ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ତମ୍ ଅଜଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅତୋ ଽସ୍ତୀଦଂ ନ ସର୍ଗଧୀଃ । କାରଣାଭାଵତସ୍ ତେନ ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଅସୀମ, ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଶାନ୍ତ। ଏହିଠାରେ ସୃଷ୍ଟିର କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ, କାରଣ କିଛି ନଥିବାରୁ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଅଛି।
ଅତଶ୍ ଶିଲୋଦରାଭୋ ଽସି ଵ୍ଯୋମକୋଶୋପମୋ ଽସି ଚ । ବ୍ରହ୍ମୈକଘନରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଅଜୋ ଽନଵଯଵୋ ଽସି ଚ
ତୁମେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଭିତର ଖାଲି ଜାଗା ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଆକାଶର ଅପାର ଶୂନ୍ୟତା ପରି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ରୂପ ହେବାରୁ, ତୁମେ ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଅଂଶବିହୀନ।
ଜ୍ଞୋ ଽସି କିଞ୍ଚିନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵା ନିଶ୍ଶଙ୍କମ୍ ଅଲମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍ । ଅଚେତନଚିଦାଭାସ ଶାମ୍ଯତାମ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି
ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ, କିଛି ଅଛି କି ନାହିଁ, ଏହା ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଜଡ଼ ଓ ଚେତନାର ଭାସ୍କର୍ୟ ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ନିତ୍ଯାନନ୍ତତଯାଜସ୍ଯ କାରଣଂ ନାସ୍ତି କାର୍ଯକୃତ୍ । ସର୍ଗାଦ୍ଯସମ୍ଭଵେ ତସ୍ମାଦ୍ ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଅଜଂ ଶିଵମ୍
ଯିଏ ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଅନନ୍ତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ ଯାହା କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ଥିବାରୁ, ଯାହା ଅଛି, ସେହିଠି ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଶିଭ।
ଅଜୋ ଯେଷାଂ ତୁ ଚିଦ୍ରୂପୋ ନାସ୍ତି ମୌର୍ଖ୍ଯଵିଲାସିନାମ୍ । ସର୍ଵନାଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ କିଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯତେ
ଯେମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ମଗ୍ନ ଓ ଚେତନାର ମୂଳ ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହେଲେ କ'ଣ ଅଧିକ କଥା ରହିଯାଏ?
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ପରଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ସନ୍ତି ଜଗନ୍ତି ହି । ଜଗଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥରୂପେଣ ମୁକ୍ତାନ୍ଯ୍ ଏଵଂଵିଧାନି ଚ
ଯେଉଁଠି ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଭାବରେ ଓ ମୁକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ।
ତୃଣେ କାଷ୍ଠେ ଜଲେ କୁଡ୍ଯେ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ପରଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ସର୍ଗୌଘḫ ପରିପ୍ରୋତସ୍ ସ୍ଥିତୋ ମିଥଃ
ତିଣି, କାଠ, ପାଣି, ଦେଵାଳ—ସବୁଠି ପରମତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାପିଛି; ଏବଂ ସବୁଠି ସୃଷ୍ଟିର ଅନେକ ଧାରା ଏକାପରେ ଏକ ଗଁଥି ରହିଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣẖ କିଂସ୍ଵଭାଵୋ ଽସାଵ୍ ଇତି ଵକ୍ତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ । ଅନନ୍ତେ ପରମେ ତତ୍ତ୍ଵେ ସ୍ଵତ୍ଵାସ୍ଵତ୍ଵାତ୍ଯସମ୍ଭଵାତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସ୍ୱଭାବ କ'ଣ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଅନନ୍ତ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ 'ମୋର' କିମ୍ବା 'ମୋର ନୁହେଁ' ଭାବ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅଭାଵସଵ୍ଯପେକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଭାଵସ୍ଯାସମ୍ଭଵାଦ୍ ଅପି । ପଦଂ ବଧ୍ନନ୍ତି ନାନନ୍ତେ ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଯା ଦୁରୁକ୍ତଯଃ
ଅସୀମ ଯାହାକୁ ଅସ୍ତି କିମ୍ବା ନାସ୍ତି ସହିତ ମିଳାଇହେବା ନୁହେଁ, ଏହାକୁ କୌଣସି ଦିଗ୍ଗତି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା କଥାମାନେ, ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରୁ ବିକୃତ ହୋଇଯାଏ ।
ଅସ୍ଵତ୍ଵାଭାଵଯୋର୍ ନିତ୍ଯେ ଽନନ୍ତେ ଽତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍ । ସ୍ଵତ୍ଵଭାଵେଷୁ ସିଦ୍ଧେଷୁ ସ୍ଵଭାଵୋକ୍ତିର୍ ନ ତିଷ୍ଠତି
ଅନନ୍ତ ଓ ନିତ୍ୟରେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅସ୍ୱାମିତ୍ୱ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏହିଥିରେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଥିବା ବାପ୍ତରେ କୌଣସି ଉକ୍ତି ଟିକି ରହିପାରେ ନାହିଁ ।
ନାହନ୍ତ୍ଵଂ ଲଭ୍ଯତେ ସାଧୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଲଂ କିଂ ନିରୀକ୍ଷିତମ୍ । ଅସଦ୍ ଏଵ କୁତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ବାଲଯକ୍ଷ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ହେ ସାଧୁ, 'ମୁଁ' ବୋଧ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କେବେ ମିଳେନାହିଁ; ଏହାକୁ ଅଧିକ ଖୋଜିବାର କାହିଁକି? ଏହି ଅସତ୍ୟ ଜିନିଷ କେଉଁଠୁ ଉପଜିଛି, ଯେପରି ଶିଶୁର କଳ୍ପିତ ଭୂତ ।
ମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୈର୍ ଲଭ୍ଯତେ ଯଚ୍ ଚ ତତ୍ ପରମ୍ । ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଵ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୈḫ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ଵିଲୀଯତେ
'ମୁଁ' ବୋଧ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ଯାହା ମିଳେ, ସେହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; କିନ୍ତୁ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ, ସେହି ଲୟ ହୋଇଯାଏ ।
ଭେଦୋ ଜଗଦ୍ବ୍ରହ୍ମଦୃଶୋର୍ ଅଭେଦḫ ପର୍ଯାଯଶବ୍ଦାର୍ଥଵିଲାସତୁଲ୍ଯଃ । ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରପ୍ରଥିତୋ ନ ସତ୍ଯୋ ଯଥାନଯୋର୍ ଵୈ କଟକତ୍ଵହେମ୍ନୋଃ
ଏହି ସଂସାର ଓ ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭିନ୍ନତା, ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟବାଚୀ ଶବ୍ଦର ଖେଳ ପରି; ଏହା କେବଳ ଭାବନାରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେପରି ବାଲା ଓ ସୁନା ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସତ୍ୟରେ ତାହା ନାହିଁ।
ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦଯିତାଙ୍ଗାନି ମଗ୍ନାନ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗେ ନିରମ୍ବରେ । ଯୋ ବୁଧ୍ଯମାନସ୍ ସୁସମସ୍ ସ ପରସ୍ମିନ୍ ପଦେ ସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ, ନିଜ ଦେହରେ ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପ୍ରିୟଜନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମତାରେ ରହିପାରେ, ସେଇ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ତାଵତ୍ ପୁରୁଷଯତ୍ନେନ ଧୈର୍ଯେଣାଭ୍ଯାସମ୍ ଆହରେତ୍ । ଯାଵତ୍ ସୁଷୁପ୍ତତୋଦେତି ପଦାର୍ଥୋଦଯନଂ ପ୍ରତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଯେପରି ଜଗତର ଉଦୟ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟ ସହିତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଭୂତାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞମ୍ ଆଧଯୋ ଽଙ୍ଗଗତା ଅପି । ନ ମନାଗ୍ ଅପି ଲିମ୍ପନ୍ତି ପଯାଂସୀଵ ସରୋରୁହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ପଦ୍ମପତ୍ରକୁ ଛୁଁଇ ନ ରହେ, ସେପରି ଯିଏ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛି, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଦୁଃଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ।
ଶସ୍ତ୍ରାଙ୍ଗନାନଭାଂସ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗଲଗ୍ନାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ ଅସଂଵିଦନ୍ । ଅଲଗ୍ନାନୀଵ ଶାନ୍ତାତ୍ମା ଯḫ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଜଣେ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଦେହର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେଠି ଶାନ୍ତ ମନ ଯେପରି ଏମିତି ଆଘାତ କିଛି ହୋଇନାହିଁ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ଠିକ୍ ଦେଖନ୍ତି ।
ଵିଷଂ ଯଥା ସ୍ଵାନ୍ତର୍ ଏଵ ଘୁଗ୍ଘୁନ୍ଥୀଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍ । ନ ଚ ଘୁଗ୍ଘୁନ୍ଥତା ନାମ ଵିଷାଦ୍ ଅନ୍ଯାସ୍ତି କାଚନ
ଯେପରି ବିଷ ନିଜ ଭିତରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଘୁଘୁନ୍ଥା କୀଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଘୁଘୁନ୍ଥା ହେବାର କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ, ବିଷ ଛଡ଼ା ।
ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅଜହନ୍ନ୍ ଏଵ ଜୀଵତାମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତି । ତଥାତ୍ମା ତତ୍ପରିଜ୍ଞାନମାତ୍ରୈକପ୍ରଵିଲାଯିନୀମ୍
ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ସେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ, କେବଳ 'ତାହା' ଜଣାଯିବା ଜ୍ଞାନରେ ଏହା ଲୟ ହୋଇଯାଏ ।
ଜୀଵୀଭଵତି ଘୁଗ୍ଘୁନ୍ଥୋ ମୃତ୍ଯାତ୍ମୈଵ ଯଥା ତଥା । ଅତ୍ଯଜନ୍ତୀ ନିଜଂ ରୂପଂ ଚିଜ୍ ଜଡଂ ରୂପମ୍ ଋଚ୍ଛତି
ଯେପରି ବିଷରୁ ଘୁଘୁନ୍ଥା କୀଟ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ନିଜ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ସେ ଜଡ଼ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅନନ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାଭୋ ଘୁଗ୍ଘୁନ୍ଥକଵଦ୍ ଉତ୍ଥିତଃ । ତତ୍ସ୍ଥସ୍ ସ ଏଵାସ ଇଵାପ୍ଯ୍ ଅତତ୍ସ୍ଥ ଇଵ ସର୍ଗକଃ
ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଵିଷରୁ ଘୁଘୁଁଥା ଉପଜେ। ସେ ତାହାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଥିଲା କି ନଥିଲା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପରି।
ଵିଷଂ ଵିଷତ୍ଵମ୍ ଅଜହଦ୍ ଯଥା ସ୍ଵାନ୍ତẖ କ୍ରିମିẖ କ୍ରମାତ୍ । ନ ଜାଯତେ ନ ମ୍ରିଯତେ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଽପି ଚ
ଯେପରି ଏକ କୀଟ ତାହାର ବିଷ ଗୁଣକୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ଦେହର ଭିତରେ ଦୀରେ ଦୀରେ ଉପଜେ, ସେପରି ଏହା ଜନ୍ମ ନେଇ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଲାଗେ।
ସ୍ଵେନୈଵ ସଂଵିଦର୍ଥେନ ପଦାର୍ଥାନାମ୍ ଅରୂପିଣା । ତୀର୍ଯତେ ଗୋଷ୍ପଦମ୍ ଇଵ ନ ତୁ ଦୈଵାଦ୍ ଭଵାର୍ଣଵଃ
ନିଜର ନିରାକାର ଚେତନା ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ସଂସାର ସମୁଦ୍ର କୃଷ୍ଣ ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ ହୁଏ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ସର୍ଵଭାଵାନ୍ତରାଵସ୍ଥା ସର୍ଵଭାଵାତିଶାଯିନୀ । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତା ଯସ୍ମିଂସ୍ ତସ୍ମିନ୍ କିମ୍ ଅଵହେଲନମ୍
ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅବସ୍ଥା ରହିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଏବଂ ଯାହାର ଭିତରେ ଶାନ୍ତି ଅଛି—ସେଠାରେ ଅବହେଳା କଣ ହେବ?
ଜଗତ୍ପଦାର୍ଥସତ୍ତାନ୍ତସ୍ ସାମାନ୍ଯେନାଶୁ ଭାଵ୍ଯତାମ୍ । ମନୋଽହଙ୍କାରବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିẖ କẖ କଲଙ୍କୋ ଽମଲାତ୍ମନି
ଏହି ସଂସାରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ଅସଲ ସ୍ଥିତିକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ମନ, ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁଠି ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା ଅଛି, ସେଠି କେମିତି ଦାଗ ପଡିପାରିବ?
ଯଥା ଘଟପଟାଦ୍ଯ୍ ଅର୍ଥାନ୍ ପଶ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅର୍ଥଂ ଶରୀରକମ୍ । ତଥାହନ୍ତ୍ଵମନୋବୁଦ୍ଧିଵେଦନାଦ୍ଯ୍ ଅପି ପଶ୍ଯ ହେ
ଯେପରି ତୁମେ ଘଡ଼ା, କପଡ଼ା ଭଳି ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶରୀରୀୟ ଉପାଦାନକୁ ଦେଖ, ସେପରି ମିତ୍ର, ଅହଂକାର, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅନୁଭୂତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖ।
ଜଗତ୍ପଦାର୍ଥସାର୍ଥୌଘଂ ମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିସଂଯୁତମ୍ । ଜ୍ଞ ଏଵାସଂଵିଦଂସ୍ ତିଷ୍ଠ ପରିନିଷ୍ଠିତନିଷ୍ଠଯା
ସଂସାରର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଏମାନେ ମିଶିଥିବା ଏକ ଗୋଟିଏ ଦଳ ମାତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ। ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ରୁହି, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ବସ।
ନ କେନଚିତ୍ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଏଵ କଶ୍ଚିଦ୍ ଦୋଷୋ ନ ଚୈଵେହ ଗୁଣẖ କଦାଚିତ୍ । ସୁଖେନ ଦୁẖଖେନ ଭଵାଭଵେନ ନ ଚାସ୍ତି ଭୋକ୍ତା ନ ଚ କର୍ତୃତେତି
ଏଠାରେ କାହାର ଉପରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କେବେ ବି କୌଣସି ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ — ଏସବୁରେ କୌଣସି ଭୋଗି କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।
ଖ ଏଵ ଵ୍ଯୋମ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଇତି ସଙ୍କଲ୍ପନଂ ଯଥା । ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମ୍ ଅସଦ୍ରୂପଂ ତଥାହମ୍ଭାଵଭାଵନମ୍
ଯେପରି ଆକାଶ ଭିତରେ ଆକାଶ ରହିଛି ବୋଲି ଭାବିବା କେବଳ ଭ୍ରମ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି 'ମୁଁ' ବୋଲି ଭାବିବା ମଧ୍ୟ କେବଳ ଭ୍ରମ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି।
ଖଂ ଖେ ଜାତମ୍ ଇତି ଭ୍ରାନ୍ତେର୍ ଅହଂ କଲ୍ପଯିତା ଯଥା । ତଥା ନିର୍ଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯାତ୍ମ ସଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ ଇଵାତତମ୍
ଯେପରି ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା କେହି ଭାବେ ଯେ ଆକାଶ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେପରି ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆତ୍ମାରୁ ସତ୍ୟ ଜଣେ ଅସତ୍ୟ ପରି ବିସ୍ତୃତ ଦେଖାଯାଏ।