ଖେ ଖାତ୍ମୈଵାସ୍ତି ଚିଦ୍ରୂପଂ ତତ୍ ସ୍ଵକଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଵପୁଃ । ଭାସତେ ଯଦ୍ ଇଦନ୍ତ୍ଵେନ ନାହମ୍ ଅସ୍ମି ନ ଚାନହମ୍
ଆକାଶ ଭିତରେ କେବଳ ଆକାଶର ଆତ୍ମା ଅଛି, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ଚେତନା; ଏହାର ନିଜ ଆକୃତି ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ମୁଁ 'ମୁଁ' ନୁହେଁ, ଏବଂ 'ମୁଁ ନୁହେଁ' ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତତଂ ଚିଦ୍ରୂପମ୍ ଅସ୍ତୀଦୃଗ୍ ଯତ୍ର ସ୍ଥୂଲଂ ଖମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଅଣାଵ୍ ଇଵ ମହାମେରୁସ୍ ତତ୍ସଂଵିତ୍ତିର୍ ହି ଖାଦିତା
ସେଇ ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟାପ୍ତ ଚେତନା ସ୍ୱରୂପ ଏପରି ଅଛି ଯେ, ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ମୋଟା ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଅତି ଅଳ୍ପ ଲାଗେ; ଯେପରି ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ମହାମେରୁ ପର୍ବତ ରହିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଏହି ଆକାଶ ଭିତରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ଘନସ୍ ତତୋ ଵିଦାଭାସẖ ଖାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତିତରାମ୍ ଅଣୁଃ । ଜାନାତି ଯତ୍ ସ୍ଵଭାଵଂ ତଦ୍ ଏତତ୍ ସର୍ଗତଯା ସ୍ଥିତମ୍
ଘନ ଅବସ୍ଥାରୁ ବିଭାଜନର ଭାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାରୁ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଅଂଶ ଦେଖାଯାଏ। ଯାହା ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣେ, ସେଇ ସୃଷ୍ଟିରୂପେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ଅହନ୍ତାଖାଦିତାଦ୍ଯାତ୍ମ ଵିଦḫ ପ୍ରସରଣଂ ଜଗତ୍ । ଅମ୍ଭୋଦ୍ରଵପ୍ରସରଣଂ ଯଥାଵର୍ତାଦିଵେଷ୍ଟନମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ବିସ୍ତାର ହେଉଛି 'ମୁଁ' ଭାବରେ ଆତ୍ମାର ପ୍ରକାଶ; ଯେପରିକି ପାଣି ଜଳଚକ୍ରରେ ଘୂରି ଘୂରି ଚାଲିଯାଏ।
ଅଵିତ୍ପ୍ରସରଣଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦୀଵ ଜଲଦ୍ରଵଃ । ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦପଵନାକାରମ୍ ଆକାଶହୃଦଯୋପମମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବିସ୍ତାର ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ଅଛି; ଯେପରି ନିର୍ଜଳ ଜଳରେ କୌଣସି ତରଙ୍ଗ ନାହିଁ। ଏହା ନିର୍ଜନ ପବନ ଭଳି, ଆକାଶର ହୃଦୟ ସମାନ।
ନ ଦେଶକାଲାଦି ଜଗତ୍ପ୍ରସରେଷୂପଯୁଜ୍ଯତେ । ଘନାଚ୍ ଛୂନ୍ଯାନ୍ ନିରାଭାସାଦ୍ ଵିନ୍ମାତ୍ରପ୍ରସରାଦ୍ ଋତେ
ବିଶ୍ୱର ବିସ୍ତାରରେ ଦେଶ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଲାଗୁ ହୁଏନି—କେବଳ ଘନ, ଶୂନ୍ୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ବିସ୍ତାର ବ୍ୟତୀତ।
ଵିନ୍ମାତ୍ରେ ପ୍ରସୃତେ କାଷ୍ଠେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ନାଵି ଜଲେ ସ୍ଥଲେ । ନିଦ୍ରାଯାଂ ଜାଗ୍ରତି ସ୍ଵପ୍ନେ ଭଵେଜ୍ ଜଗଦ୍ ଇଵୋଦିତମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ସେଠି କାଠ, ଆକାଶ, ନୌକା, ପାଣି କିମ୍ବା ଭୂମିରେ, ନିଦ୍ରା, ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରପଞ୍ଚ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରସରଣାପ୍ରସରଣେ ନ ଚ ସମ୍ଭଵତୋ ମିଥଃ । ଖାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତିତରାଚ୍ଛତ୍ଵାଦ୍ ଅକ୍ଷୋଭାଦେସ୍ ସଦୈଵ ହି
ବିସ୍ତାର ଓ ଅବିସ୍ତାର ଏହି ଦୁଇଟିର ଏକାଉଁଥିରେ କେବେ ମିଶିବା ନାହିଁ; କାରଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅସ୍ଥିର ନଥିବାରୁ, ସେ ସଦା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ରହିଥାଏ।
ଜ୍ଞଶ୍ ଚେତତି ନ ଭୋଗାଦି ନ ଚୈଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅସାଵ୍ ଅହମ୍ । ଦ୍ରଵତ୍ଵମ୍ ଅମ୍ଭସୀଵାନ୍ତର୍ ଅଦ୍ଵିତୀଯḫ ପରେ ସ୍ଥିତଃ
ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭୋଗ ଆଦି କିଛି ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି, ଏବଂ 'ମୁଁ ଏହି ଆତ୍ମା' ଭାବିନାହାନ୍ତି; ପାଣିର ଭିତରେ ଯେମିତି ତାରଳତା ରହିଥାଏ, ସେମିତି ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରମରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରହନ୍ତି।
ଧୀର୍ ହ୍ରୀଶ୍ ଶ୍ରୀସ୍ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ମୃତିẖ କୀର୍ତିẖ କାନ୍ତିର୍ ଇତ୍ଯାଦିକଂ ଗଣମ୍ । ନ ପଶ୍ଯତି ଵିସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ତମସୀଵ ପଦାନ୍ଯ୍ ଅହେଃ
ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ, ନାରୀତ୍ୱ, ସ୍ମୃତି, କୀର୍ତ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣକୁ, ସେ ଯେଉଁଠି ଭାବନା ନାହିଁ, ସେଠି ସାପର ଅନ୍ଧାରରେ ପାଦ ଦେଖିବା ପରି, ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦୁବିମ୍ବସ୍ଫୁରିତଶ୍ ଚିଜ୍ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଚ୍ଛାମୃତଦ୍ରଵଃ । ଦିକ୍କାଲାସମ୍ଭଵାତ୍ ସର୍ଗୋ ନେଶ୍ଵରାଦ୍ ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଯେଉଁଠି ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପରେ ଉଦ୍ଭାସିତ, ସେହି ଆନନ୍ଦ ନ କେବଳ ଦିଗ୍ବା କାଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍ଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ଅଦିଗାଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ଫୁରଚ୍ ଚୈଵ ପରେ ସ୍ଫୁରତି ଭାସୁରମ୍ । ଜଗଦାଦ୍ଯାତ୍ମକଂ ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଚକ୍ରୌଘତ୍ଵମ୍ ଇଵାମ୍ଭସି
ଆରମ୍ଭରେ ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ଥାଏ, ପରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭିତରେ ଏହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ, ସେ ଜଳରେ ଅନେକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିର ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ମଜ୍ଜନୋନ୍ମଜ୍ଜନାରାଵୈର୍ ଵିଵର୍ତାଵର୍ତଵେଷ୍ଟନୈଃ । ଅଚ୍ଛିନ୍ନାନୁପଦଂ କ୍ଷୀଣା ଵାତି ସର୍ଗସରିଚ୍ ଚିରମ୍
ଡୁବିବା ଓ ଉଠିବାର ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚକ୍ରରେ, ସୃଷ୍ଟିର ନଦୀ ଅବିରତ ଏବଂ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଥାଵର୍ତୈḫ ପଯୋ ଯାତି ଧୂମୋ ଯାତି ଯଥା ନଭଃ । ତଥା ଜଡାତ୍ମକତଯା ତୃତୀଯସ୍ ସର୍ଗ ଏତଯୋଃ
ଯେପରି ଜଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ସହିତ ବହେ, କିମ୍ବା ଧୂଆଁ ଆକାଶକୁ ଯାଏ, ସେପରି ଏହି ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ନିର୍ଜୀବ ସ୍ୱରୂପରେ ସେହି ଦୁଇଟିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦାରୁଣି କ୍ରକଚଚ୍ଛେଦେ ଯଥାଵର୍ତାଦିକଂ ତଥା । ଅଦିଗାଦୌ ପରେ ସର୍ଗସ୍ ତଦ୍ ଏତଦ୍ରୂପଵାନ୍ ଅଯମ୍
ଯେପରି ଗଛକୁ ଦାରୁଣ କସରିଆ କଟାଯାଏ, ଆଦିରୁ ଯେମିତି ଚଳନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ହୁଏ, ସେପରି ଅଦି ଆରମ୍ଭରେ ଓ ପରମେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏଭଳି ଆକାର ନେଇଥାଏ।
ସଂସାରକଦଲୀସ୍ତମ୍ଭାଦ୍ ଵିନା ସଙ୍କଲ୍ପପଲ୍ଲଵାତ୍ । ମୃଦୁନୋ ଽପି ଦୃଷତ୍କ୍ରୂରାନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଲ୍ ଲଭ୍ଯତେ ଽନ୍ତରାତ୍
ଏହି ସଂସାର ର କଦଳୀ ଗଛ ତଣ୍ଡିରୁ, ଯଦି କଳ୍ପନାର କୋମଳ ପତ୍ର ନଥାଏ, ତେବେ ଭିତରେ କୌଣସି କଠିନ, କ୍ରୁର କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ଜିନିଷ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ।
ସହସ୍ରଖୁରମୂର୍ଧାକ୍ଷିକରଵକ୍ତ୍ରେହିତେହିତମ୍ । ନାନାଦ୍ରିତରୁଦିଗ୍ଦେଶସରିତ୍ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରକମ୍
ଏହାର ହଜାର ଖୁର, ମୁଣ୍ଡ, ଆଖି, ହାତ, ମୁଁହ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଦିଗ ଓ ନଦୀର ଆକାର ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମାପିହେବାଯୋଗ୍ୟ।
ଅନ୍ତଶ୍ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅସାରାତ୍ମ ବହୁରାଗୋପରଞ୍ଜିତମ୍ । ସ୍ଫୁରଦ୍ଵିରାଗଵିହିତମାର୍ଜନାମାତ୍ରତର୍ଜନମ୍
ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ, ମୂଳ ରହିତ, ତଥାପି ଅନେକ ରାଗରେ ରଙ୍ଗିତ, ଏହା ବିରାଗ ର ଖେଳରେ ମାତ୍ର ସଫା କରିବା ଭଙ୍ଗୀରେ ଭୟ ଦେଉଛି।
ସସୁରାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗମ୍ । ଜଡାତ୍ମପଵନସ୍ପନ୍ଦି ଜଡଚେତନଚେତିତମ୍
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ବଡ଼ ସର୍ପ; ଜଡ, ଆତ୍ମା, ପବନ, କମ୍ପନ; ଜଡ, ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ସହିତ—
ପଟେ ଚିତ୍ରମହାରାଜ୍ଯମ୍ ଇଵ ଭାସୁରସୁନ୍ଦରମ୍ । ପରାମର୍ଶାସହଂ ଚାରୁ ଵିକଲ୍ପସ୍ଫୂର୍ଜିତଂ ଜଗତ୍
ଏହି ସଂସାରଟି, ଜଣେ ଚିତ୍ରକାର ଜଣେ କପଡ଼ା ଉପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁନ୍ଦର ରାଜ୍ୟ ଆକିଛିପରି, ମନର ଖେଳରୁ ଉପଜିଥାଏ; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଚମକଦାର, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତାରେ ଧରିପାରିବା ନୁହେଁ।
ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ମନି ଵିକଲ୍ପାଂଶେ ପ୍ରତିଭାସତ୍ଯରୂପିଣି । ସଂଵିତ୍ ପ୍ରସରତି ଭ୍ରାନ୍ତୌ ତୈଲବିନ୍ଦୁର୍ ଇଵାମ୍ଭସି
କମ୍ପନମୟ ଆତ୍ମାରେ, ଭାବନାର ଏକ ଅଂଶରେ, ଯାହା କେବଳ ଦେଖାଯିବା ଜିନିଷ, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଭ୍ରମରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଜଳ ଉପରେ ତେଲର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ହୃଲ୍ଲେଖାଜାଲଵିସରୈସ୍ ସର୍ଗାଵର୍ତଵିଵର୍ତନୈଃ । ଵିସରତ୍ସ୍ନେହସମ୍ମିଶ୍ରଜଡାନୁଶଯଚର୍ଵଣୈଃ
ହୃଦୟର ଆକାଂକ୍ଷାର ଜାଲ ଛଡାଇ, ସୃଷ୍ଟିର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଘୂରୁଛି, ଏବଂ ଭାବନାରେ ଗଳିଥିବା ଆସକ୍ତି ସହିତ ଜଡ ଆଦତର ଚିଂତା ହେଉଛି—
ଅହମିତ୍ଯାଦିଵିଦ୍ରୂପେ ଵିକଲ୍ପେନୋନ୍ମୁଖୀ ସତୀ । ନ ପରାଦ୍ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତୈଷା ଜଲତ୍ଵାଦ୍ ଇଵ ତୋଯତା
ମୁଁ ଏହି ଅଟେ ବୋଲି ଭାବିବା ଓ କଳ୍ପନା କରିବା ସ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପରମ ସତ୍ୟରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଯେପରି ଜଳର ଗୁଣ ଜଳରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ଵିଦା ନିତ୍ଯସ୍ ସ୍ଵ ଆତ୍ମୈଵ ସର୍ଗ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ । ଭୂତ୍ଵାହମ୍ ଇତି ତେନାନ୍ଯୋ ନ ସର୍ଗୋ ଽସ୍ତି ନ ସର୍ଗକଃ
ଏହି ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।
ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ମତାଯାଂ ଶାନ୍ତାଯାଂ ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦଂ ଜଲଦ୍ରଵଃ । ନ ଵେତ୍ତି ଜଗଦାଭାସଂ ଚିତḫ ପ୍ରସରଣଂ ତଥା
ଯେପରି ଜଳର ଶାନ୍ତ ଦଶାରେ ତାହାର ଚଳନ ତରଙ୍ଗର ଆଭାସକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସଂସାରର ଆଭାସକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
ଆଵର୍ତତ୍ଵେ ତରଙ୍ଗତ୍ଵଂ ନ ଯଥା ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅପାଂ ଦ୍ରଵଃ । ତଥା ଚିଦ୍ ଆତ୍ମଵ୍ଯୋମତ୍ଵେ ନ ଵ୍ଯୋମତ୍ଵାଦି ଵେତ୍ତି ହି
ଯେପରି ଜଳ ଚକ୍ରବାତର ଆକାର ନେଲେ, ତାହାର ଗୁଣ ତରଙ୍ଗ ଅଟେ ବୋଲି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାର ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବରେ ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆକାଶ ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
ଦେଶକାଲାଦିନିର୍ମାଣପୂର୍ଵକଂ ଵେଦନଂ ଵିଦଃ । ସର୍ଗାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ ତେନାମ୍ବୁ ଦ୍ରଵସାମ୍ଯଂ ନ ଦୂରଗମ୍
ଦେଶ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ତିଆରି ହେବା ପରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ଏହା ସୃଷ୍ଟିର ଗୁଣ ଥିବାରୁ, ପାଣିର ତରଳତା ଏହାଠାରୁ ବହୁତ ଦୂର ନୁହେଁ।
ମନୋଽହମ୍ଭାଵବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି ଯତ୍ କିଞ୍ଚିନ୍ ନାମ ଵେଦନମ୍ । ଅଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଧି ଯତ୍ନେନ ପୌରୁଷେଣାଶୁ ନଶ୍ଯତି
ମନ, ଆମିଭାବ, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଯାହାକୁ ଅନୁଭୂତି ବୋଲାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି ଜାଣ; ପ୍ରୟାସ ଓ ମାନବୀୟ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଅର୍ଧଂ ମିଥସ୍ ସଙ୍କଥଯା ଭାଗଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଚାରଣୈଃ । ଆତ୍ମପ୍ରଯତ୍ନତଶ୍ ଶିଷ୍ଟମ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯା ନିଵର୍ତତେ
ଅଜ୍ଞାନର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ସହଯୋଗରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ଦୂର ହୁଏ, ଏକ ଅଂଶ ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରି ହଟିଯାଏ, ଅବଶିଷ୍ଟଟି ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଭାଗାତ୍ମନି କୃତେ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଯାକ୍ଷଯେ କ୍ରମାତ୍ । ସମକାଲଂ ଚ ଯଚ୍ ଛିଷ୍ଟଂ ତଦ୍ ଅନାମାର୍ଥସଦସତ୍
ଚାରି ଭାଗର ଏକ ଭାଗ ନିଜ ମନରେ ରହିଲେ, ଏଭଳି କ୍ରମେ ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଠିକି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଠାରେ ତାହା କି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, କି ଅନର୍ଥକ ନୁହେଁ।