦୃଷ୍ଟିର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମୋକ୍ଷଦ୍ଵାରଵିକାସାସ୍ଯଂ ସରିଦବ୍ଧିସିରାଵୃତମ୍ । ମାତ୍ରାପଞ୍ଚକକୋଶସ୍ଥଂ ତରତ୍ତାରକଶୀକରମ୍
ଏହାର ମୁହଁ ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଭାବେ ଖୋଲା ଥିଲା, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନାଳୀମାନେ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ପଞ୍ଚଟି ମାପର ଆବରଣ ଭିତରେ ଥିଲା, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।