ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମତିଲତୈଲତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵର । ଯଥା ତିଲେ ସ୍ଥିତଂ ତୈଲଂ ତଥେଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଜାଣ — ଯେପରି ତିଳରେ ତେଲ ଅଛି, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି।
ମରଣଂ ଜୀଵିତଂ ଚେଷ୍ଟା ଜାଡ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵେ ସୁଖାସୁଖେ । ଇତୀଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମ ତିଲେ ତୈଲମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ମୃତ୍ୟୁ, ଜୀବନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଜଡତା, ଚେତନା, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ — ଏସବୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମ ଭଳି ଅଛି, ଯେପରି ତିଳରେ ତେଲ ଅଛି।
ମାଯା ଜୀଵୋ ମନଶ୍ ଚିତ୍ତମ୍ ଈହାନୀହା ଗତିର୍ ଜଗତ୍ । ଇତୀଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ବୃହତ୍ ତିଲେ ତୈଲମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ମାୟା, ଜୀବ, ମନ, ଚିତ୍ତ, ଇଚ୍ଛା-ଅନିଚ୍ଛା, ଗତି ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ — ଏହି ସମସ୍ତ ଏକ ବିଶାଳତା ଭଳି ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଯେପରି ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ ରହିଥାଏ।
ତିଲୋ ଽନ୍ତସ୍ସଂସ୍ଥିତଂ ତୈଲଂ ଯଥାନୁଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍ । ତଥାନୁଭଵତି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵାନ୍ତରେ ଜଗତ୍
ଯେପରି ତିଳ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ତେଲ ନିଜେ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମ ନିଜ ଭିତରେ ଏହି ଜଗତକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ଚେତତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତିଲସ୍ ତୈଲଂ କ୍ଵଚିତ୍ ପୂର୍ଵଂ କ୍ଵଚିତ୍ ପରମ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଅଲ୍ପଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭୂରି ମ୍ଲାନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଯଥା
ତିଳ ଭିତରେ ତେଲ କେବେ ଆଗରୁ, କେବେ ପରେ, କେବେ ଅଳ୍ପ, କେବେ ବହୁତ, କେବେ ମଲିନ, କେବେ ଶୁଦ୍ଧ — ଯେପରି ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଚେତତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଥା ବ୍ରହ୍ମ କ୍ଵଚିଜ୍ ଜାଡ୍ଯଂ କ୍ଵଚିଚ୍ ଚିତିମ୍ । କ୍ଵଚିଚ୍ ଚିତ୍ତାଦି ଶୈଲାଦି କ୍ଵଚିଦ୍ ଆକାଶତାଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ଭିତରେ କେବେ ଜଡତା, କେବେ ଚେତନା, କେବେ ଚିତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, କେବେ ପାହାଡ଼, କେବେ ଆକାଶର ଅପାରତା — ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
କ୍ଵଚିଚ୍ ଛୂନ୍ଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ପନ୍ଦଂ କ୍ଵଚିତ୍ କାଲଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଦିଶମ୍ । କ୍ଵଚିଚ୍ ଛବ୍ଦଂ କ୍ଵଚିଚ୍ ଛାନ୍ତଂ କ୍ଵଚିତ୍ ତନୁ କ୍ଵଚିଦ୍ ଘନମ୍
କେବେ କିଛି ଶୂନ୍ୟତା, କେବେ କିଛି ଗତି, କେବେ କିଛି ସମୟ, କେବେ କିଛି ଦିଗ; କେବେ ଶବ୍ଦ, କେବେ ନିରବତା, କେବେ ସୂକ୍ଷ୍ମତା, କେବେ ଘନତା ଦେଖାଯାଏ।
ତମସ୍ ତେଜଶ୍ ଶୁଭଂ ପାପମ୍ ଅହଂ ତ୍ଵଂ ତାନି ତତ୍ର ତତ୍ । ଦେଶଂ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଗ୍ ଅଦ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସଦ୍ ବଲମ୍
ଅନ୍ଧାର, ଆଲୋକ, ଶୁଭ, ଅଶୁଭ, 'ମୁଁ', 'ତୁ', ଏହି ସବୁ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଅଛି; ସ୍ଥାନ, ସତ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ, ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵମ୍ ଏକମ୍ ଅନାନୈଵ ନାନେଵାସ୍ତେ ପରଂ ପଦମ୍ । ଦଣ୍ଡଚକ୍ରଲତାକାରୈସ୍ ତରଙ୍ଗୈର୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵାମ୍ଭସି
ଏଭଳି, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଅନେକ ଭାବରେ ନାହିଁ, ନା ଅନେକ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଜଳରେ ଜଳ ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, ଲତା କିମ୍ବା ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵଂ ସର୍ଵାତ୍ମନି ତତେ କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରକାଶତେ । ଅଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତେ ଦ୍ରଵତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଵାରିଣି
ଏଭଳି, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମାରେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଯଦିଓ ଏହା ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଜଳରେ ତରଳତା ଭଳି।
ତନ୍ମୃତିପ୍ରସରେ ରାମ ମୁହୂର୍ତଂ ଜଡତାଭ୍ରମେ । ଚିରାଚିରପ୍ରତ୍ଯଯିନି ପ୍ରଶ୍ନସ୍ ତେ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ଓ ରାମ, ସେ ସ୍ମୃତିର ପ୍ରବାହ ଆସିଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜଡତାର ଭ୍ରମ ହୁଏ; ଦୀର୍ଘ କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ସମୟ ଭାବରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ତାହାରେ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ଲାଗୁନାହିଁ।
ପ୍ରତିଭାତ୍ମନି ଵିସ୍ତାରେ ଯଦ୍ ଯଥା ପ୍ରତିଭାସତେ । ସ ଏଵ ତତ୍ ତଥା ତେନ କିମ୍ ଇଵାତ୍ର ଵିକଲ୍ପ୍ଯତେ
ଜ୍ଵଳମାନ ଆତ୍ମାର ବିସ୍ତାରରେ ଯାହା ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ଭାବରେ ଏହି ଅଟୁଟ ଅଟେ; ଏଥିରେ କଣ ଅନ୍ୟ କିଛି ସନ୍ଦେହ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା?
କିଂ ଦ୍ରଵସ୍ପନ୍ଦନେ ଵାରିମରୁତୋର୍ ଇଵ ନୋ ଯଥା । ତଯୋସ୍ ତଦାତ୍ମକତଯା ଯୁକ୍ତḫ ପ୍ରଶ୍ନୋ ଭଵାଦୃଶାମ୍
ପାଣି ଓ ପବନର ଗତି କିମ୍ବା କମ୍ପନ ବିଷୟରେ କାହିଁକି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ? ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ସେମାନେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଯଥାଯଥିକ ନୁହେଁ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନି ତଥା ସର୍ଗେ ସର୍ଗତାପ୍ରତ୍ଯଯେ କୃତେ । କିଂ ଭୂẖ କିଂ ଖଂ କିମ୍ ଆଶେତି ପ୍ରଶ୍ନସ୍ ତେ ରାମ ନୋଚିତଃ
ବ୍ରହ୍ମ ଆତ୍ମାରେ ଯେପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଭାବ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯାଏ, ତୁମର 'ଭୂ କଣ?', 'ଖ କଣ?', 'ଆଶ୍ରୟ କଣ?' ପ୍ରଶ୍ନ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଓ ରାମ।
ଏତସ୍ମାଚ୍ ଚ ପଦାଚ୍ ଛୁଦ୍ଧାଲ୍ ଲୁଠିତାନାଂ ଭଵାର୍ଣଵେ । ଭୂତାନାଂ ସୁଚିରାଭ୍ଯସ୍ତା ଵାସନୈଵାତ୍ର କାରଣଂ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରୁ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଭବସାଗରରେ ବହୁ ସମୟ ଧରି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘକାଳ ଅଭ୍ୟାସିତ ଅଭିପ୍ରାୟ ହିଁ ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ।
ଯଦ୍ ଯଥା ସଂଵିଦାଭ୍ଯସ୍ତଂ ଶୈତ୍ଯୌଷ୍ଣ୍ଯାଦି ନିଜୋଦଯମ୍ । ଅସଦ୍ ଏଵ ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରାଭଂ ତତ୍ ସ୍ଵଭାଵଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଯାହା କି ଚିତ୍ତରେ ଆବାବାରି ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି—ଯଥା ଥଣ୍ଡା, ଗରମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଭୂତି—ସେଗୁଡିକ ନିଜର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜଣା ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବା ଭ୍ରମ ଭଳି, ଏହା ଏକ ଭାସ୍ବ ମାତ୍ର, ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ସ୍ଵଭାଵଂ ସ୍ଵମ୍ ଅବୁଦ୍ଧ୍ଵୈଵ ଭ୍ରମାକୁଲାଃ । ଅଵିକଲ୍ପ୍ଯସ୍ ସ୍ଵଭାଵୋ ନ ଇତି ନିଶ୍ଚଯିନସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ସ୍ବଭାବକୁ ବୁଝିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭ୍ରମରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ରହନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ସ୍ବଭାବକୁ ଅଲଗା କରି କଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅସମ୍ଭଵାତ୍ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ସ୍ଵତ୍ଵଭାଵଦୃଶୋḫ ପୃଥକ୍ । ସ୍ଵଭାଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣୀତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତିର୍ ଅମୂଲା ନ ଵିରାଜତେ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଜତ୍ୱର ଭାବ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେଣୁ 'ସ୍ବଭାବ ବ୍ରହ୍ମାରେ ଅଛି' ଭାବି ଯଦି ଅଲଗା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର କୌଣସି ମୂଳ ନାହିଁ ଓ ଏହା ଚମକି ଉଠେନି।
ଏଵମ୍ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଇତି ଭାଵା ଭଵା ଇଵ । ଏଵମ୍ ଏଵ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵୃତ୍ତିଯୁତା ଇଵ
ଏହିପରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାଗୁଡିକ ଏମିତି ଚାଲିଥାଏ, ଯେପରି ଏଗୁଡିକ ଏକାଏକି ସତ୍ୟ ଅଛି। ଏହିପରି, ଏଗୁଡିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଏଗୁଡିକ ପ୍ରକୃତରେ ଶେଷ ହେଉଛି।
ନ ଜାଯତେ ନ ମ୍ରିଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଦାଚନ । ସର୍ଵଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯଂ ଶୈଲୋତ୍କୀର୍ଣମ୍ ଇଵାକ୍ଷଯମ୍
କେଉଁଠି କେବେ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, କିଛି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନାହିଁ। ସମସ୍ତ କିଛି ଶାନ୍ତ, ଅବର୍ଣ୍ୟ, ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ଯେପରି ଏକ ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼ ଶିଳାରେ ଉକଳାଯାଇଛି।
ଘନଵାସନଯୋଚ୍ଛୂନେ ମୋହେ ଘନତରାତ୍ମନି । ମୁହୂର୍ତ ଏଵ କଲ୍ପତ୍ଵଂ ଦୁẖଖିତ୍ଵାଦ୍ ଅନୁମୀଯତେ
ଘନ ଆସକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଭ୍ରମ ଏହିଠାରେ ଅଧିକ ଗଢ଼ିଆତ୍ମାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ କାଳ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥା ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ତଥୈଵୈତାସ୍ ତଦାତ୍ମିକାଃ । ନାମଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତାସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ସ୍ଵାନୁଭୂତଯଃ
ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛି, ସେହିପରି ଏହି ଅନୁଭୂତିଗୁଡିକ ନିଜ ମୂଳରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ନାମ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ରହିତ ଭାବରେ, ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ।
ଵାସନା ଦୀର୍ଘଦୁẖଖାଯ ପ୍ରେକ୍ଷିତା ସା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ନାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵଯତ୍ନେନ ଵିଲୀଯତେ
ଯେ ଆଦତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ତାକୁ ଯଦି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେ ସେ ନାହିଁ। 'ମୁଁ ଏହା ନୁହେଁ' ବୋଲି ଜଣା ରହିଲେ, ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏହି ଆଦତ ଅପେକ୍ଷାତୀତ ହୋଇଯାଏ।
ଅହନ୍ତାନୁଭଵୋ ଦୁẖଖମ୍ ଅନହନ୍ତୋଦଯସ୍ ସୁଖମ୍ । ଦୃଷଦ୍ଧୃଦଯତାଭାଵାଦ୍ ଅଲମ୍ ଏତଦ୍ ଉଦେତି ତେ
ଅହଂକାରର ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ଦୁଃଖ; ଅହଂକାର ନ ଥିବା ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ସୁଖ। ହୃଦୟର କଠୋରତା ନ ଥିବାରୁ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ତୁମ ପାଖରେ ସହଜରେ ଆସିଯାଏ।
ପରମଂ ମୌନମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ । ଅଖଣ୍ଡମ୍ ଏତଦ୍ ଆପ୍ନୋତି ନରୋ ନିର୍ଵିଘ୍ନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ଉତ୍ତମ ମୌନ ଧାରଣ କରି, ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ରହିଲେ, ମଣିଷ ଏହି ଅଖଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଘ୍ନ ଛଡ଼ା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ବ୍ରହ୍ମାଭିଧାନାସ୍ତି ଶିଲାତିଵିସ୍ତୃତା ତସ୍ଯାଂ ତ୍ରିଲୋକୀଚିରସାଲଭଞ୍ଜିକା । ସ୍ଥିତା ଭଵାଭାଵରଯାଦିକାତ୍ମିକା ଚିତ୍ତାନ୍ଵିତାଚିତ୍ତକକାଷ୍ଠମୌନିନୀ
ଏକ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଜଗତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରକାଶିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ। ସେଠାରେ ଭବ ଓ ଅଭବର ସାର, ମନସହିତ ଓ ମନ ବିନା, ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ଅହନ୍ତାବୀଜସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରମ୍ ଏଵମ୍ ଇଦଂ ମୁନେ । ଅଵିଦ୍ଯମାନମ୍ ଏଵାତି ଵିଦ୍ଯମାନମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ମୁନି, ଏହା କେବଳ ମନରେ ଉପଜିଥିବା ଆମି-ଭାବର ମୂଳ ଚିନ୍ତା। ଏହା ଏକଥିରେ ଅସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ ଯେଉଁଠି ଏହା ଅଛି ବୋଲି ଲୋକେ ଭାବନ୍ତି।
ଏଵଂ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଵଦ ବ୍ରହ୍ମଂଲ୍ ଲୋକେ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୁତୌ ସ୍ମୃତୌ । ଦେହḫ ପିଣ୍ଡାଦିନୋଦେତି ମୃତସ୍ଯେତି କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ତଥ୍ୟ, ତେବେ ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଏହି ଜଗତରେ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯିଏପରି ଉପଜେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କଣ କୁହାଯାଏ, ଏହା ମୋତେ କୁହ।
ଯଥା ବ୍ରହ୍ମ ତଥୈଵାସ୍ତି ସର୍ଗୋ ଽଯଂ ନିଯମାନ୍ଵିତଃ । ଅତଦନ୍ଯସ୍ ତଦନ୍ଯତ୍ଵଂ ସର୍ଗତାପ୍ରତ୍ଯଯାଦ୍ ଗତଃ
ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି, ସେପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଛି। ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଯାହାକୁ ଭାବାଯାଏ, ସେଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ ନଥିଲେ, ସେ ଭିନ୍ନତା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ଅତ୍ର ସର୍ଗାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ଭୂତାଦୀନ୍ଯ୍ ଉପସଂସ୍ଥିତଃ । ଭୂତତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ଭୂତାନାମ୍ ଅହନ୍ତାମନନାତ୍ମକମ୍
ଏଠାରେ 'ସୃଷ୍ଟି' ଓ ଏପରି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ଏହା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯାହାକି ଅଛି। ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ଆମି-ଭାବ ଓ ଚିନ୍ତାର ମୂଳ।