ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ହି ରାମେଣ ମୁହୂର୍ତମ୍ ଅପି ନୋତ୍ସହେ । ଜୀଵିତୁଂ ଜୀଵିତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ନ ରାମଂ ନେତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ରାମଙ୍କୁ ଛାଡି ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୋତେ ବଞ୍ଚିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି; ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନଵଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମମ ଯାତାନି କୌଶିକ । ଦୁଃଖେନୋତ୍ପାଦିତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତେ ଚତ୍ଵାରଃ ପୁତ୍ରକା ମଯା
ହେ କୌଶିକ, ନବ ହଜାର ବର୍ଷ ମୋ ଦୁଃଖରେ କଟିଗଲା; ବହୁ କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ଏହି ଚାରିଜଣ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି।
ପ୍ରଧାନଭୂତସ୍ ତେଷ୍ଵ୍ ଏଷୁ ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ । ତଂ ଵିନା ତେ ତ୍ରଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ଧାରଯନ୍ତି ନ ଜୀଵିତମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କମଳନୟନ ରାମ ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସ ଏଵ ରାମୋ ଭଵତା ନୀଯତେ ରାକ୍ଷସାନ୍ ପ୍ରତି । ଯଦି ତତ୍ ପୁତ୍ରହୀନଂ ତ୍ଵଂ ମୃତମ୍ ଏଵାଶୁ ଵିଦ୍ଧି ମାମ୍
ଏହି ରାମକୁ ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ନେଉଛ; ଯଦି ମୋ ପୁଅ ନଥାଏ, ତେବେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ମୃତ ହେବି ବୋଲି ଜାଣ।
ଚତୁର୍ଣାମ୍ ଆତ୍ମଜାନାଂ ହି ପ୍ରୀତିର୍ ଅତ୍ର ହି ମେ ପରା । ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଧର୍ମମଯଂ ତସ୍ମାନ୍ ନ ରାମଂ ନେତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ମୋର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ପାଇଁ ମୋର ପ୍ରେମ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ। ତା’ପରି, ମୋର ବଡ଼ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବାରୁ, ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନିଶାଚରବଲଂ ହନ୍ତୁଂ ମୁନେ ଯଦି ତଵେପ୍ସିତମ୍ । ଚତୁରଙ୍ଗସମାଯୁକ୍ତଂ ମଯା ସହ ବଲଂ ନଯ
ମୁନି, ଯଦି ତୁମେ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ସେନା ଏବଂ ମୋତେ ସହିତ ନେଇଯାଅ।
କିଂଵୀର୍ଯା ରାକ୍ଷସାସ୍ ତେ ତୁ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ଚ ତେ । କିଯତ୍ପ୍ରମାଣାଃ କେ ଚୈତେ ଇତି ଵର୍ଣଯ ମେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ସେମାନେ କାହାର ପୁଅ, କେମିତି ଦେଖାଯାନ୍ତି? ସେମାନେ କେତେ ଉଚ୍ଚତାର, କିଏ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ସବୁ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କୁହ।
କଥଂ ତେନ ପ୍ରହର୍ତଵ୍ଯଂ ତେଷାଂ ରାମେଣ ରକ୍ଷସାମ୍ । ମାମକୈର୍ ଵା ବଲୈର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମଯା ଵା କୂଟଯୋଧିନାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାମ କିମ୍ବା ମୋର ସେନା କିମ୍ବା ମୁଁ, ଏହି ଚତୁର୍ଥଳୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ଚାଳି ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରହାର କରିବେ?
ସର୍ଵଂ ମେ ଶଂସ ଭଗଵନ୍ ଯଥା ତେଷାଂ ମଯା ରଣେ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଟସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଵୀର୍ଯୋତ୍ସିକ୍ତା ହି ରାକ୍ଷସାଃ
ଭଗବନ୍ତୁ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ମୁଁ ଦୃଢ଼ ରହିବି, ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ। କାରଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ମହାଵୀରୋ ରାଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ସାକ୍ଷାଦ୍ ଵୈଶ୍ରଵଣଭ୍ରାତା ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ରଵସୋ ମୁନେଃ
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ରାବଣ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ବୀର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କର ଭାଇ ଏବଂ ମୁନି ବିଶ୍ରବାସଙ୍କର ପୁଅ।
ସ ଚେତ୍ ତଵ ମଖେ ଵିଘ୍ନଂ କରୋତି କିଲ ଦୁର୍ମତିଃ । ତତ୍ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନ ଶକ୍ତାସ୍ ସ୍ମୋ ଵଯଂ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବୁନାହିଁ।
କାଲେ କାଲେ ପୃଥଗ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭୂରିଵୀର୍ଯଵିଭୂତଯଃ । ଭୂତେଷ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯୁଦଯଂ ଯାନ୍ତି ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଚ କାଲତଃ
ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ଅପସାରି ଯାଆନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯାସ୍ମିଂସ୍ ତେ ଵଯଂ କାଲେ ରାଵଣାଦିଷୁ ଶତ୍ରୁଷୁ । ନ ସମର୍ଥାଃ ପୁରସ୍ ସ୍ଥାତୁଂ ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଏହି ସମୟରେ, ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଆମେ ସାମ୍ନା କରିପାରିବୁନାହିଁ; ଏହା ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରସାଦଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ମମ ପୁତ୍ରକେ । ମମ ଚୈଵାଲ୍ପଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ ହ୍ଯ୍ ଅସମଦୈଵତମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ମୋ ପୁଅ ଓ ମୋତେ କୃପା କର; କାରଣ ମୁଁ ଅଳ୍ପ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ତୁମେ ହିଁ ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷପ୍ଲଵଗପନ୍ନଗାଃ । ନ ଶକ୍ତା ରାଵଣଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କିଂ ପୁନଃ ପୁରୁଷା ଯୁଧି
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବନର, ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ରାବଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିନାହାନ୍ତି—ତେବେ ମାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିପାରିବେ?
ମହାଵୀର୍ଯଵତାଂ ଵୀର୍ଯମ୍ ଆଦତ୍ତେ ସ ସୁଧାଭୁଜାମ୍ । ତେନ ସାର୍ଧଂ ନ ଶକ୍ତାସ୍ ସ୍ମସ୍ ସଂଯୁଗେ ତସ୍ଯ ଵା ଵରୈଃ
ସେ ବଡ଼ ଶୂରମାନେ ଓ ଅମୃତ ପିଇଥିବାମାନେଙ୍କର ଶକ୍ତି ନେଇନେଇଥାଏ; ଏହିକାରଣରୁ, ଆମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିପାରିବୁନାହିଁ।
ଅଯମ୍ ଅନ୍ଯତମଃ କାଲଃ ପେଲଵୀକୃତସଜ୍ଜନଃ । ରାଘଵୋ ଽପି ଗତୋ ଦୈନ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଵାର୍ଦ୍ଧକଜର୍ଜରଃ
ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ସମୟ, ଯେଉଁଥିରେ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏଠି ରାଘବ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଅଥ ଵା ଲଵଣଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଜ୍ଞଘ୍ନଂ ତଂ ମଧୋସ୍ ସୁତମ୍ । କଥଯ ତ୍ଵଂ ସୁରପ୍ରଖ୍ଯ କ୍ଵେଵ ମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରକମ୍
ନହେଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଧୁଙ୍କର ପୁଅ, ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରୁଥିବା ଲବଣ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ କେଉଁଠି ଛାଡ଼ିବି?
ଅଥ ନେଚ୍ଛସି ଚେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତଦ୍ ଵିଧେଯୋ ଽହମ୍ ଏଵ ତେ । ଅନ୍ଯଥା ତୁ ନ ପଶ୍ଯାମି ଶାଶ୍ଵତଂ ଜଯମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଯଦି ଆପଣ ଏହା ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରିବି; ନାହିଁଲେ, ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜୟ ଦେଖିପାରୁନି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମୃଦୁଵଚନଂ ଭଯାକୁଲୋ ଽସାଵ୍ ଆଲୋଲେ ମୁନିମତସଂଶଯେ ନିମଗ୍ନଃ । ନାଜ୍ଞାସୀତ୍ କଣମ୍ ଅପି ନିଶ୍ଚଯଂ ମହାତ୍ମା ପ୍ରୋଦ୍ଵୀଚାଵ୍ ଇଵ ଜଲଧୌ ସମୁହ୍ଯମାନଃ
ଏଭଳି କଥା କହି, ସେ ଭୟରେ ଭରିଯାଇ, ମୁନିମାନଙ୍କର ସନ୍ଦେହରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ; ସେ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏକ ମହାତ୍ମା ଯେପରି ତରଙ୍ଗିତ ସମୁଦ୍ରରେ ଉଠାପଡ଼ା ହେଉଛନ୍ତି।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ସ୍ନେହପର୍ଯାକୁଲାକ୍ଷରମ୍ । ସମନ୍ଯୁଃ କୌଶିକୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହୀପତିମ୍
ସେ ଜଣଙ୍କର ସ୍ନେହ ଓ ଭାବନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକ ଋଷି କ୍ରୋଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କରିଷ୍ଯାମୀତି ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ହାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛସି । ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ କେସରୀ ଭୂତ୍ଵା ମୃଗତାମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛସି
‘ମୁଁ କରିବି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ଏବେ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ସାହସରେ ସିଂହ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏବେ ମୃଗ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ରାଘଵାନାମ୍ ଅଯୁକ୍ତୋ ଽଯଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିପର୍ଯଯଃ । ନ କଦାଚନ ଜାଯନ୍ତେ ଶୀତାଂଶୌ କୃଷ୍ଣରଶ୍ମଯଃ
ରାଘବଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶୀତଳ ଚାନ୍ଦ୍ରମାରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କଳା କିରଣ ବିକିରଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଦି ତ୍ଵଂ ନ କ୍ଷମୋ ରାଜନ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାଗତଃ । ହୀନପ୍ରତିଜ୍ଞଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସୁଖୀ ଭଵ ସବାନ୍ଧଵଃ
ଯଦି ଆପଣ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି, ରାଜା, ମୁଁ ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି; କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅବତାର, ଆପଣ ଏହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସହିତ ନିଜ ପରିବାର ସହ ଖୁସିରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ତସ୍ମିନ୍ କୋପପରୀତେ ଽଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେ ମହାତ୍ମନି । ଚଚାଲ ଵସୁଧା କୃତ୍ସ୍ନା ସୁରାଶ୍ ଚ ଭଯମ୍ ଆଵିଶନ୍
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠିଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେଲେ।
କ୍ରୋଧାଭିଭୂତଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଜଗନ୍ମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍ । ଧୃତିମାନ୍ ସୁଵ୍ରତୋ ଧୀମାନ୍ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଜଗତର ବନ୍ଧୁ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଅବିଭୂତ ଦେଖି, ଧୃତିଶୀଳ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ—
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତସ୍ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଧର୍ମ ଇଵାପରଃ । ଭଵାନ୍ ଦଶରଥଶ୍ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଗୁଣଭୂଷିତଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଆପଣ ମନେ ଧର୍ମର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବତାର ଭଳି; ଦଶରଥ, ତିନି ଜଗତରେ ଆପଣ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ।
ନୀତିମାନ୍ ସୁଵ୍ରତୋ ଭୂତ୍ଵା ନ ଧର୍ମଂ ହାତୁମ୍ ଅର୍ହସି । ମୁନେସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନେଶସ୍ଯ ଵଚନଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ନୀତିଶୀଳ ଏବଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, ଆପଣ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତିନି ଲୋକର ନାଥ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମେଣ ଯଶସା ଯୁତଃ । ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ନ ଧର୍ମଂ ହାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ତୁମେ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ନାମୀ, ଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଣୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କର; ଧର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କରିଷ୍ଯାମୀତି ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ତତ୍ ତେ ରାଜନ୍ନ୍ ଅକୁର୍ଵତଃ । ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତଃ ପତେଦ୍ ଧର୍ମସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ରାମଂ ଵିସର୍ଜଯ
ତୁମେ ରାଜା, 'ମୁଁ ଏହା କରିବି' ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, ଯଦି ସେଥିରେ ତୁମେ କ୍ରିୟାନ୍ବିତ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ହରାଇଯିବ; ଏହିକାରଣରୁ ରାମଙ୍କୁ ପଠା।