ଭଗଵନ୍ ଭୂମିକାମଧ୍ଯମରଣୋକ୍ତିପ୍ରସଙ୍ଗତଃ । ଏତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସାରମ୍ ଇଦାନୀଂ ତଦ୍ ଉଦାହର
ଭଗବନ୍, ମୃତ୍ୟୁର ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିଥିବା ଉପସଙ୍ଗରେ ଏବେ ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହିଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।
ପରଲୋକଗତୋ ଯୋଗୀ ଶୁଭସଙ୍କଲ୍ପସଂସୃତୌ । ଭୋଗାନ୍ ସୁରପୁରେ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୂଯୋ ଭଵତି କୀଦୃଶଃ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ଯୋଗୀ ଶୁଭ ଭାବନାରେ ଲିନ ହୋଇ ପରଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସହରରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବା ପରେ, ସେ ପୁନି କେମିତି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ?
ତତସ୍ ସୁକୃତସମ୍ଭାରେ ଦୁଷ୍କୃତେ ଚ ପୁରାକୃତେ । ଭୋଗକ୍ଷଯେ ପରିକ୍ଷୀଣେ ଜାଯନ୍ତେ ଯୋଗିନୋ ଭୁଵି
ପରେ, ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଭଲ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଜମା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଭୋଗବିଳାସ ମିଳି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଯୋଗୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଶୁଚୀନାଂ ଶ୍ରୀମତାଂ ଗେହେ ଗୁପ୍ତେ ଗୁଣଵତାଂ ସତାମ୍ । ଅସତାଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପୈଶୁନ୍ଯାଭିମୁଖଂ ମୁଖମ୍
ସେମାନେ ପବିତ୍ର, ଧନୀ, ଗୁଣବତୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଅପବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ପ୍ରାଗ୍ଵାସନାଭ୍ଯସ୍ତଂ ଯୋଗଭୂମିକ୍ରମଂ ବୁଧାଃ । ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଉତ୍ତରଂ ଭୂମିକାକ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯୋଗର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସହଜରେ ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶୀଘ୍ର ଉପରକୁ ଯାନ୍ତି।
ତତ୍ରୋଦ୍ଵେଗମଦଗ୍ଲାନିମୋହମାତ୍ସର୍ଯଵିଭ୍ରମୈଃ । ଦୂରୋଜ୍ଝିତାḫ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ ସମଂ ସୋମ୍ଯା ଇଵେନ୍ଦଵଃ
ସେଠାରେ, ଅସ୍ଥିରତା, ଅହଂକାର, କ୍ଲାନ୍ତି, ଭ୍ରମ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ଦୂରେ ଛାଡି ଦେଇ, ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ମୃଦୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅଟୁଟ ରହିଥାନ୍ତି।
ଅସଂସକ୍ତଧିଯୋ ଧୀରା ଧନ୍ଯା ଧଵଲବୁଦ୍ଧଯଃ । ଭଵନ୍ତି ଭଵଭାରସ୍ଥାସ୍ ତୃତୀଯାଂ ଭୂମିକାମ୍ ଇତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଅଟୁଟ ଅଟାଚିତି ନାହାନ୍ତି, ଦୃଢ ଏବଂ ଶୁଭ ମନୋବୃତ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜୀବନର ଭାରକୁ ଧରି ତୃତୀୟ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୃଢ ଭାବରେ ଅଟି ରହିଥାନ୍ତି ।
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତାଂଶତୁର୍ଯତୁର୍ଯାତିଗାଭିଧା । ସପ୍ତପ୍ରକାରା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମସତ୍ତେଯଂ ପାରମାତ୍ମିକୀ
ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ, ସୁଷୁପ୍ତି, ଚତୁର୍ଥ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ — ଏହି ସାତଟି ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ପରମ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ, ପରମାତ୍ମା ସଂପୃକ୍ତ ।
ଭୂମିକାତ୍ରିତଯଂ ହ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ରାମ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍ । ତଚ୍ ଚ ବ୍ରାହ୍ମମ୍ ଅଵସ୍ଥାନମ୍ ଅନ୍ଯାସମ୍ଭଵସମ୍ଭୃତମ୍
ହେ ରାମ, ଏହି ତିନିଟି ପଦ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରହିଛି; ଏହା ହେଉଛି ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥା, ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଭୂମିକାତ୍ରିତଯେ ଯୋଗୀ ସର୍ଵଂ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଇଦଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ପରିପଶ୍ଯତି ସଂସାରଂ ପୃଥକ୍କାର୍ଯଶତାକୁଲମ୍
ଏହି ତିନିଟି ପଦରେ ଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜାଗ୍ରତ ଭାବରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିଥାନ୍ତି, ସଂସାରରେ ଅନେକ ପୃଥକ କାର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଥାନ୍ତି ।
ଘଟାଦିତା ଘଟାଂଶାଦୌ ପଟାଂଶାଦୌ ପଟାଦିତା । ଵଟାଂଶାଦୌ ଵଟାଦିତ୍ଵମ୍ ଅଵସ୍ଥାତ୍ରଯସଂସ୍ଥିତୌ
ଯେପରି ଘଡ଼ର ଅଂଶରେ ଘଡ଼ର ଗୁଣ ରହିଛି, ପଟର ତନ୍ତୁରେ ପଟର ଗୁଣ ରହିଛି, ବଟ ଗଛର ଅଂଶରେ ବଟ ଗଛର ଗୁଣ ରହିଛି, ସେପରି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ଗୁଣ ରହିଥାଏ।
ଯଥାଵଦ୍ ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ଯେଦଂ ଜଗଜ୍ ଜାଗ୍ରତି ଦୃଶ୍ଯତେ । ଉଦେତି ଯୋଗଯୁକ୍ତାନାମ୍ ଅତ୍ର କେଵଲମ୍ ଆର୍ଯତା
ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନତାରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ଜଗତକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି କେବଳ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଉପଜାଏ।
ଅପରାମୃଷ୍ଟତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଯତ୍ ପଦାର୍ଥୈକଭାଵନମ୍ । ଅମ୍ଲାନଂ ତଦ୍ ଭଵେଜ୍ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଅସଦ୍ ଅସ୍ତୁ ସଦ୍ ଅସ୍ତୁ ଵା
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସ୍ତୁର ସତ୍ତା ଭାବ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ, ସେ ବସ୍ତୁ ଏଥିକି ସତ୍ୟ ହେଉ ଅସତ୍ୟ ହେଉ।
କର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଆଚରନ୍ କାର୍ଯମ୍ ଅକର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅନାଚରନ୍ । ତିଷ୍ଠତି ପ୍ରକୃତାଚାରୋ ଯସ୍ ସ ଆର୍ଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁମାନେ କରିବା ଉଚିତ କାମ କରନ୍ତି, ଅକରିବା ଉଚିତ କାମ ରେ ଅପରାହ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ବଭାବିକ ଆଚରଣରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯଥାଚାରଂ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଯଥାଚିତ୍ତଂ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଵ୍ଯଵହାରମ୍ ଉପାଦତ୍ତେ ଯସ୍ ସ ଆର୍ଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁଠି ଚରିତ୍ର ଠିକ୍ ଭାବରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ମନ ଅନୁଯାୟୀ, ଏବଂ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକକୁ 'ଅର୍ଯ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ ଯାତି ନାପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛତି । ହର୍ଷାମର୍ଷମଦୋନ୍ମୁକ୍ତୋ ଯସ୍ ସ ଆର୍ଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁଠି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ମିଳେ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ଯାହା ମିଳିନାହିଁ, ତାହା ଆଶା କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ଆନନ୍ଦ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକ 'ଅର୍ଯ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଥମାଯାମ୍ ଅଙ୍କୁରିତଂ ଭୂମୌ ଵିକସିତଂ ତତଃ । ଫଲୀଭୂତଂ ତୃତୀଯାଯାମ୍ ଆର୍ଯତ୍ଵଂ ଯୋଗିନୋ ଭଵେତ୍
ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଯ୍ୟତା ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ; ପୃଥିବୀରେ ପରେ ଫୁଲିଯାଏ; ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଫଳ ହୁଏ; ଏଭଳି ଅର୍ଯ୍ୟତା ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଆର୍ଯତାଯାଂ ମୃତୋ ଯୋଗୀ ଶୁଭସଙ୍କଲ୍ପସମ୍ଭୃତାନ୍ । ଭୋଗାନ୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପିତାଂଶ୍ ଚ ଯୋଗଵାଞ୍ ଜାଯତେ ପୁନଃ
ଯୋଗୀ ଅର୍ଯ୍ୟତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେ ଶୁଭ ଏବଂ କଳ୍ପିତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁନର୍ବାର ଯୋଗରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବେ।
ଆଦେହଂ ଭାଵିତଂ ଯତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତଦ୍ ଦେହାନ୍ତେ ଽନୁଭୂଯତେ । ତନ୍ ମୁହୂର୍ତେ ଯୁଗାଵସ୍ଥା କିଂ ଜୀଵେନାନୁଭୂଯତେ
ଏହି ଦେହରେ ଯେଉଁ ଭାବ ଚିତ୍ତରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ଦେହ ଶେଷ ହେବାବେଳେ ସେହି ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ଯୁଗର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ — ଜୀବ ଏହି ସମୟରେ କଣ ଏକାଉଁ ଅନୁଭବ କରେ?
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । କାଲତ୍ରଯଵିଭାଗସ୍ଥମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତପରିଵର୍ଜିତମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖାଯାଏ — ଏହି ଜଗତ, ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ — ସେଗୁଡିକ ତିନି ସମୟର ଭିନ୍ନତାରେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରୁ ମୁକ୍ତ।
ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମତିଲତୈଲତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵର । ଯଥା ତିଲେ ସ୍ଥିତଂ ତୈଲଂ ତଥେଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଜାଣ — ଯେପରି ତିଳରେ ତେଲ ଅଛି, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି।
ମରଣଂ ଜୀଵିତଂ ଚେଷ୍ଟା ଜାଡ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵେ ସୁଖାସୁଖେ । ଇତୀଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମ ତିଲେ ତୈଲମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ମୃତ୍ୟୁ, ଜୀବନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଜଡତା, ଚେତନା, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ — ଏସବୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମ ଭଳି ଅଛି, ଯେପରି ତିଳରେ ତେଲ ଅଛି।
ମାଯା ଜୀଵୋ ମନଶ୍ ଚିତ୍ତମ୍ ଈହାନୀହା ଗତିର୍ ଜଗତ୍ । ଇତୀଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ବୃହତ୍ ତିଲେ ତୈଲମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ମାୟା, ଜୀବ, ମନ, ଚିତ୍ତ, ଇଚ୍ଛା-ଅନିଚ୍ଛା, ଗତି ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ — ଏହି ସମସ୍ତ ଏକ ବିଶାଳତା ଭଳି ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଯେପରି ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ ରହିଥାଏ।
ତିଲୋ ଽନ୍ତସ୍ସଂସ୍ଥିତଂ ତୈଲଂ ଯଥାନୁଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍ । ତଥାନୁଭଵତି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵାନ୍ତରେ ଜଗତ୍
ଯେପରି ତିଳ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ତେଲ ନିଜେ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମ ନିଜ ଭିତରେ ଏହି ଜଗତକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ଚେତତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତିଲସ୍ ତୈଲଂ କ୍ଵଚିତ୍ ପୂର୍ଵଂ କ୍ଵଚିତ୍ ପରମ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଅଲ୍ପଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭୂରି ମ୍ଲାନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଯଥା
ତିଳ ଭିତରେ ତେଲ କେବେ ଆଗରୁ, କେବେ ପରେ, କେବେ ଅଳ୍ପ, କେବେ ବହୁତ, କେବେ ମଲିନ, କେବେ ଶୁଦ୍ଧ — ଯେପରି ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଚେତତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଥା ବ୍ରହ୍ମ କ୍ଵଚିଜ୍ ଜାଡ୍ଯଂ କ୍ଵଚିଚ୍ ଚିତିମ୍ । କ୍ଵଚିଚ୍ ଚିତ୍ତାଦି ଶୈଲାଦି କ୍ଵଚିଦ୍ ଆକାଶତାଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ଭିତରେ କେବେ ଜଡତା, କେବେ ଚେତନା, କେବେ ଚିତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, କେବେ ପାହାଡ଼, କେବେ ଆକାଶର ଅପାରତା — ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
କ୍ଵଚିଚ୍ ଛୂନ୍ଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ପନ୍ଦଂ କ୍ଵଚିତ୍ କାଲଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଦିଶମ୍ । କ୍ଵଚିଚ୍ ଛବ୍ଦଂ କ୍ଵଚିଚ୍ ଛାନ୍ତଂ କ୍ଵଚିତ୍ ତନୁ କ୍ଵଚିଦ୍ ଘନମ୍
କେବେ କିଛି ଶୂନ୍ୟତା, କେବେ କିଛି ଗତି, କେବେ କିଛି ସମୟ, କେବେ କିଛି ଦିଗ; କେବେ ଶବ୍ଦ, କେବେ ନିରବତା, କେବେ ସୂକ୍ଷ୍ମତା, କେବେ ଘନତା ଦେଖାଯାଏ।
ତମସ୍ ତେଜଶ୍ ଶୁଭଂ ପାପମ୍ ଅହଂ ତ୍ଵଂ ତାନି ତତ୍ର ତତ୍ । ଦେଶଂ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଗ୍ ଅଦ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସଦ୍ ବଲମ୍
ଅନ୍ଧାର, ଆଲୋକ, ଶୁଭ, ଅଶୁଭ, 'ମୁଁ', 'ତୁ', ଏହି ସବୁ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଅଛି; ସ୍ଥାନ, ସତ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ, ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵମ୍ ଏକମ୍ ଅନାନୈଵ ନାନେଵାସ୍ତେ ପରଂ ପଦମ୍ । ଦଣ୍ଡଚକ୍ରଲତାକାରୈସ୍ ତରଙ୍ଗୈର୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵାମ୍ଭସି
ଏଭଳି, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଅନେକ ଭାବରେ ନାହିଁ, ନା ଅନେକ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଜଳରେ ଜଳ ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, ଲତା କିମ୍ବା ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵଂ ସର୍ଵାତ୍ମନି ତତେ କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରକାଶତେ । ଅଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତେ ଦ୍ରଵତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଵାରିଣି
ଏଭଳି, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମାରେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଯଦିଓ ଏହା ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଜଳରେ ତରଳତା ଭଳି।