ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରାଦିḫ ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵ ମନୋମଯୀ । ମାଯେଯମ୍ ଉଦିତା ମିଥ୍ଯା ସର୍ଗତା କଲ୍ପନାତ୍ମିକା
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ମାୟା ଭୁଲ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବିତ, କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଏକ ନିର୍ମାଣ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ମାଯାଯାସ୍ ତଦ୍ ଅସନ୍ ନଭଃ । ଅନ୍ତରନ୍ତରସାରାତ୍ମରମ୍ଭାସ୍ତମ୍ଭା ଇଵୋଦିତାଃ
ଏହି ମାୟାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଅସଲି ନୁହେଁ, ଆକାଶ ପରି; ଏମାନେ ମନର ଗୁପ୍ତ ସାରରୁ ଉଦ୍ଭବି, ଥମ୍ଭା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷା ଏତେ ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରକାଦଯଃ । ଅସତ୍ଯାଶ୍ ଚୈଵ ସତ୍ଯାଶ୍ ଚ ଚିତ୍ତ୍ଵାଚିତ୍ତ୍ଵୈର୍ ଇହ ସ୍ଥିତାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚିନ୍ତାର ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁରୁଷ; ଏଠାରେ ସେମାନେ ମନ ସହିତ ଓ ମନ ବିନା, ଅସଲି ଓ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।
ଭୂତଂ ପ୍ରତି ପୃଥଗ୍ଭୂତସ୍ ସର୍ଗୋ ଵିକସିତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଵପ୍ନପୁରଵନ୍ ମନୋରାଜ୍ଯଵଦ୍ ଆତତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ପାଇଁ ଅଲଗା ନିର୍ମାଣ ନିଜେ ଫୁଟିଉଠେ, ଚିନ୍ତା ଓ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର କିମ୍ବା ମନର ରାଜ୍ୟ ପରି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥାଏ।
ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ ଚ ଚିଦ୍ଧାତୋର୍ ମିଥଶ୍ ଚାନୁଭଵଭ୍ରମାତ୍ । ସର୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ସଦ୍ରୂପାସ୍ ସମସ୍ତା ଭୂତଜାତଯଃ
ଚେତନା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଥିବାରୁ ଏବଂ ଅନୁଭବର ଭ୍ରମରେ, ସୃଷ୍ଟିରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ସମ୍ମିଲନ୍ତି ମିଥẖ କେଚିନ୍ ନିରାଵରଣସଂଵିଦଃ । ସର୍ଗାḫ ପରିଣମନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ତ୍ଵ୍ ଅପରସ୍ପରଵେଦିନଃ
କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବାଧ ଜ୍ଞାନ ରହିଥିବାରୁ ଏକାପରି ମିଶିଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟିରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏକାପର ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ ।
କାକତାଲୀଯଵତ୍ କେଚିତ୍ ସର୍ଗାସ୍ ସର୍ଗେ ପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପି । ଦେଶମ୍ ଅନ୍ଯମ୍ ଇମଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭାଵିତାଃ
କିଛି ସୃଷ୍ଟି, କାକ ଏବଂ ତାଳଗଛର ଯଥାସମୟ ମିଳିବା ପରି, ଅନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଭାବିଥାନ୍ତି—‘ଆମେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ’ ।
କ୍ରମେଣାନେନ ହେ ରାମ ତେ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷା ଅପି । ସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷାଶ୍ ଚୈଵ ସତ୍ଯାଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଅଖଣ୍ଡିତାତ୍
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାମ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ, କାରଣ ଚେତନା ଅଖଣ୍ଡ ଅଟୁଟ ଅଟେ ।
ଚିଦ୍ଘନଂ ଚିତ୍ତ୍ଵସାରତ୍ଵାଚ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵମ୍ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ । ନାସ୍ଯ ଵିଘ୍ନୋ ନ ଵେଧୋ ଽସ୍ତି ନାନ୍ଯତା ନ ଚ ନାଶିତା
ଚେତନା ଗଢ଼ା ଓ ମନର ସାର ଥିବାରୁ, ଏଠାରେ କେବଳ ମନ ରହିଯାଏ; ଏହାକୁ କୌଣସି ବାଧା, ବିଭାଜନ, ଭିନ୍ନତା କିମ୍ବା ନାଶ କିଛି ନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷାସ୍ ସତ୍ଯାସ୍ ସତ୍ଯାଶ୍ ଚ ସ୍ଵପ୍ନଵିଭ୍ରମାଃ । ଵର୍ତମାନାର୍ଥକାରିତ୍ଵାନ୍ ନେହ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍
ମନରେ ଉପଜିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସତ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ନର ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ; କାରଣ, ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏଠାରେ କିଛି ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
ପରସ୍ପରମ୍ ଅଲଭ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଯନ୍ ନାର୍ଥାଯ ନ ଵସ୍ତୁ ତତ୍ । ସତ୍ଯମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଷ ଦେଶାନ୍ତରନରୋ ଯଥା
ଏଠି ଯାହାକୁ ଆମେ ପାଇପାରୁନାହିଁ, ସେଠି ସେଥିରେ ତାହା କିଛି ନୁହେଁ; ତଥାପି, ଆମ ପାଇଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ଯେପରିକି ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଲୋକ ପାଇଁ।
ଯଦ୍ ଯଥା ଯେନ ଯତ୍ରାସ୍ତି ତତ୍ ତଥା ତେନ ତତ୍ର ତତ୍ । ନାତ୍ର ସତ୍ଯେ ସଦସତୀ ତେନାଲଂ ମୌନଵାନ୍ ଭଵ
ଯାହା ଯେପରି, ଯେଉଁଠାରେ, ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି ସେଠି ସେପରି ଅଛି; ଏହି ସତ୍ୟରେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଚୁପ୍ ରୁହ।
ଜଗତ୍ ସ୍ଵଭାଵତୋ ନାସ୍ତି ଯଚ୍ ଚେଦଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତୈଵ ପ୍ରେକ୍ଷିତଂ ଵା ନ କିଞ୍ଚନ
ଏହି ସଂସାର ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେ ସବୁ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମର ସତ୍ତା ମାତ୍ର; ଯଦି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ତେବେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ବ୍ରଵୀମ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯୁପଗମ୍ଯାପି ସର୍ଗାଦି ଯଦି ଵିଦ୍ଯତେ । ତଦ୍ ଏତଜ୍ ଜଠରଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵିଦ୍ଧି ତତ୍କଚନାତ୍ମକମ୍
ଯଦି ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହାଦିକୁ ଅସ୍ତି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ସବୁ ବ୍ରହ୍ମର ଗର୍ଭ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ।
ଯଥାନ୍ତର୍ ଇକ୍ଷୋର୍ ମାଧୁର୍ଯଂ ତୈକ୍ଷ୍ଣ୍ଯଂ ଚ ମରିଚାଦିଷୁ । ତଥାନ୍ତର୍ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅହନ୍ତାଦି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଯେପରି ଇଖୁ ମଧ୍ୟରେ ମିଠାସ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତିନି ଜଗତ, ମୁଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଅହଂ ଜଗଦ୍ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଇତି ଶବ୍ଦାର୍ଥୈḫ ପରିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ ଇଦଂ ସତ୍ଯମ୍ ଇଦଂଶବ୍ଦାର୍ଥଵର୍ଜିତମ୍
‘ମୁଁ’, ‘ଜଗତ’ ଓ ‘ଦେଖାଯାଉଥିବା’ ଏହି ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥରୁ ମୁକ୍ତ; ଏହି ଅଖଣ୍ଡ ସତ୍ୟ ଏବଂ ଏହା କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ଦ୍ଯୌẖ କ୍ଷମା ଵାଯୁର୍ ଆକାଶଂ ପର୍ଵତାସ୍ ସରିତୋ ଦିଶଃ । ସତୋ ଽନଵଯଵସ୍ଯାପି ଭାଗା ବହିର୍ ଅଵସ୍ଥିତାଃ
ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଆକାଶ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ—ଏହି ସବୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅଂଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ତାର କିଛି ଅଂଶ ନାହିଁ।
ପୁରୁଷଂ ପ୍ରତି ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ ସର୍ଗୋ ହୃଦି ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ସାଦ୍ରିଦ୍ଯୂର୍ଵୀନଦୀଶାଂଶẖ କୌଶେ ରସ ଇଵାଙ୍କୁରେ
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର କଳ୍ପନା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହୃଦୟରେ ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ—ଏଠାରେ ପାହାଡ଼, ଭୂମି, ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଗଛର ଅଙ୍କୁରରେ ରସ ରହିଥାଏ।
ସଂଵିତ୍ ସ୍ଵୋଦରସଂଲୀନଂ ଖାତ୍ମକା ଖାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ । ଯଥାଭିରୁଚିତେନାନ୍ତର୍ ଭୋଗେନାସ୍ଵାଦଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଚେତନା ନିଜ ଭିତରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଆତ୍ମାର ରୂପ ଥିବା ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରି ଆନନ୍ଦ ଉଠେ।
ନ ସ୍ଵପ୍ନେ ଗମ୍ଯତେ ଦେଶୋ ନ ଦେଶୋ ହୃଦମ୍ ଏତି ଵା । ନ ଜାଗ୍ରତି ବହିର୍ଦେଶୋ ନ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଦେଶଵର୍ତି ଵା
ସ୍ୱପ୍ନରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ହୁଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ; ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନାନ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ବହିଷ୍ଟ୍ଵଂ ଚ ଵାନଘ । ନାକଲ୍ପନା ନାପି ଚ ଵା କଲ୍ପନାକଲନାସ୍ତି ଵା
ହେ ପାପରହିତ, ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ନାହିଁ, ବା ବାହାରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ନ କଳ୍ପନା ଅଭାବ, ଏବଂ କଳ୍ପନା କରିବାର କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସଂଵିନ୍ ମୁକୁଲିତାତ୍ମାନଂ ତ୍ରିଜଗନ୍ମଣ୍ଡଲୀମ୍ ଇଯମ୍ । ଯତ୍ ସ୍ଵାଦଯତି ତସ୍ଯୈତନ୍ ନାମ ସ୍ଵପ୍ନାଭିଧଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ନିଜକୁ ବନ୍ଦ କରି ଏହି ତିନି ଜଗତର ଗୋଲକୁ ନିଜର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ସ୍ୱପ୍ନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵିକସିତା ତ୍ରିଜଗନ୍ମଣ୍ଡଲୀମ୍ ଇଯମ୍ । ଯତ୍ ସ୍ଵାଦଯତି ତସ୍ଯୈତଚ୍ ଚିହ୍ନଂ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ଏହି ତିନି ଜଗତର ଗୋଲକୁ ନିଜର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଜାଗ୍ରତ' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।
ଯନ୍ ନ ସଂଵିତ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ଶ୍ରମାଦ୍ ଇଵ । ଆସ୍ଵାଦଯତି ଶାନ୍ତେଵ ତତ୍ ସୁଷୁପ୍ତାଭିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ରହି, ଦୁଃଖରେ ଥିବା ପରି, ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ସୁଷୁପ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିର୍ଵାଣେ ଵାପୁନର୍ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୈ ଯଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନ ଵିନ୍ଦତେ । ସଂଵିତ୍ ସ୍ଥିରସମାଭାସା ତତ୍ ତୁର୍ଯଂ ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ
ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ଭ୍ରମ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଚେତନା ଏକ ନିଶ୍ଚଳ ଆଭାରେ ରହିଯାଏ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ମୁକ୍ତି ଅର୍ଥ ହୁଏ।
ଅନ୍ତଶ୍ ଚେତନପଦ୍ମସ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗନ୍ଧୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସୌ ବହିଃ । ସ୍ଫୁରତି ପ୍ରସୃତେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରସ୍ଫୁରିତାତ୍ମନି
ଆପଣ ମନର ଚେତନାର ପଦ୍ମର ଭିତରେ ଥିବା ଜଗତର ସୁଗନ୍ଧ ବାହାରେ ଅଛି; ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଭିତରର ଆତ୍ମା, ଯାହା ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ବାହାରକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ସୁଗନ୍ଧ ଚମକିଉଠେ।
ନ ସର୍ଗସଂଵିଦୋର୍ ଭେଦḫ ପଵନସ୍ପନ୍ଦଯୋର୍ ଇଵ । ଵାତ ଏଵ ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ସଂଵିଦ୍ ଏଵ ତଥା ଜଗତ୍
ସୃଷ୍ଟି ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଯେପରିକି ବାତାସ ଓ ତାହାର ଗତି ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯେପରି ଗତି ବାତାସ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଚେତନା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ସ୍ପନ୍ଦଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀତ୍ଯାଗେ ଯାଦୃଶୀ ପଵନସ୍ଥିତିଃ । ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀତ୍ଯାଗେ ତାଦୃଶୀ ସର୍ଗସଂସ୍ଥିତିଃ
‘ଗତି’ ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଧାରଣା ଛାଡିଦେଲେ, ଯେଉଁପରି ବାତାସର ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ, ସେପରି ‘ସୃଷ୍ଟି’ ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଧାରଣା ଛାଡିଦେଲେ, ସୃଷ୍ଟିର ନିଜସ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ।
ସ୍ପନ୍ଦଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀର୍ ଵାଯୌ କଲ୍ପିତାକଲନାକ୍ଷଯା । ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀଶ୍ ଶାନ୍ତେ କଲ୍ପିତାକଲନାକ୍ଷଯା
ବାୟୁରେ କମ୍ପନ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟର ଧାରଣା ଯେତେବେଳେ କଳ୍ପନା ଓ ତାହାର ବିଚାର ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟି, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟର ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ।
ଯତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପସମୁତ୍ଥାନଂ ତଦ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପନଂ କ୍ଷଯି । ଏତଚ୍ ଚାନୁଭଵାତ୍ ସିଦ୍ଧଂ କିମ୍ ଏତାଵତି ଦୁଷ୍କରମ୍
ଯାହା କଳ୍ପନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଥିରେ କଳ୍ପନା ନ ଥିଲେ ଶେଷ ହୁଏ; ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭବରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି—ଏଠାରେ କ'ଣ ଅସୁବିଧା ଅଛି?