ଜଲେ ଜଲମ୍ ଇଵ କ୍ଷିପ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଏଵୈକତାଂ ଗତଃ । ଗଲିତଦ୍ଵୈତନିର୍ଭାସୋ ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଏଵ ସୁଷୁପ୍ତକମ୍
ଯେପରି ଜଳରେ ଜଳ ମିଶିଗଲେ ଏକାତ୍ମତା ହୋଇଯାଏ, ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତା ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟତାର ଭାବ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; ସେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଚରାଚରମ୍ ଇଦଂ ଵିଷ୍ଵକ୍ ଚେତମାନୋ ନ ଚେତତି । ଭେଦମ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତାହନ୍ତ୍ଵḫ ପଶ୍ଯନ୍ନ୍ ଅପି ନ ପଶ୍ଯତି
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଭିନ୍ନତାର ଭାବ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେଖୁନ୍ତି ନାହିଁ।
ଭଗ୍ନସ୍ଥାଲୀଘଟାକାଶମ୍ ଇଵ ଖେ ମିଲିତḫ ପରେ । ସମାମ୍ ଏକାମ୍ ଅସଦ୍ରୂପାଂ ଶାନ୍ତାମ୍ ଉପଗତୋ ଦଶାମ୍
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମାଟିଘଡ଼ର ଭିତରର ଆକାଶ ଯେପରି ମହାକାଶ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେମିତି ସେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ, ନିରାକାର ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅନିର୍ଵାଣୋ ଽପି ନିର୍ଵାଣୋ ବାଲଵତ୍ ପ୍ରଵିଚେଷ୍ଟତେ । ହେଯୋପାଦେଯତାମୁକ୍ତୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତḫ ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ
ସେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତିକୁ ନ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏକ ଶିଶୁ ପରି ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭାବେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣର ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି।
ସମଗ୍ରଗତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତା ରାଗଦ୍ଵେଷଭଵାମଯାଃ । ନାକାଶମ୍ ଇଵ ଚେତନ୍ତେ ସମସ୍ତା ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଭାବଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଆକାଶକୁ କିଛି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂଶାନ୍ତାହନ୍ତ୍ଵନୀହାରḫ ପ୍ରସନ୍ନଵିତତାକୃତିଃ । ଅଶୂନ୍ଯମ୍ ଇଵ ଶୂନ୍ଯାତ୍ମ ଶରତ୍ଖମ୍ ଇଵ ରାଜତେ
ଅହଂକାର ଓ ଚେଷ୍ଟାର କୁହୁଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ବିସ୍ତୃତ ରୂପ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; ସେ ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଅଶୂନ୍ୟ, ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶ ପରି ଚମକେ।
କ୍ଷୀଵତାଯାଂ ପ୍ରଶାନ୍ତାଯାମ୍ ଇଵ ସୋମ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆଗତଃ । ଭୂତଲେ ଗାଢନିଦ୍ରସ୍ ସନ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନୀତ ଇଵୋଦିତଃ
କ୍ଲାନ୍ତି ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ଏକ ଶୀତଳ ସ୍ନିଗ୍ଧତା ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗେ; ଭୂମିରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମନେ ହୁଏ ଯେଉଁଠି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଆନନ୍ଦୈକନିମଗ୍ନତ୍ଵାଦ୍ ଅନାନନ୍ଦପଦଂ ଗତଃ । କେଵଲଂ ଜ୍ଞପ୍ତିରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଅଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଇଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏକମାତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଡୁବିଯାଇ, ସେ ଆନନ୍ଦରୁ ଉପରେ ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ରୂପ ହେବାରୁ, ସେ ଅଜ୍ଞାନର ଭଳି ନିର୍ବିକାର ଅଛନ୍ତି।
ନିର୍ମନ୍ଦର ଇଵାମ୍ଭୋଧିର୍ ଦଗ୍ଧଦାହ୍ଯ ଇଵାନଲଃ । ଶାନ୍ତଭ୍ରମଂ ଚକ୍ରମ୍ ଇଵ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ଶମଂ ଗତଃ
ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ବିନା ସମୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଳାନ୍ତର ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନି, ଚଳନ ଥମିଯାଇଥିବା ଚକ୍ର ଭଳି, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରେଵ ଯନ୍ତ୍ରୋଲ୍ଲିଖିତସ୍ ସୋ ଽପୂର୍ଵାକାରତାଂ ଗତଃ । ଋତ୍ଵନ୍ତରେ ଦ୍ରୁମ ଇଵ ସ ଏଵାନ୍ଯତଯୋଦିତଃ
ଦେବଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ହାତରେ ତିଆରି ଯନ୍ତ୍ର ଭଳି, ସେ ଅପୂର୍ବ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଗଛ ଯେପରି, ସେ ସେଇ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ନୂତନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଉପଶାନ୍ତଶ୍ ଚ କାନ୍ତଶ୍ ଚ ଦୀପ୍ତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆଲୋକସୁନ୍ଦରଃ । ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବାଦ୍ ଇଵୋତ୍କୀର୍ଣସ୍ ସୋମ୍ଯ ଆହ୍ଲାଦକାରକଃ
ସେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଆକର୍ଷକ, ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଦେଖିଲେ ମନ ଖୁସି ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ର ଚାଁଦି ପ୍ରଭାରୁ ଗଢ଼ାଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେ ମୃଦୁ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଅନ୍ତଶ୍ଶୂନ୍ଯୋ ବହିଶ୍ଶୂନ୍ଯଶ୍ ଶୂନ୍ଯକୁମ୍ଭ ଇଵାମ୍ବରେ । ଅନ୍ତḫପୂର୍ଣୋ ବହିḫପୂର୍ଣḫ ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭ ଇଵାର୍ଣଵେ
ଭିତରେ ଖାଲି, ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଖାଲି, ଆକାଶରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଖାଲି ଘଡ଼ା ପରି; ଭିତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ପରି।
ଵିକ୍ରିଯାଦିଵିନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ମରଣାଦ୍ ଇଵ । ମହାଵ୍ଯାଧେର୍ ଇଵୋତ୍ତୀର୍ଣସ୍ ତୀର୍ଣାପୂର୍ଣଭଵାର୍ଣଵଃ
ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଭିନ୍ନତାରୁ ମୁକ୍ତ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି; ବଡ଼ ରୋଗକୁ ଜିତିଥିବା ପରି, ସେ ସଂସାର ର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଛନ୍ତି।
ଦୀର୍ଘାଧ୍ଵଶ୍ରମଖିନ୍ନାତ୍ମା ସୁଖସୁପ୍ତ ଇଵାକ୍ଷଯମ୍ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଇତି ନିଦ୍ରାଲୁର୍ ଇଵ ଦୃଶ୍ଯେ ପ୍ରସୁପ୍ତଧୀଃ
ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ମନ, ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଅଥିବା ଅକ୍ଷୟ ନିଦ୍ରାରେ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ପରି; ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଦ୍ରା ଧରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଶୀତସ୍ ତୁଷାରାଦ୍ ଇଵ ନିର୍ମିତଃ । ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପୂର୍ଣ ଆଲୋକେନାମଲାମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ
ସେ ବାହାର ଓ ଭିତରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢଙ୍ଗରେ ଢଣ୍ଡା, ଯେପରି ତୁଷାରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି; ବାହାର ଓ ଭିତରୁ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପବିତ୍ର ଆଲୋକରେ ଭରିଯାଇଛି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଭରିଥିବା ପରି।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସ୍ଵଚ୍ଛẖ କଚନ୍ ମଣିର୍ ଇଵାତ୍ମନି । ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଶୂନ୍ଯୋ ନଭସେଵ ଵିନିର୍ମିତଃ
ସେ ବାହାର ଓ ଭିତରୁ ସଫା, ନିଖୁଟ୍ ମଣିରେ ଯେମିତି ଭିତରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଥାଏ; ବାହାର ଓ ଭିତରୁ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ, ଆକାଶରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି।
ନିର୍ମନସ୍କତଯା ଜିତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତସ୍ ସାଲଭଞ୍ଜିକାମ୍ । ଯନ୍ତ୍ରାକୃତିର୍ ଇଵ ସ୍ଵୈରଂ ସ୍ପନ୍ଦିକର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯଵ୍ରଜଃ
ମନ ନ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁକିଛି ଜିତି, ଏକ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନାର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଉଭୟ ରହିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯନ୍ତ୍ରର ଚଳାଚଳ ପରି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳିଛନ୍ତି।
ସ୍ଯାମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅହନ୍ତାତ୍ମସତ୍ତାସ୍ନେହପରିକ୍ଷଯାତ୍ । ଜୀଵଦୀପୋ ଵିନିର୍ଵାଣ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ସ ଲୀଯତେ
‘ମୁଁ’ ଭାବ ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଶେଷ ହେଲେ, ଜୀବନର ଦୀପ ନିଶ୍ଶବ୍ଦ ହୋଇ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ନିତ୍ଯତୃପ୍ତୋ ନିରାନନ୍ଦୋ ନିର୍ଦୁẖଖୋ ନିରୁପାଶ୍ରଯଃ । ନିସ୍ସଙ୍ଗୋ ନିରଭିପ୍ରାଯୋ ଜ୍ଞୋ ଽନୀହୋ ନାଵବଧ୍ଯତେ
ସେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, କାହାରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ନାହିଁ, କୌଣସି ଜଡା ନାହିଁ, ଚିତ୍ତରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଚଳ; ସେ କେବେ ବନ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ।
ନାସ୍ଯ ଦେହୋ ନ କର୍ମାଦି ନ ଦୃଶ୍ଯଦ୍ରଷ୍ଟୃଦର୍ଶନମ୍ । ନ ଜୀଵିତଂ ନ ମରଣଂ ନାସନ୍ ନ ସଦସନ୍ ନ ସତ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ନାହିଁ, କୌଣସି କର୍ମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଦେଖିବା, ଦେଖୁଥିବା ବା ଦେଖିବାର ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ, ଜୀବନ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵୈଷ ସମ୍ପନ୍ନẖ କୋ ଽପି ଵା ଵା ନ କିଞ୍ଚନ । ଶୁଦ୍ଧଂ ଵେଦନମାତ୍ରଂ ଵା କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵା ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଏଵ ଵା
ସେ କେବଳ କିଛି ସାଧିତ, କିମ୍ବା ସେଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କେବଳ ପବିତ୍ର ଜାଣିବାର ଅନୁଭୂତି, କିମ୍ବା କେବଳ ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭୂତି ମାତ୍ର।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ନାନ୍ଯଦ୍ ଏକମ୍ ଏଵ ପଦାର୍ଥଵତ୍ । ସ୍ଥିତୋ ଦୂରେ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦୂରେ ଚ ପ୍ରସୃତାନନ୍ତତନ୍ତୁଵତ୍
ବାହାର ଓ ଭିତରେ କିଛି ଅନ୍ୟ ନାହିଁ—କେବଳ ଏକଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଯେପରି ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ; ସେ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂର ନୁହେଁ, ଅନନ୍ତ ତାନା ଦୋରି ପରି ସବୁଠାରେ ବିସ୍ତୃତ।
ସ ବହ୍ଵୀଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥାସୁ ନିତ୍ଯୈକାତ୍ମା ସମୋ ଽମଲଃ । ସଂଶାନ୍ତଗୁଣଭେଦଶ୍ରୀର୍ ମହାକାଲ ଇଵାକଲଃ
ସେ ଅନେକ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏକ, ସମ, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ରହନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଭେଦ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବାରେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଅଛି, ବଡ଼ କାଳ ଭଳି, କିନ୍ତୁ ସେ କାଳରେ ନୁହେଁ।
ଅଜମ୍ ଅମରମ୍ ଅନାଦ୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତଶୁଦ୍ଧଂ ଶିଵମ୍ ଅମଲମ୍ ଅଜଲ୍ପଂ ସର୍ଵଗଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଏକମ୍ । ବହିର୍ ଅବହିର୍ ଅପୀଶଂ ଜ୍ଞଂ ଵିନିର୍ମାଣମ୍ ଅଗ୍ର୍ଯଂ କମ୍ ଅପି ତମ୍ ଉପଗମ୍ଯଂ ସାରମ୍ ଆଭାସମ୍ ଆହୁଃ
ସେ ଜନ୍ମହୀନ, ଅମର, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ସଚେତନ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ଶୁଭ, ନିର୍ମଳ, ନିର୍ବାଚନ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଶାନ୍ତ, ଏକମାତ୍ର; ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ, ସର୍ବଶ୍ୱର, ଜ୍ଞାନୀ, ନିର୍ମାଣ ନାହିଁ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ—କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସାର, ଆଭାସ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଅହନ୍ତାଦେହତାଦ୍ଯର୍ଥଶ୍ ଚିରମ୍ ଏଵ ଲଯଂ ଗତଃ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ତେନାସୌ ଜ୍ଞୋ ଽପି ଵ୍ଯୋମ୍ନୈକତାଂ ଗତଃ
‘ମୁଁ’ ଭାବ ଓ ଦେହ ଭାବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁର ଅନୁଭୂତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଲୟ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହିପରି ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ସହ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅଗମ୍ଯା ଵଚସାଂ ସା ତୁ ସା ସୀମା ଭଵଭୂମିଷୁ । ସଂସାରସରସḫ ପାରମ୍ ଅପାରସ୍ଯେହ ସା ପରମ୍
ସେଇ ସୀମାକୁ କଥା ଦ୍ୱାରା ପହଞ୍ଚିହେବା ଅସମ୍ଭବ; ଏହା ଭବସାଗରର ସୀମା, ସଂସାର ନଦୀର ପାର, ଏଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପାରାପାର।
କୈଶ୍ଚିତ୍ ସା ଶିଵ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା କୈଶ୍ଚିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତା । କୈଶ୍ଚିଜ୍ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା କୈଶ୍ଚିଚ୍ ଛୂନ୍ଯମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତା
କେହି ଏହାକୁ ଶିବ ବୋଲି କହନ୍ତି, କେହି ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ବ୍ୟଖ୍ୟା କରନ୍ତି; କେହି ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଏହାକୁ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ଅର୍ଥ ଇତ୍ଯ୍ ଊହିତା କୈଶ୍ଚିତ୍ କୈଶ୍ଚିତ୍ କାଲ ଇତି ଶ୍ରିତା । କୈଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରକୃତିପୁଂଭାଵଵିଭାଗ ଇତି ଭାଵିତା
କେହି ଏହାକୁ ଅର୍ଥ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, କେହି ଏହାକୁ ସମୟ ବୋଲି ଭରସା କରନ୍ତି; କେହି ଏହାକୁ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଭିନ୍ନତା ବୋଲି ଧାରଣା କରନ୍ତି।
ଅନ୍ଯୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଥା ନାନାଭେଦୈର୍ ଆତ୍ମଵିକଲ୍ପିତୈଃ । ନିତ୍ଯମ୍ ଅଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯାପି କିଲାନ୍ଯୈଵୋପଦିଶ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନର ଭିନ୍ନ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; ଏହା ସଦା ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରାଯାଏ।
ଵିଦେହମୁକ୍ତୈର୍ ଏଵୈଷା ଵିଦେହୈକାନ୍ତମୁକ୍ତତା । ବୁଧ୍ଯତେ ତାଦୃଶୈର୍ ଏଵ ସମନସ୍କୈସ୍ ତୁ ନେତରୈଃ
ଶରୀର ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତିକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଏପରି ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ଏହାକୁ ବୁଝନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।