ଵିସ୍ତାରẖ କର୍ମଣାଂ ଦେହସ୍ ସୋ ଽହନ୍ତାତ୍ମା ସ ସଂସୃତିଃ । ଅଚେତନାନହନ୍ତ୍ଵେନ ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦଵାତଵତ୍
କର୍ମର ବିସ୍ତାର ହେଉଛି ଏହି ଦେହ, 'ମୁଁ' ବୋଧ ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ଏହିଏ ସଂସାର ଚକ୍ର। ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ଓ ଅହଂକାର ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏହା ନିର୍ଜନ ବାୟୁ ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅଵେଦନାଦ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମା ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞୋ ଽପ୍ଯ୍ ଉପଲୋପମଃ । ସଂସାରେ ମୂଲକଷଣଂ କୁରୁ କ୍ରୋଡମୁଖାଗ୍ରଵତ୍
ଅନୁଭୂତି ନଥିବାବେଳେ ଜଣେ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ହରାଇଯିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ, କୁମିର ମୁହଁର ଟିପ୍ ପରି ମୂଳକୁ କାଟିଦିଅ।
କର୍ମବୀଜକଲାକୋଶତ୍ଯାଗ ଏଵଂ କୃତୋ ଭଵେତ୍ । ନାନ୍ଯଥା ରାଘଵାତସ୍ ତେ ଶାନ୍ତମ୍ ଅସ୍ତୁ ସଦା ସ୍ଥିତମ୍
କର୍ମର ବୀଜ, ଅଙ୍କୁର ଓ ଆବରଣକୁ ଛାଡିଦେଲେ ଏହା ସଫଳ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ, ରାଘବ। ତୁମର ଶାନ୍ତି ସଦା ଅଟୁଟ ରହୁ।
କର୍ମବୀଜକଲାତ୍ଯାଗେ ତ୍ଵ୍ ଏତସ୍ମାଦ୍ ଇତରାତ୍ମନି । ଅଵିଦ୍ଯମାନେ ଜୀଵସ୍ଯ ତଜ୍ଜ୍ଞୈର୍ ଵିଦିତଵସ୍ତୁଭିଃ
ଯେତେବେଳେ କର୍ମର ବୀଜ ଓ ଅଙ୍କୁରକୁ ଛାଡାଯାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମା ନଥିବାବେଳେ, ଏହି କଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବ ପାଇଁ ଏହାକୁ ବୁଝନ୍ତି।
ଶାନ୍ତୈର୍ ନ ଗୃହ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଚ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ଽପି ଚ । ତ୍ଯାଗାଦାନେ ନ ଜାନନ୍ତି ତେ ଽତସ୍ ତୈଶ୍ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ଯତେ
ଶାନ୍ତ ମନେ ଥିବା ଲୋକେ କିଛିକୁ ଧରନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛିକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନେ ନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ। ଏହିପରି ଶାନ୍ତିରେ ସେମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
ଆକାଶଶୂନ୍ଯହୃଦଯୈର୍ ଜ୍ଞୈର୍ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଆସ୍ଯତେ । କ୍ରିଯତେ ଚ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଂ ନାସ୍ଯତେ କ୍ରିଯତେ ନ ଚ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ହୃଦୟ ଆକାଶ ପରି ଖାଲି, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ରହନ୍ତି। ଯେମିତି ପରିସ୍ଥିତି ଆସେ, ସେମାନେ କାମ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାମ କରିବା କିମ୍ବା କରିନଥିବାରେ କେବେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରଵାହାପତିତସ୍ପନ୍ଦଂ ସ୍ପନ୍ଦନ୍ତେ ଶାନ୍ତଚେତସାମ୍ । ତେଷାଂ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅର୍ଧସଂସୁପ୍ତବାଲଵତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଝରଣାର ପାଣି ପରି ଏମିତି ଚଳେ, ଯେପରି ଅଧା ଘୁମ୍ ହେଉଥିବା ଶିଶୁର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ଚଳେ।
ରସେ ନିର୍ଵାସନେ ଲବ୍ଧରସା ଅପ୍ଯ୍ ଅତିନୀରସାଃ । ନାନ୍ତସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନ ବହିର୍ ଜ୍ଞା ଅଜ୍ଞା ନିପୁଣା ଇଵ
ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଥିରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ରଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭିତରେ କିମ୍ବା ବାହାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଚତୁର।
କର୍ମଣୋ ଽଵେଦନଂ ତ୍ଯାଗସ୍ ସ ଚ ସିଦ୍ଧḫ ପ୍ରବୋଧତଃ । ଅଵସ୍ତୁନେତରେଣାଥ କିଂ କୃତେନାକୃତେନ ଵା
କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁଭବ ନହେବାକୁ ତ୍ୟାଗ କୁହାଯାଏ, ଏହି ଦଶା ଜାଗୃତ ମନେଷ୍ଵରେ ଆସେ। ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟଟି ଅସତ୍ୟ, ସେତେବେଳେ କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବାରେ କଣ ଉପକାର?
ଅଵେଦନମ୍ ଅସଂଵେଦ୍ଯଂ ଯଦ୍ ଅଵାସନମ୍ ଆସିତମ୍ । ଶାନ୍ତଂ ସମମ୍ ଅନୁଲ୍ଲେଖଂ ସ କର୍ମତ୍ଯାଗ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ, ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ, ଚେତନା ନାହିଁ, ମନେ ଶାନ୍ତି, ସମତା ଓ ଚିନ୍ତା ନଥାଏ—ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ବୋଲାଯାଏ।
ଅପୁନସ୍ସ୍ମରଣଂ ସମ୍ଯକ୍ ଚିରଵିସ୍ମୃତକର୍ମ ଯତ୍ । ସ୍ଥିତଂ ସ୍ତମ୍ଭୋଦରସମଂ ସ କର୍ମତ୍ଯାଗ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭୁଲିଯାଇଛି, ଏବଂ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏହାର କୌଣସି ସ୍ମୃତି ନାହିଁ, ଯେମିତି ଏକ ଦଣ୍ଡର ଭିତର—ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ଅତ୍ଯାଗଂ ତ୍ଯାଗମ୍ ଇତି ଯେ କୁର୍ଵତେ ଵ୍ଯର୍ଥବୋଧିନଃ । ତେଷାମ୍ ଅଵଟଲଗ୍ନାନାଂ ଵିଧିସ୍ ତ୍ରାଣଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯେମାନେ ଅତ୍ୟାଗକୁ ତ୍ୟାଗ ବୋଲି ଭାବନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଝିବା ଅର୍ଥହୀନ। ସେମାନେ ଗଡ଼ିରେ ଅଟକିଥିବା ଲୋକମାନେ ପରି, ନିୟମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ।
କର୍ମତ୍ଯାଗମ୍ ଅକୃତ୍ଵୈଵମ୍ ଅର୍ଧଂ ଯେ କର୍ମ କୁର୍ଵତେ । ସା ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତାନ୍ ପଶୂନ୍ ଅଜ୍ଞାନ୍ କର୍ମତ୍ଯାଗପିଶାଚିକା
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ଅଧା ଅଧା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ କରନ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟତ୍ୟାଗ ନ କରିବାର ଭୂତିଣୀ ସେମାନେ ଉପରେ ପଡ଼େ।
ସମୂଲକର୍ମସନ୍ତ୍ଯାଗେନୈଵ ଯେ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ଥିତାଃ । ନୈଵ ତେଷାଂ କୃତେନାର୍ଥୋ ନାକୃତେନେହ କଶ୍ଚନ
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୂଳ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରି ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ଅକାର୍ଯ୍ୟର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ।
ସମୂଲମ୍ ଅଲମ୍ ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ କର୍ମବୀଜକଲାମ୍ ଇତି । ନିତ୍ଯମ୍ ଏକସମାଧାନାସ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞାସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ସୁଖମ୍
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୀଜକୁ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଵାହାପତିତେ କାର୍ଯେ ଈଷତ୍ସ୍ପନ୍ଦା ଅତନ୍ମଯାଃ । ଘୂର୍ଣମାନା ଇଵ କ୍ଷୀଵା ଯନ୍ତ୍ରସଞ୍ଚାରିତା ଇଵ
ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବାହରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ତାହା ସହିତ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ଚଳନ ହୁଏ, ସେମାନେ ମଦରେ ମତାଳି ଲୋକମାନେ ପରି ଡାଲି ହେବାକୁ ଲାଗନ୍ତି, କିମ୍ବା ତାନା ଦେଇ ଚଳାଯାଉଥିବା ପୁତୁଳି ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିଲାସିନ୍ଯା ଵ୍ଯସନୋପହତା ଇଵ । ଅର୍ଧସୁପ୍ତପ୍ରବୁଦ୍ଧାଭାẖ କାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵଗତିଂ ଗତାଃ
ମୋକ୍ଷ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅଧା ଘୁମ୍ ଏବଂ ଅଧା ସଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ, କେବଳ ଅଂଶିକ ବୁଝିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଯତ୍ ସମୂଲଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ତତ୍ ତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଇତି କଥ୍ଯତେ । ଅମୂଲକାଷସ୍ ତ୍ଯାଗୋ ଯସ୍ ସ ଶାଖାଲଵନୋପମଃ
ଯାହାକୁ ମୂଳ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେହିଠାରେ ଛାଡ଼ିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମୂଳ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ଏମିତି ଛାଡ଼ିବା ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାଖା କାଟିବା ପରି।
ଅକୃଷ୍ଟମୂଲଶ୍ ଶାଖାଗ୍ରଵିଲୂନẖ କର୍ମପାଦପଃ । ପୁନଶ୍ ଶାଖାସହସ୍ରେଣ ଦୁẖଖାଯ ପରିଵର୍ଧତେ
ଯଦି କର୍ମର ଗଛକୁ ମୂଳରୁ ନ କାଟି, କେବଳ ଶାଖା ଶେଷରେ କାଟାଯାଏ, ତେବେ ସେ ହଜାର ଶାଖା ନେଇ ପୁଣି ବଢ଼ିଯାଏ ଏବଂ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅଵେଦନାତ୍ମନାନେନ କର୍ମତ୍ଯାଗୋ ଽଙ୍ଗ ସିଧ୍ଯତି । କ୍ରମେଣ ନେତରେଣାତ ଏତଦ୍ ଏଵାହରନ୍ ଭଵ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବା ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର କର୍ମ ଛାଡ଼ିବା ସଫଳ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହିଥିରେ ଦିନେ ଦିନେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଯେ ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ କର୍ମସନ୍ତ୍ଯାଗମ୍ ଅକୃତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ । ଅତ୍ଯାଗଂ ତ୍ଯାଗରୂପାତ୍ମ ଗଗନଂ ମାରଯନ୍ତି ତେ
ଯେମାନେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତରେ ତ୍ୟାଗ ନ ଥିବାରୁ, ଆତ୍ମାର ଆକାଶ ସଦୃଶ ସ୍ୱରୂପକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦିଅନ୍ତି।
ବୋଧାତ୍ମକତଯା କର୍ମତ୍ଯାଗସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ସ୍ଵଯମ୍ । ଦଗ୍ଧବୀଜା ନିରିଚ୍ଛୋଚ୍ଚୈର୍ ଅକ୍ରିଯୈଵ ଭଵେତ୍ କ୍ରିଯା
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ହୁଏ; ଯେପରି ଜଳିଯାଇଥିବା ବୀଜରୁ ଅଙ୍କୁର ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ନଥାଏ।
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯେହିତଂ କର୍ମ ସଫଲଂ ରସଭାଵନାତ୍ । ଵେଷ୍ଟିତତ୍ଯକ୍ତଦାମ୍ନୀଵ ସ୍ପନ୍ଦୋ ଽନ୍ଯୋ ନିଷ୍ଫଲୋ ଽଙ୍ଗଜଃ
ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଭୋଗର ଆସ୍ୱାଦ ଥିଲେ ଫଳ ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଆସ୍ୱାଦକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଶରୀରରୁ ହେଉଥିବା ଯେକୌଣସି ଚଳନ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଦାମି ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।
କର୍ମତ୍ଯାଗେ ସ୍ଥିତେ ବୋଧାଜ୍ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଵାସନଃ । ଗେହେ ତିଷ୍ଠତ୍ଵ୍ ଅରଣ୍ଯେ ଵା ଶାମ୍ଯତ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯେତୁ ଵୋଦଯମ୍
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ; ଘରେ ରୁହନ୍ତୁ କି ଅରଣ୍ୟରେ, ସେମାନେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ସୁଖୀ ରହନ୍ତି, ନୂଆ ପ୍ରଭାତକୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି।
ଗେହମ୍ ଏଵୋପଶାନ୍ତସ୍ଯ ଵିଜନଂ ଦୂରକାନନମ୍ । ଅଶାନ୍ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀ ଵିଜନା ସଜନା ପୁରୀ
ଯିଏ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପାଇଁ ଘରେ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାନ୍ତ ଲାଗେ; ଯେଉଁମାନେ ଅଶାନ୍ତ, ସେମାନେ ଦୂର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଭିଡ଼ ଲାଗେ। ଅଶାନ୍ତ ମନିଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଏକାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହର ପରି ଲାଗେ।
ପରିଶାନ୍ତମତେର୍ ଜ୍ଞସ୍ଯ ସ୍ଵପ୍ନେ ଽପ୍ଯ୍ ଅପ୍ରାପ୍ତମାନଵା । ନିର୍ମଲା ଵିତତା ହୃଦ୍ଯା ହୃଦ୍ ଏଵ ଵନଭୂମିକା
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ, ସେମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ପାଉନାହାନ୍ତି। ସେହି ଅରଣ୍ୟ ପବିତ୍ର, ବିସ୍ତୃତ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, କେବଳ ହୃଦୟରେ ଅଛି।
ଜ୍ଞସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ନିଷ୍ପଦାର୍ଥା ମନୋମଯୀ । ଶାନ୍ତାଶେଷଵିଶେଷାର୍ଥା ଜଗଦ୍ ଏଵ ମହାଟଵୀ
ଯିଏ ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେଠି ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟ ଭଳି; ଏହା ମନରେ ତିଆରି, ଆସଲେ କିଛି ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦରୁ ମୁକ୍ତ।
ଅନନ୍ତସଙ୍କଲ୍ପଵତୋ ହୃଦଯୋଦ୍ଯଜ୍ଜଗତ୍ସ୍ଥିତେଃ । ହୃଦ୍ଯ୍ ଏଵାଵର୍ତତେ ଭୂମିର୍ ଅଜ୍ଞସ୍ଯାଖିଲସାଗରା
ଯାହାଙ୍କର ଅନେକ ଭାବନା ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ଏହି ଜଗତ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ବସିବା ସ୍ଥଳ। ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ହୃଦୟ ଭିତରେ ଘୂରୁଛି।
ଘନସ୍ଯାଜ୍ଞସ୍ଯ ଦୀନସ୍ଯ ଵିଵିଧଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସଙ୍କଟା । ସାରମ୍ଭା ଵିପୁଲାକାରା ହୃଦ୍ଯ୍ ଏଵ ଗ୍ରାମମଣ୍ଡଲୀ
ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ସମସ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଗ୍ରାମ ମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଵିଵିଧକାର୍ଯଵିକାରଦଶାମଯୀ ସପୁରପତ୍ତନପର୍ଵତମଣ୍ଡଲା । ମକୁରକୋଶ ଇଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତା ହୃଦି ଭଵତ୍ଯ୍ ଅମଲା ମଲିନେ ମହୀ
ପୂତିତ ଓ ଅପୂତିତ ପୃଥିବୀ, ସହର, ଗାଁ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ, ମନରେ ଏକ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।