ଈଦୃଶୋ ଯୋ ଜଗଦ୍ଵୃକ୍ଷୋ ଜାଯତେ ଽହନ୍ତ୍ଵବୀଜତଃ । ବୀଜେ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧେ ନୈଵ କିଞ୍ଚନ ଜାଯତେ
ଏହି ସଂସାର ଗଛଟି ମନେର ଅହଂକାରର ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ବୀଜଟି ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ଚ ତନ୍ ନାସ୍ତି କିଲାହନ୍ତ୍ଵଂ କଦାଚନ । ଏତାଵଦ୍ ଏଵ ତଜ୍ଜ୍ଞାନମ୍ ଅନେନୈଵ ପ୍ରଦହ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅହଂକାରକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଛିନାହିଁ; ଏହି ଜ୍ଞାନଟି ହେଉଛି ସେଇ ଅଗ୍ନି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅହଂକାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଅହନ୍ତ୍ଵଭାଵାଚ୍ ଚାହନ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ତି ସଂସାରବୀଜକମ୍ । ନାହନ୍ତ୍ଵଭାଵାନ୍ ନାହନ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ତୀତି ଜ୍ଞାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ଅହଂକାର ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସଂସାରର ବୀଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅହଂକାର ନଥିଲେ, ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଏହି ଜ୍ଞାନଟି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ସର୍ଗାଦାଵ୍ ଏଵ ସର୍ଗସ୍ଯ କିଲାସ୍ଯାଭାଵଯୋଗତଃ । କୁତୋ ଽହନ୍ତ୍ଵଂ କୁତସ୍ ତ୍ଵନ୍ତ୍ଵଂ କୁତୋ ଦ୍ଵୈତୈକ୍ଯଵିଭ୍ରମଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସତ୍ୟରେ ଅଛିନାହିଁ, ତେବେ କେଉଁଠୁ ଅହଂକାର, କେଉଁଠୁ 'ତୁମେ' ବୋଧ, ଏବଂ କେଉଁଠୁ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଏକତାର ଭ୍ରମ ଆସିଲା?
ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଗୁରୋର୍ ଵାକ୍ଯଂ ଯତନ୍ତେ ଯେ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ସଙ୍କଲ୍ପତ୍ଯାଗମ୍ ଆମୂଲଂ ପଦପ୍ରାପ୍ତୌ ଜଯନ୍ତି ତେ
ଗୁରୁଙ୍କର କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାସରେ ମନର ଭାବନାକୁ ମୂଳସହିତ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ରନ୍ଧନାଜ୍ ଜଯମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସ୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେ ସୂପକୃଚ୍ ଛ୍ରୁତେ । ଵିଵେକୀ ସ୍ଵଵିଵେକେ ଚ ଯତନାଦ୍ ଏଵ ନାନ୍ଯଥା
ଯେପରି ରନ୍ଧଣା ଅଭ୍ୟାସ କରି ରନ୍ଧଣାରେ ପାରଙ୍ଗତତା ଆସେ, ସେପରି ବିବେକୀ ଲୋକ ନିଜ ବିବେକରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ମାତ୍ର ବିବେକ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କାରମାତ୍ରାତ୍ମ ଜଗଦ୍ ଵିଦ୍ଧୀହ ନେତରତ୍ । ନାଶାସୁ ନ ବହିର୍ ନାନ୍ତର୍ ଏତତ୍ କ୍ଵଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାରଟି କେବଳ ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଅଟେ, ଏହା ବିନାଶରେ, ବାହାରେ, ଭିତରେ କିମ୍ବା କୌଣସିଠି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପୋନ୍ମେଷମାତ୍ରେଣ ଜଗଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ତଦନୁନ୍ମେଷଵିଲଯି ଚିତ୍ରକୃଚ୍ଚିତ୍ତଚିତ୍ରଵତ୍
ମନର ଭାବନା ଉଦୟ ହେଲେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସଂସାର ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଭାବନା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଯେପରି ମନ ଚିତ୍ର ତିଆରି କରେ, ସେପରି ଚିତ୍ରକାର ମଧ୍ୟ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ମଣ୍ଡପୋ ଽସ୍ତି ମହାସ୍ତମ୍ଭୋ ମୁକ୍ତାମଣିଵିନିର୍ମିତଃ । ବହୁଯୋଜନଲକ୍ଷାଣି କାନ୍ତକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରିତଃ
ଏଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ମଣ୍ଡପ ଅଛି, ଯାହା ଏକ ମହାନ ଖୁଟି ଉପରେ ଭରସା କରି ଦାଉଡ଼ିଛି । ସେଠି ପ୍ରମୁଖ ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ତିଆରି, ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫାଲି ଅଛି, ଚମକୁଥିବା ସୁନାରେ ସୁଶୋଭିତ ।
ମଣିସ୍ତମ୍ଭସହସ୍ରେଣ ଵୃତୋ ଽଙ୍ଗ ପ୍ରୋତମେରୁଣା । ଇନ୍ଦ୍ରାଯୁଧସହସ୍ରାଢ୍ଯକଲ୍ପସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରସୁନ୍ଦରଃ
ଏହି ମଣ୍ଡପଟିକୁ ହଜାର ମଣିର ଖୁଟି ଘେରି ରହିଛି, ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଧୁରା ଅଛି । ଏହା ଏମିତି ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯେପରି ଯୁଗସନ୍ଧିରେ ଆକାଶରେ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ମେଘ ମିଶି ରହିଥାଏ ।
ସ୍ତ୍ରୀବାଲପୁରୁଷାଦୀନାଂ ଵାସ୍ତଵ୍ଯାନାମ୍ ଇତସ୍ ତତଃ । କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ସ୍ଥାପିତା ଯତ୍ର ନାନାରଚନଯାନ୍ତରେ
ଏହି ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ଶିଶୁ, ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସିବାକୁ ଥାନ୍ତି, ସେଠି ସେମାନଙ୍କର ଖେଳାର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଅନେକ ଖେଳନା ରଖାଯାଇଛି ।
ଭୂତବୀଜପରାପୂର୍ଣତମୋଽରିଷୁ ସଘୁଙ୍ଘୁମାଃ । ତମḫପ୍ରକାଶଚିତ୍ରାଢ୍ଯା ଲୋକାନ୍ତରସମୁଦ୍ଗକାଃ
ସେଠି ଏମିତି ଖେଳନା ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଚଭୂତର ବିଜ ଭରିଛି, କିଛି ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରେ, କିଛି ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରରେ ଭରିଥାଏ, କିଛି ଆଲୋକ ଓ ଛାୟାରେ ଶୋଭିତ, ଆଉ କିଛି ଅନ୍ୟ ଜଗତ ରୂପରେ ତିଆରି ।
ଆମୋଦସୁଭଗା ଲୋଲଜଲଦାଵଲିପଲ୍ଲଵାଃ । ଲୀଲାପଦ୍ମାẖ କରେ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଲୋଲାẖ କଲ୍ପପାଦପାଃ
ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ମେଘମାଳା ଓ ଫୁଲିଥିବା ଡାଳିଗୁଡ଼ିକ ଝୁଲୁଛି, ଜଣେ ଝିଅର ହାତରେ ଖେଳୁଥିବା ପଦ୍ମ ଓ କମ୍ପିଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଅଛି।
ବାଲନିଶ୍ଶ୍ଵାସଚଲିତାẖ କନ୍ଦୁକାନି କୁଲାଚଲାଃ । ସନ୍ଧ୍ଯାମ୍ବୁଦାẖ କର୍ଣପୂରାଶ୍ ଚାମରାଶ୍ ଶରଦମ୍ବୁଦାଃ
ଶିଶୁମାନଙ୍କର ହଳକା ଶ୍ୱାସରେ ଗୋଲା ଖେଳୁଛି, ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଖେଳନା ହେବାକୁ ଯାଇଛି, ସଂଧ୍ୟାର ମେଘ ଅଳଙ୍କାର ହେଉଛି, ଚାମର ଓ ଶରଦ୍ ମେଘ ଦେଖାଯାଉଛି।
କଲ୍ପାନ୍ତକାଲଜଲଦାସ୍ ତାଲଵୃନ୍ତପଦଂ ଗତାଃ । ଭୂତଲଂ ଦ୍ଯୂତଫଲକଂ ଵିତାନଂ ତାରକାମ୍ବରମ୍
ଯୁଗାନ୍ତର ମେଘଗୁଡ଼ିକ ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା ହୋଇଯାଇଛି, ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଖେଳର ତକ୍ତା, ଛତ୍ର ହେଉଛି ତାରାମୟ ଆକାଶ।
ଭୂତସାରପରାଵର୍ତେ ଦ୍ଯୂତେ ଽକ୍ଷାଶ୍ ଶଶିଭାନଵଃ । ଵ୍ଯୋମାଜିରେ ଜଗଦ୍ଗ୍ରାମପଣେ ଗୃହନିଵାସିନାମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱ ଖେଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁଟି, ଖେଳସ୍ଥଳ ହେଉଛି ଆକାଶ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଗ୍ରାମ ଓ ଘର ହେଉଛି ଖେଳର ଚକ।
ତଥୈଵାଯଂ ଜଗଦ୍ରୂପସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ସନ୍ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ଚିଚ୍ଚମତ୍କାରମାତ୍ରାତ୍ମା ଚିତ୍ରକୃଚ୍ଚିତ୍ତଚିତ୍ରଵତ୍
ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ, ଚିନ୍ତାର ଆକାର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମାତ୍ର ଅଟୁଟ ରୂପ। ଏହା ମନର ଚିତ୍ର ଭଳି, ମନର କଳ୍ପନା ଭିତରେ ମାତ୍ର ଅଛି।
ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ସ୍ଫୁରତି ତଥା ସତ୍ଯଂ ଵିଲୀଯତେ । ଵିଲୀଯତେ ନ ସ୍ଫୁରତି ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ତି ନ ଚାସ୍ତି ଚ
ଯାହା ଅସତ୍ୟ, ତାହା ଅଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି, ଯାହା ସତ୍ୟ, ତାହା ଗଳିଯାଏ। ଏହା ଗଳିଯାଏ ଏବଂ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ସବୁ କିଛି ଅଛି ମଧ୍ୟ, ନାହିଁ ମଧ୍ୟ।
ଅସମୁତ୍ଥିତ ଏଵାଯଂ କୁତୋ ଽପୀଵ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ହେମ୍ନୀଵ କଟକାଦିତ୍ଵଂ ସଂସାରୋଦାରକୋଟରଃ
ଏହା କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେଉଁଠୁ ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ବୋଲି ଲାଗେ। ସୁନାରୁ କଙ୍ଗନ ଭଳି, ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କାର ଏଵାଯମ୍ ଅଚିତ୍କଚନସଙ୍କ୍ଷଯଃ । ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଏଵ ସ୍ଵାଯତ୍ତୋ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ଏହା ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମାତ୍ର, ଜଡ ଆବରଣର ଶେଷ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଯେପରି ଚାହଁ, ସେପରି କର।
ଯଦାନ୍ନପାନଦାନାଦାଵ୍ ଅନାଦରମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍ । ତସ୍ଯେଦଂ ପଶ୍ଚିମଂ ଜନ୍ମ ନ ସ କର୍ମସୁ ମଜ୍ଜତି
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ କିମ୍ବା ଦାନ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରତି ଅସାଧାରଣ ଉଦାସୀନ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ତାଙ୍କର ଶେଷ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ସେ ପୁଣି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଡିତ ହେଉନାହିଁ।
ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଵେକପଦଵୀମ୍ ଅସି ପାଵନାତ୍ମନ୍ ପୁଣ୍ଯାଂ ପଵିତ୍ରିତଜଗତ୍ତ୍ରିତଯାଂ ଦ୍ଵିତୀଯାମ୍ । ନାଧḫ ପତିଷ୍ଯସି ପୁନର୍ ମନସାମୁନେତି ଜାନାମି ମୈତଦ୍ ଅମଲଂ ପଦମ୍ ଉତ୍ସୃଜ ତ୍ଵମ୍
ହେ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ବିବେକର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ; ଏହି ପବିତ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ ତିନି ଜଗତକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ। ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ପୁଣି ଏହି ମନର ଦୁନିଆରେ ପଡିବେ ନାହିଁ। ଏହି ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଅବୁଧ୍ଯମାନଶ୍ ଚେତ୍ଯାଦି ଚିଦ୍ରୂପମ୍ ଅପି ଚାନଘ । ଶାନ୍ତଚିଦ୍ଘନ ଏଵାସ୍ସ୍ଵ ନିର୍ମଲାମ୍ବ୍ଵନ୍ତର୍ ଅଂଶୁଵତ୍
ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିବା, ସବୁ କିଛି ଚେତନାର ରୂପ। ହେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା, ଶାନ୍ତ ଚେତନାର ଏକ ଏକାଠି ରହ, ଯେପରି ନିର୍ମଳ ପାଣିର ଭିତରେ ଏକ କିରଣ ରହିଥାଏ।
ଅଚେତନଂ ଚେତନାନ୍ତଶ୍ ଚେତନାଦ୍ ଏଵ ଵିଦ୍ଯତେ । ଵୈସାଦୃଶ୍ଯେ ଽପି ସଦୃଶଂ ପଯୋରାଶାଵ୍ ଇଵାନଲଃ
ଅଚେତନ ଜିନିଷ ଚେତନାର ଭିତରେ ଅଛି, ଏବଂ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଜଣାଯାଏ। ଦେଖିବାକୁ ଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଏକରକମ୍—ଯେପରି ଜଳରାଶି ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ରହିଥାଏ।
ସା ଚେତନାଚେତନଯୋର୍ ହେତୁଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ମନୈଵ ଚିତ୍ । ଵିନାଶୋତ୍ପାଦଯୋର୍ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲଯୋḫ ପଵନୋ ଯଥା
ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ସବୁର କାରଣ ହେଉଛି ସେଇ ଚେତନା; ଯେପରିକି ଆଗୁନିର ଜ୍ୱାଳା ଉଠିବା ଓ ନିଶ୍ୱାସିବାର କାରଣ ହେଉଛି ପବନ।
ନାହମ୍ ଅସ୍ତୀତି ଚିଦ୍ରୂପମ୍ ଇତି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିର୍ ଅସ୍ତୁ ତେ । ତତୋ ଯଥା ଯାଦୃଶେନ ଭୂଯତେ ତାଦୃଶୋ ଭଵ
ତୁମେ ଏହି ଭାବନାରେ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କର—'ମୁଁ ଏହି ଦେହ ନୁହେଁ, ମୋର ଅଲଗା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ'। ଏହିପରି ଯେପରି ଘଟେ, ସେହିପରି ହେଉ।
ଚିଦ୍ରୂପସ୍ ସର୍ଵଭାଵାନାମ୍ ଅନ୍ତର୍ ବହିର୍ ଅସି ସ୍ଥିତଃ । ପ୍ରସନ୍ନାମ୍ବୁଭରସ୍ଯାନ୍ତର୍ ବହିଶ୍ ଚୈଵ ଯଥାତପଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଥିବା ଚେତନା ସ୍ୱରୂପ; ଯେପରି ନିର୍ମଳ ପାଣିର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ରହିଥାଏ।
ନାଯମ୍ ଅସ୍ମୀତି ଚିଦ୍ରୂପଂ ଚିତୌ ଚେଲ୍ ଲଗ୍ନମ୍ ଅଙ୍ଗ ତେ । ନ ଚାନ୍ଯଶ୍ ଚେତି ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମରୂପଃ କେନାସି ମୀଯସେ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଯଦି 'ମୁଁ ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଧ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ଲୟ ହୁଏ ଏବଂ 'ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଧ ରହେ, ତେବେ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛ। ଏହି ସ୍ୱରୂପକୁ କିଏ ମାପିପାରିବ?
ସସୁରାସୁରପାତାଲଭୂଵିଷ୍ଟପମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍ । ନାନାଜଵଞ୍ଜଵୀଭାଵକ୍ରିଯାକାଲମ୍ ଇଵାକୁଲମ୍
ଏହା ଦେବତା, ଦାନବ, ପାତାଳ ଓ ପୃଥିବୀର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଚତୁର ଚଳାଚଳ ଓ କାଳର ଖେଳ ଭଳି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ।
ଯଥା ରଙ୍ଗମଯଂ କୁଡ୍ଯେ ଜଗନ୍ ମୌନମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ତଥା ଚିଚ୍ଚିତ୍ରକଚିତଂ ଖକୁଡ୍ଯେ ଚାତ୍ମସଂସ୍ଥିତମ୍
ଯେପରି ଦେଉଳର ଦିଵାଳରେ ଚିତ୍ର ଶାନ୍ତ ଭାବେ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଆଲଙ୍କୃତ ଆକାଶସଦୃଶ ଦିଵାଳରେ ନିର୍ବିକାର ରହିଥାଏ।