ପରସ୍ପରମ୍ ଅଲଭ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଯନ୍ ନାର୍ଥାଯ ନ ଵସ୍ତୁ ତତ୍ । ସତ୍ଯମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଷ ଦେଶାନ୍ତରନରୋ ଯଥା
ଏଠି ଯାହାକୁ ଆମେ ପାଇପାରୁନାହିଁ, ସେଠି ସେଥିରେ ତାହା କିଛି ନୁହେଁ; ତଥାପି, ଆମ ପାଇଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ଯେପରିକି ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଲୋକ ପାଇଁ।
ଯଦ୍ ଯଥା ଯେନ ଯତ୍ରାସ୍ତି ତତ୍ ତଥା ତେନ ତତ୍ର ତତ୍ । ନାତ୍ର ସତ୍ଯେ ସଦସତୀ ତେନାଲଂ ମୌନଵାନ୍ ଭଵ
ଯାହା ଯେପରି, ଯେଉଁଠାରେ, ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି ସେଠି ସେପରି ଅଛି; ଏହି ସତ୍ୟରେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଚୁପ୍ ରୁହ।
ଜଗତ୍ ସ୍ଵଭାଵତୋ ନାସ୍ତି ଯଚ୍ ଚେଦଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତୈଵ ପ୍ରେକ୍ଷିତଂ ଵା ନ କିଞ୍ଚନ
ଏହି ସଂସାର ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେ ସବୁ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମର ସତ୍ତା ମାତ୍ର; ଯଦି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ତେବେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ବ୍ରଵୀମ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯୁପଗମ୍ଯାପି ସର୍ଗାଦି ଯଦି ଵିଦ୍ଯତେ । ତଦ୍ ଏତଜ୍ ଜଠରଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵିଦ୍ଧି ତତ୍କଚନାତ୍ମକମ୍
ଯଦି ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହାଦିକୁ ଅସ୍ତି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ସବୁ ବ୍ରହ୍ମର ଗର୍ଭ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ।
ଯଥାନ୍ତର୍ ଇକ୍ଷୋର୍ ମାଧୁର୍ଯଂ ତୈକ୍ଷ୍ଣ୍ଯଂ ଚ ମରିଚାଦିଷୁ । ତଥାନ୍ତର୍ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅହନ୍ତାଦି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଯେପରି ଇଖୁ ମଧ୍ୟରେ ମିଠାସ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତିନି ଜଗତ, ମୁଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଅହଂ ଜଗଦ୍ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଇତି ଶବ୍ଦାର୍ଥୈḫ ପରିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ ଇଦଂ ସତ୍ଯମ୍ ଇଦଂଶବ୍ଦାର୍ଥଵର୍ଜିତମ୍
‘ମୁଁ’, ‘ଜଗତ’ ଓ ‘ଦେଖାଯାଉଥିବା’ ଏହି ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥରୁ ମୁକ୍ତ; ଏହି ଅଖଣ୍ଡ ସତ୍ୟ ଏବଂ ଏହା କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ଦ୍ଯୌẖ କ୍ଷମା ଵାଯୁର୍ ଆକାଶଂ ପର୍ଵତାସ୍ ସରିତୋ ଦିଶଃ । ସତୋ ଽନଵଯଵସ୍ଯାପି ଭାଗା ବହିର୍ ଅଵସ୍ଥିତାଃ
ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଆକାଶ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ—ଏହି ସବୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅଂଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ତାର କିଛି ଅଂଶ ନାହିଁ।
ପୁରୁଷଂ ପ୍ରତି ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ ସର୍ଗୋ ହୃଦି ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ସାଦ୍ରିଦ୍ଯୂର୍ଵୀନଦୀଶାଂଶẖ କୌଶେ ରସ ଇଵାଙ୍କୁରେ
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର କଳ୍ପନା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହୃଦୟରେ ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ—ଏଠାରେ ପାହାଡ଼, ଭୂମି, ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଗଛର ଅଙ୍କୁରରେ ରସ ରହିଥାଏ।
ସଂଵିତ୍ ସ୍ଵୋଦରସଂଲୀନଂ ଖାତ୍ମକା ଖାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ । ଯଥାଭିରୁଚିତେନାନ୍ତର୍ ଭୋଗେନାସ୍ଵାଦଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଚେତନା ନିଜ ଭିତରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଆତ୍ମାର ରୂପ ଥିବା ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରି ଆନନ୍ଦ ଉଠେ।
ନ ସ୍ଵପ୍ନେ ଗମ୍ଯତେ ଦେଶୋ ନ ଦେଶୋ ହୃଦମ୍ ଏତି ଵା । ନ ଜାଗ୍ରତି ବହିର୍ଦେଶୋ ନ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଦେଶଵର୍ତି ଵା
ସ୍ୱପ୍ନରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ହୁଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ; ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନାନ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ବହିଷ୍ଟ୍ଵଂ ଚ ଵାନଘ । ନାକଲ୍ପନା ନାପି ଚ ଵା କଲ୍ପନାକଲନାସ୍ତି ଵା
ହେ ପାପରହିତ, ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ନାହିଁ, ବା ବାହାରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ନ କଳ୍ପନା ଅଭାବ, ଏବଂ କଳ୍ପନା କରିବାର କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସଂଵିନ୍ ମୁକୁଲିତାତ୍ମାନଂ ତ୍ରିଜଗନ୍ମଣ୍ଡଲୀମ୍ ଇଯମ୍ । ଯତ୍ ସ୍ଵାଦଯତି ତସ୍ଯୈତନ୍ ନାମ ସ୍ଵପ୍ନାଭିଧଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ନିଜକୁ ବନ୍ଦ କରି ଏହି ତିନି ଜଗତର ଗୋଲକୁ ନିଜର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ସ୍ୱପ୍ନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵିକସିତା ତ୍ରିଜଗନ୍ମଣ୍ଡଲୀମ୍ ଇଯମ୍ । ଯତ୍ ସ୍ଵାଦଯତି ତସ୍ଯୈତଚ୍ ଚିହ୍ନଂ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ଏହି ତିନି ଜଗତର ଗୋଲକୁ ନିଜର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଜାଗ୍ରତ' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।
ଯନ୍ ନ ସଂଵିତ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ଶ୍ରମାଦ୍ ଇଵ । ଆସ୍ଵାଦଯତି ଶାନ୍ତେଵ ତତ୍ ସୁଷୁପ୍ତାଭିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ରହି, ଦୁଃଖରେ ଥିବା ପରି, ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ସୁଷୁପ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିର୍ଵାଣେ ଵାପୁନର୍ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୈ ଯଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନ ଵିନ୍ଦତେ । ସଂଵିତ୍ ସ୍ଥିରସମାଭାସା ତତ୍ ତୁର୍ଯଂ ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ
ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ଭ୍ରମ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଚେତନା ଏକ ନିଶ୍ଚଳ ଆଭାରେ ରହିଯାଏ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ମୁକ୍ତି ଅର୍ଥ ହୁଏ।
ଅନ୍ତଶ୍ ଚେତନପଦ୍ମସ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗନ୍ଧୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସୌ ବହିଃ । ସ୍ଫୁରତି ପ୍ରସୃତେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରସ୍ଫୁରିତାତ୍ମନି
ଆପଣ ମନର ଚେତନାର ପଦ୍ମର ଭିତରେ ଥିବା ଜଗତର ସୁଗନ୍ଧ ବାହାରେ ଅଛି; ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଭିତରର ଆତ୍ମା, ଯାହା ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ବାହାରକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ସୁଗନ୍ଧ ଚମକିଉଠେ।
ନ ସର୍ଗସଂଵିଦୋର୍ ଭେଦḫ ପଵନସ୍ପନ୍ଦଯୋର୍ ଇଵ । ଵାତ ଏଵ ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ସଂଵିଦ୍ ଏଵ ତଥା ଜଗତ୍
ସୃଷ୍ଟି ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଯେପରିକି ବାତାସ ଓ ତାହାର ଗତି ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯେପରି ଗତି ବାତାସ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଚେତନା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ସ୍ପନ୍ଦଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀତ୍ଯାଗେ ଯାଦୃଶୀ ପଵନସ୍ଥିତିଃ । ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀତ୍ଯାଗେ ତାଦୃଶୀ ସର୍ଗସଂସ୍ଥିତିଃ
‘ଗତି’ ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଧାରଣା ଛାଡିଦେଲେ, ଯେଉଁପରି ବାତାସର ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ, ସେପରି ‘ସୃଷ୍ଟି’ ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଧାରଣା ଛାଡିଦେଲେ, ସୃଷ୍ଟିର ନିଜସ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ।
ସ୍ପନ୍ଦଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀର୍ ଵାଯୌ କଲ୍ପିତାକଲନାକ୍ଷଯା । ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀଶ୍ ଶାନ୍ତେ କଲ୍ପିତାକଲନାକ୍ଷଯା
ବାୟୁରେ କମ୍ପନ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟର ଧାରଣା ଯେତେବେଳେ କଳ୍ପନା ଓ ତାହାର ବିଚାର ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟି, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟର ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ।
ଯତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପସମୁତ୍ଥାନଂ ତଦ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପନଂ କ୍ଷଯି । ଏତଚ୍ ଚାନୁଭଵାତ୍ ସିଦ୍ଧଂ କିମ୍ ଏତାଵତି ଦୁଷ୍କରମ୍
ଯାହା କଳ୍ପନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଥିରେ କଳ୍ପନା ନ ଥିଲେ ଶେଷ ହୁଏ; ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭବରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି—ଏଠାରେ କ'ଣ ଅସୁବିଧା ଅଛି?
ନ ସର୍ଗୋ ଽସ୍ତି ଵିଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଚ୍ଛା ସା ଚ ସତ୍ଯେଵ ଖୋପମା । ଵିଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥାକଲ୍ପନେନ ତଦ୍ ଏତଦ୍ ବୁଧ୍ଯତେ ସ୍ଵଯମ୍
ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ଯାହା ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ; ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର କଳ୍ପନା ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ବୁଝାଯାଏ।
ନ ସର୍ଗସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥମତିର୍ ଅସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯଃ । ସର୍ଗସଙ୍କଲ୍ପସଂଶାନ୍ତାଵ୍ ଆତ୍ମନୈଵାଶୁ ବୁଧ୍ଯତେ
ସୃଷ୍ଟି, ସୃଷ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟର ଧାରଣା ନାହିଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ; ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟର କଳ୍ପନା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଆତ୍ମା ସେଥିକି ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ବୁଝିପାରେ।
ଅସର୍ଗପ୍ରତିପତ୍ତିର୍ ହି ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥଵିସ୍ମୃତୌ । ସ୍ଫୁଟୀଭଵତ୍ଯ୍ ଅଶେଷେଣ ଶିଷ୍ଯତେ ଯଦ୍ ଅନାମ ତତ୍
ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ଯେତେବେଳେ ମନରୁ ସୃଷ୍ଟି ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଯିବ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଅସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ଯାହା ଅବଶେଷ ରହିଯାଏ, ସେହି ଅନାମ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵେଦନଂ ସର୍ଗସଂଵିତ୍ତିର୍ ଅଵେଦନମ୍ ଅସର୍ଗକମ୍ । ନ ଵେଦନାଵେଦନଯୋର୍ ଭେଦଶ୍ ଶବ୍ଦାଦ୍ ଋତେ ଽସ୍ତି ଚ
ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁଭୂତିକୁ ବୋଲାଯାଏ ବେଦନା, ଅସୃଷ୍ଟିର ଅନୁଭୂତିକୁ କୁହାଯାଏ ଅବେଦନା; ଏହି ବେଦନା ଓ ଅବେଦନା ମଧ୍ୟରେ ଶବ୍ଦ ଛାଡ଼ି ଆଉ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ସର୍ଵସ୍ଯାନନ୍ତରୂପତ୍ଵାତ୍ କ୍ଵ ଭେଦẖ କ୍ଵ ଚ ଭେଦନମ୍ । କ୍ଵ ଵିସ୍ମୃତିର୍ ଅତଶ୍ ଶାନ୍ତଂ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଏଵାସନଂ ଶିଵମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ଅନନ୍ତ ରୂପରେ ଥିବାରୁ, କେଉଁଠି ଭିନ୍ନତା ଓ ବିଭାଜନ? କେଉଁଠି ଭୁଲିଯିବା? ଏହିପରି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶାନ୍ତ ଓ ନିରବ ରହିବାଟିଏ ଶୁଭ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥା।
ନିରସ୍ତସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପଜାଲମ୍ ଆଲାନକଲ୍ପଂ ସୁଚିରୋଷିତଂ ଯତ୍ । ପ୍ରଶାନ୍ତଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵିଚାରସତ୍ତମ୍ ଅଶଙ୍କମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ଶିଵମ୍ ଅଵ୍ଯଯଂ ତତ୍
ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତା ଓ ଭେଦବୁଦ୍ଧିର ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ, ମହଲ ଭଳି ଅଚଳ ଓ ଶାନ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତନରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଛି, ସେହି ପ୍ରାଚୀନ, ଶୁଭ ଓ ଅବିନାଶୀ।
ଖାତ୍ମାନସ୍ ସକଲାସ୍ ସର୍ଗାସ୍ ସର୍ଗାତ୍ମ ସକଲଂ ଚ ଖମ୍ । ନ ନଭସ୍ସର୍ଗଯୋର୍ ଭେଦḫ ପଵନସ୍ପନ୍ଦଯୋର୍ ଇଵ
ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଖ ର ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ମଧ୍ୟ ଖ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯେପରିକି ପବନର ଚଳନରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଖ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ପୂରିତାନନ୍ତଗଗନାḫ ପ୍ରଭା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଗମାଗମମ୍ । ନ ଯଥା ରୋଧଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତାସ୍ ତଥା ସର୍ଗାḫ ପରସ୍ପରମ୍
ଯେପରି ଅନନ୍ତ ଆକାଶକୁ ପ୍ରଭା ଭରିଦିଏ, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରଭା ଆସିଯିବା ଓ ଯିବାରେ ଏକାପରେକା ଅଟକାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏକାପରେକାକୁ କେବେ ଅଟକାଏ ନାହିଁ।
ମିଲନ୍ତି ନ ମିଲନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯଥୈତେ ପରମାଣଵଃ । ଖେ ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାଦ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ତଥା ସର୍ଗାḫ ପରସ୍ପରମ୍
ଯେପରି ଆକାଶ ଭିତରେ ଅଣୁମାନେ ଏକାପରେକା ସହିତ ମିଶିଯିବା କିମ୍ବା ଅଲଗା ହେବା ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଏକାପରେକା ସହିତ ମିଶିଯିବା କିମ୍ବା ଅଲଗା ହେବା ନାହିଁ।
ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭେଦୋ ଽସ୍ତି ମିଲିତାନାଂ ଯଥାମ୍ଭସାମ୍ । ତଥା ଚିଦ୍ଘନରୂପାଣାମ୍ ସର୍ଗାଣାଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଯତାମ୍ ଅପି
ଯେପରି ଜଳ ମିଶିଗଲେ ତାହାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ରହିନଥାଏ, ସେପରି ଚିତ୍ତର ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ସୃଷ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।