ତେନୈଵ ଭୂଯତେ ଭୂରି ଯଚ୍ ଚିତୌ କଚିତମ୍ ସ୍ଵତଃ । ଅଚେତନଂ ଚେତନଂ ଵା ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ଚେତନାରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ପ୍ରକାର ଅନୁଭବ ହୁଏ; ସେଠାରେ ଜଡ କିମ୍ବା ଚେତନ ଯେପରି ଦେଖିବାକୁ ଚାହଁ, ସେପରି କର।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତଯୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତା ଜଗତ୍ତଯା । ଅର୍କାଂଶୁଵଦ୍ ଅରୋଧିନ୍ଯସ୍ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଵିଦିତଵେଦିନାମ୍
ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପଗୁଡିକ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଅବରୋଧ ନ ହୋଇ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଗିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅନାୟାସରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ତିମିରାଵୃତଦୃଷ୍ଟୀନାଂ ଯଥା କେଶୋଣ୍ଡୁକାଦି ଖେ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଜଗଦ୍ରୂପମ୍ ଅନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ତିଷ୍ଠତାମ୍
ଯେମିତି ଅନ୍ଧାରରେ ଦୃଷ୍ଟି ଆବୃତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଆକାଶରେ କେଶ ବା ଗୋଲା ଦେଖିଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ସଂସାରର ରୂପ ଦେଖାଯାଏ।
ଏତଜ୍ ଜଗତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵବୋଧରୂପମ୍ ଆଭାସମାତ୍ରମ୍ ଉଦିତଂ ଚ ନ ଚୋଦିତଂ ଚ । ଅର୍କାଂଶୁଜାଲରଚନାନଗରାଭମ୍ ଅତ୍ର କୁଡ୍ଯାଦି ସତ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ଅସ୍ତି ନ ଖେ ଲତେଵ
ଏହି ସଂସାର, 'ତୁମେ', 'ମୁଁ' ଇତ୍ୟାଦି ଭାବମାନେ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଉପସ୍ଥିତି ମାତ୍ର, ଏହା କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଉଦିତ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଗଢ଼ା ଏକ ସହର ଭଳି, ଏଠାରେ ଦିଵାଲ ଆଦି ସତ୍ୟ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଆକାଶରେ ବେଳ ଭଳି ଏହାର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯତେ ଚେତନାଦ୍ ଏଵ ଚେତନେ ଽନ୍ତର୍ ଅଚେତନମ୍ । ଜଲେ ଽଗ୍ନିର୍ ଇଵ ଚିଜ୍ ଜାଡ୍ଯେ ନାତୋ ଭିନ୍ନେ ମନାଗ୍ ଅପି
ଯଦି କେବଳ ଚେତନା ଅଛି, ତେବେ ଚେତନ ମଧ୍ୟରେ ଅଚେତନ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ଜଳରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି; ଜଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନା କିଛି ଅଲଗା ନୁହଁ, ଏକ ତିନିକି ମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
ତଦ୍ ଵେଦନାଵେଦନଯୋର୍ ଅଭେଦାତ୍ ସ୍ଵସ୍ଥମ୍ ଆସିତମ୍ । ନିର୍ଯନ୍ତ୍ରମ୍ ଏଵ ଚିତ୍ରସ୍ଥଜ୍ଞପ୍ତିଵଦ୍ ଵ୍ଯୋମମଧ୍ଯଵତ୍
ଯେହেতୁ ଜାଣିବା ଓ ନ ଜାଣିବା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବିରତ ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖିବା ଅନୁଭୂତି, କିମ୍ବା ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାଧୀନତା।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅଶେଷଶକ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ ଅଵିତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତଥା । ଅକ୍ଷୁବ୍ଧେ ଵିମଲେ ତୋଯେ ଭାଵୀ ଫେନଲଵୋ ଯଥା
ବ୍ରହ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଥିବାଦ୍ୱାରା, ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଯେପରି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ନ୍ନ ପାଣିରେ ଫେନ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ, ସେପରି।
ନ କାରଣଂ ଵିନୋଦେତି ଜଲାତ୍ ଫେନଲଵୋ ଯଥା । ନ କାରଣଂ ଵିନୋଦେତି ସର୍ଗାଦି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ ତଥା
ଯେପରି କୌଣସି କାରଣ ଛାଡ଼ି ପାଣିରୁ ଫେନ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି କୌଣସି କାରଣ ଛାଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମରୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ନ ଚ କାରଣମ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସର୍ଗୋତ୍ପତ୍ତାଵ୍ ଅକାରଣେ । ନାତସ୍ ସଞ୍ଜାଯତେ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗଦାଦି ନ ନଶ୍ଯତି
ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ; ଏହିଠାରୁ, ବିଶ୍ୱ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ନ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ଅତ୍ଯନ୍ତଂ କାରଣାଭାଵାନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜାଯତେ ଜଗତ୍ । ମରାଵ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗ୍ରତୋ ଜଗତ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କାରଣ ନଥିବାରୁ, ବିଶ୍ୱ ଭାବେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ଯେପରି ମରୁଭୂମିର ମାୟାଜାଳରେ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଥାଏନାହିଁ, ସେପରି ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ତମ୍ ଅଜଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅତୋ ଽସ୍ତୀଦଂ ନ ସର୍ଗଧୀଃ । କାରଣାଭାଵତସ୍ ତେନ ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଅସୀମ, ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଶାନ୍ତ। ଏହିଠାରେ ସୃଷ୍ଟିର କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ, କାରଣ କିଛି ନଥିବାରୁ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଅଛି।
ଅତଶ୍ ଶିଲୋଦରାଭୋ ଽସି ଵ୍ଯୋମକୋଶୋପମୋ ଽସି ଚ । ବ୍ରହ୍ମୈକଘନରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଅଜୋ ଽନଵଯଵୋ ଽସି ଚ
ତୁମେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଭିତର ଖାଲି ଜାଗା ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଆକାଶର ଅପାର ଶୂନ୍ୟତା ପରି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ରୂପ ହେବାରୁ, ତୁମେ ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଅଂଶବିହୀନ।
ଜ୍ଞୋ ଽସି କିଞ୍ଚିନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵା ନିଶ୍ଶଙ୍କମ୍ ଅଲମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍ । ଅଚେତନଚିଦାଭାସ ଶାମ୍ଯତାମ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି
ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ, କିଛି ଅଛି କି ନାହିଁ, ଏହା ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଜଡ଼ ଓ ଚେତନାର ଭାସ୍କର୍ୟ ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ନିତ୍ଯାନନ୍ତତଯାଜସ୍ଯ କାରଣଂ ନାସ୍ତି କାର୍ଯକୃତ୍ । ସର୍ଗାଦ୍ଯସମ୍ଭଵେ ତସ୍ମାଦ୍ ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଅଜଂ ଶିଵମ୍
ଯିଏ ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଅନନ୍ତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ ଯାହା କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ଥିବାରୁ, ଯାହା ଅଛି, ସେହିଠି ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଶିଭ।
ଅଜୋ ଯେଷାଂ ତୁ ଚିଦ୍ରୂପୋ ନାସ୍ତି ମୌର୍ଖ୍ଯଵିଲାସିନାମ୍ । ସର୍ଵନାଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ କିଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯତେ
ଯେମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ମଗ୍ନ ଓ ଚେତନାର ମୂଳ ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହେଲେ କ'ଣ ଅଧିକ କଥା ରହିଯାଏ?
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ପରଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ସନ୍ତି ଜଗନ୍ତି ହି । ଜଗଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥରୂପେଣ ମୁକ୍ତାନ୍ଯ୍ ଏଵଂଵିଧାନି ଚ
ଯେଉଁଠି ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଭାବରେ ଓ ମୁକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ।
ତୃଣେ କାଷ୍ଠେ ଜଲେ କୁଡ୍ଯେ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ପରଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ସର୍ଗୌଘḫ ପରିପ୍ରୋତସ୍ ସ୍ଥିତୋ ମିଥଃ
ତିଣି, କାଠ, ପାଣି, ଦେଵାଳ—ସବୁଠି ପରମତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାପିଛି; ଏବଂ ସବୁଠି ସୃଷ୍ଟିର ଅନେକ ଧାରା ଏକାପରେ ଏକ ଗଁଥି ରହିଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣẖ କିଂସ୍ଵଭାଵୋ ଽସାଵ୍ ଇତି ଵକ୍ତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ । ଅନନ୍ତେ ପରମେ ତତ୍ତ୍ଵେ ସ୍ଵତ୍ଵାସ୍ଵତ୍ଵାତ୍ଯସମ୍ଭଵାତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସ୍ୱଭାବ କ'ଣ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଅନନ୍ତ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ 'ମୋର' କିମ୍ବା 'ମୋର ନୁହେଁ' ଭାବ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅଭାଵସଵ୍ଯପେକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଭାଵସ୍ଯାସମ୍ଭଵାଦ୍ ଅପି । ପଦଂ ବଧ୍ନନ୍ତି ନାନନ୍ତେ ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଯା ଦୁରୁକ୍ତଯଃ
ଅସୀମ ଯାହାକୁ ଅସ୍ତି କିମ୍ବା ନାସ୍ତି ସହିତ ମିଳାଇହେବା ନୁହେଁ, ଏହାକୁ କୌଣସି ଦିଗ୍ଗତି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା କଥାମାନେ, ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରୁ ବିକୃତ ହୋଇଯାଏ ।
ଅସ୍ଵତ୍ଵାଭାଵଯୋର୍ ନିତ୍ଯେ ଽନନ୍ତେ ଽତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍ । ସ୍ଵତ୍ଵଭାଵେଷୁ ସିଦ୍ଧେଷୁ ସ୍ଵଭାଵୋକ୍ତିର୍ ନ ତିଷ୍ଠତି
ଅନନ୍ତ ଓ ନିତ୍ୟରେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅସ୍ୱାମିତ୍ୱ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏହିଥିରେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଥିବା ବାପ୍ତରେ କୌଣସି ଉକ୍ତି ଟିକି ରହିପାରେ ନାହିଁ ।
ନାହନ୍ତ୍ଵଂ ଲଭ୍ଯତେ ସାଧୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଲଂ କିଂ ନିରୀକ୍ଷିତମ୍ । ଅସଦ୍ ଏଵ କୁତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ବାଲଯକ୍ଷ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ହେ ସାଧୁ, 'ମୁଁ' ବୋଧ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କେବେ ମିଳେନାହିଁ; ଏହାକୁ ଅଧିକ ଖୋଜିବାର କାହିଁକି? ଏହି ଅସତ୍ୟ ଜିନିଷ କେଉଁଠୁ ଉପଜିଛି, ଯେପରି ଶିଶୁର କଳ୍ପିତ ଭୂତ ।
ମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୈର୍ ଲଭ୍ଯତେ ଯଚ୍ ଚ ତତ୍ ପରମ୍ । ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଵ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୈḫ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ଵିଲୀଯତେ
'ମୁଁ' ବୋଧ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ଯାହା ମିଳେ, ସେହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; କିନ୍ତୁ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ, ସେହି ଲୟ ହୋଇଯାଏ ।
ଭେଦୋ ଜଗଦ୍ବ୍ରହ୍ମଦୃଶୋର୍ ଅଭେଦḫ ପର୍ଯାଯଶବ୍ଦାର୍ଥଵିଲାସତୁଲ୍ଯଃ । ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରପ୍ରଥିତୋ ନ ସତ୍ଯୋ ଯଥାନଯୋର୍ ଵୈ କଟକତ୍ଵହେମ୍ନୋଃ
ଏହି ସଂସାର ଓ ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭିନ୍ନତା, ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟବାଚୀ ଶବ୍ଦର ଖେଳ ପରି; ଏହା କେବଳ ଭାବନାରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେପରି ବାଲା ଓ ସୁନା ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସତ୍ୟରେ ତାହା ନାହିଁ।
ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦଯିତାଙ୍ଗାନି ମଗ୍ନାନ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗେ ନିରମ୍ବରେ । ଯୋ ବୁଧ୍ଯମାନସ୍ ସୁସମସ୍ ସ ପରସ୍ମିନ୍ ପଦେ ସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ, ନିଜ ଦେହରେ ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପ୍ରିୟଜନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମତାରେ ରହିପାରେ, ସେଇ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ତାଵତ୍ ପୁରୁଷଯତ୍ନେନ ଧୈର୍ଯେଣାଭ୍ଯାସମ୍ ଆହରେତ୍ । ଯାଵତ୍ ସୁଷୁପ୍ତତୋଦେତି ପଦାର୍ଥୋଦଯନଂ ପ୍ରତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଯେପରି ଜଗତର ଉଦୟ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟ ସହିତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଭୂତାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞମ୍ ଆଧଯୋ ଽଙ୍ଗଗତା ଅପି । ନ ମନାଗ୍ ଅପି ଲିମ୍ପନ୍ତି ପଯାଂସୀଵ ସରୋରୁହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ପଦ୍ମପତ୍ରକୁ ଛୁଁଇ ନ ରହେ, ସେପରି ଯିଏ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛି, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଦୁଃଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ।
ଶସ୍ତ୍ରାଙ୍ଗନାନଭାଂସ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗଲଗ୍ନାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ ଅସଂଵିଦନ୍ । ଅଲଗ୍ନାନୀଵ ଶାନ୍ତାତ୍ମା ଯḫ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଜଣେ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଦେହର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେଠି ଶାନ୍ତ ମନ ଯେପରି ଏମିତି ଆଘାତ କିଛି ହୋଇନାହିଁ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ଠିକ୍ ଦେଖନ୍ତି ।
ଵିଷଂ ଯଥା ସ୍ଵାନ୍ତର୍ ଏଵ ଘୁଗ୍ଘୁନ୍ଥୀଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍ । ନ ଚ ଘୁଗ୍ଘୁନ୍ଥତା ନାମ ଵିଷାଦ୍ ଅନ୍ଯାସ୍ତି କାଚନ
ଯେପରି ବିଷ ନିଜ ଭିତରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଘୁଘୁନ୍ଥା କୀଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଘୁଘୁନ୍ଥା ହେବାର କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ, ବିଷ ଛଡ଼ା ।
ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅଜହନ୍ନ୍ ଏଵ ଜୀଵତାମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତି । ତଥାତ୍ମା ତତ୍ପରିଜ୍ଞାନମାତ୍ରୈକପ୍ରଵିଲାଯିନୀମ୍
ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ସେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ, କେବଳ 'ତାହା' ଜଣାଯିବା ଜ୍ଞାନରେ ଏହା ଲୟ ହୋଇଯାଏ ।
ଜୀଵୀଭଵତି ଘୁଗ୍ଘୁନ୍ଥୋ ମୃତ୍ଯାତ୍ମୈଵ ଯଥା ତଥା । ଅତ୍ଯଜନ୍ତୀ ନିଜଂ ରୂପଂ ଚିଜ୍ ଜଡଂ ରୂପମ୍ ଋଚ୍ଛତି
ଯେପରି ବିଷରୁ ଘୁଘୁନ୍ଥା କୀଟ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ନିଜ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ସେ ଜଡ଼ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।