ଏତତ୍ ତଦ୍ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଭୁକ୍ତମ୍ ଏତାସ୍ ତାସ୍ ସ୍ଵର୍ଗସମ୍ପଦଃ । ଯୋନ୍ଯନ୍ତରେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ ହି ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଇହ ଦ୍ରୁମଃ
ଏହାହିଁ ସେ ଅପକର୍ମ ଯାହାକୁ ମୁଁ ଭୋଗିଛି, ଏହା ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ; ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ରହି, ଏବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଗଛ ହୋଇ ବସିଛି ।
ସ୍ଥିତାସ୍ମୀଯମ୍ ଅହଂ ଵଲ୍ଲୀ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽସ୍ମୀହ ଷଣ୍ଡକଃ । ଗର୍ଦଭୋ ଽଯମ୍ ଅହଂ ଜାତଶ୍ ଶୁକୋ ଽଯମ୍ ଅହମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ବେଳ ହୋଇ ରହିଛି; ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ନପୁଂସକ ପଶୁ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏହି ଗଧା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଏହି ଶୁଆ ଭାବେ ଆସିଛି ।
ମର୍କଟୋ ଽସ୍ମୀହ ସମ୍ପନ୍ନସ୍ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽସ୍ମୀହ ତିତ୍ତିରିଃ । ଋକ୍ଷୋ ଽସ୍ମୀହ ଵଟୋ ଽସ୍ମୀହ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଽସ୍ମୀହାଥ କଚ୍ଛପଃ
ଏଠି ମୁଁ କେବେ ବାନର, କେବେ ଟିଟିରି ପକ୍ଷୀ, କେବେ ଭାଲୁ, କେବେ ବଟଗଛ, କେବେ ମାଛ, ଏବଂ କେବେ କଉଁଛି ହେଉଛି।
ଇହ ଵର୍ଷଶତଂ ତିର୍ଯଗ୍ ଇହ ଵର୍ଷଶତଂ ତୃଣମ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋମି ମାନୁଷୀଂ ଜାତିଂ ନରୋ ଭୂଯୋ ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏଠି ଶତବର୍ଷ ମୁଁ ପଶୁ ହୋଇ ରହେଉଛି, ଏଠି ଶତବର୍ଷ ଘାସ ହୋଇ ରହେଉଛି; ପରେ ମୁଁ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ପାଉଛି, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ମୁଁ ମଣିଷ ହେଉଛି।
ପିଣ୍ଡଦାନାଦିଭିର୍ ବନ୍ଧୁକୃତ୍ଯୈସ୍ ସତ୍ପୁତ୍ରଚେଷ୍ଟିତୈଃ । କ୍ଷୀଣଦୁଷ୍କୃତସମ୍ପନ୍ନୋ ଭଵାମି ପୁରୁଷୋ ଽଧୁନା
ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଦେଇଥିବା ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଭଲ ପୁଅଙ୍କର ନିକୋଟରୁ ହେଉଥିବା ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଏବେ ମୁଁ ମଣିଷ ହେଉଛି।
ଅଯମ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ସ୍ତ୍ରିଯା ଗର୍ଭେ ମାତୁର୍ ଅସ୍ମି ନିଯୋଜିତଃ । ଗର୍ଭମାସାଷ୍ଟକେ କ୍ଷୀଣେ ପିତୁର୍ ଜାତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଗୃହେ
ଏହି ଜଣେ ଜନନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମୋତେ ରଖାଯାଇଛି; ଆଠ ମାସ ଗର୍ଭବାସ ପରେ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଯମ୍ ଅହଂ ବାଲḫ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସ୍ମି ନଵଯୌଵନମ୍ । ଅଯଂ ଜରାମ୍ ଅହମ୍ ଇତଶ୍ ଚିରାଦ୍ ଅଯମ୍ ଅହଂ ମୃତଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, ଏଠାରେ ଯୁବକ ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ବହୁତ ସମୟ ପରେ ଏଠାରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି।
ଇତ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵଞ୍ ଜୀଵୋ ନିଜଵିଭ୍ରମଜର୍ଜରଃ । ଉହ୍ଯତେ ଵାସନାଵାତ୍ଯାପରାଵର୍ତୈḫ ପୁନḫ ପୁନଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଭବ କରି, ଜୀବ ନିଜ ଭ୍ରମରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଆଦତର ଝଂପରେ ପୁଣିପୁଣି ଉଠାଯାଏ।
ଵାସନାବିଲକଲ୍ଲୋଲୈର୍ ଵିଵିଧାଵର୍ତଵୃତ୍ତିଭିଃ । ଜୀଵତୃଣ୍ଯାସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀମାସ୍ ସଂସାରୈକମହାର୍ଣଵେ
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଦତର ତରଙ୍ଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରବୃତ୍ତିର ଧାରାରେ, ଜୀବ ଏକ ଘାସ ତଣିଆ ପରି, ଏହି ଏକମାତ୍ର ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ।
ଜୀଵẖ କ୍ଵଚିତ୍ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥẖ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥାଵରତାଜଡଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଵ୍ଯାଧିପରିମ୍ଲାନẖ କ୍ଵଚିଦ୍ ଆଧିଭିର୍ ଆତୁରଃ
କେବେ ଜୀବ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ରହେ, କେବେ ଗଛପାତା ପରି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୁଏ, କେବେ ରୋଗରେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ଏବଂ କେବେ ମନୋବ୍ୟଥାରେ ପୀଡିତ ହୁଏ।
ସୁଖୀ ଦୁẖଖୀ ଭଵୋ ଽଭାଵୋ ନରୋ ନାଗୋ ଽମରୋ ଽସୁରଃ । ବକẖ କାକଶ୍ ଶୁକଶ୍ ଶଙ୍ଖସ୍ ତିତ୍ତିରିର୍ ହରିଣୋ ଵୃଷଃ
ସୁଖୀ, ଦୁଃଖୀ, ଅଛି, ନାହିଁ, ମଣିଷ, ସାପ, ଦେବତା, ଦାନବ, ବକ, କାଉ, ପରି, ଶଂଖ, ଟିଟିରି, ହରିଣ, ବୃଷ—
ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଭଵ୍ଯତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଦୁẖଖାଦ୍ ଦୁẖଖଂ ଭଯାଦ୍ ଭଯମ୍ । ପତନ୍ନ୍ ଆପାତରମ୍ଯେଷୁ ରମତେ ଭୋଗଭସ୍ମସୁ
ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଦୁଃଖରୁ ଦୁଃଖକୁ, ଭୟରୁ ଭୟକୁ ବଢ଼ିଯାଏ; ଏହିପରି ଅସ୍ଥାୟୀ ଭୋଗରେ ମନ ଲଗାଏ, ଯାହା ସେଶେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଥାଏ।
ଅଶରୀରୋ ନିରାକାରସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମାମ୍ବରାସ୍ପଦଃ । ପିଶାଚୋ ଽସ୍ମୀତି ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା କ୍ଵଚିଦ୍ ଧତ୍ତେ ପିଶାଚତାମ୍
ଦେହ ନାହିଁ, ଆକାର ନାହିଁ, ଚିନ୍ତାର ରୂପ ଏବଂ ଆକାଶରେ ବସିଥିବା, କେବେ କେବେ 'ମୁଁ ପିଶାଚ' ବୋଲି ଭାବି, ପିଶାଚ ରୂପ ଧାରଣ କରେ।
ଯଦ୍ ଯତ୍ ସର୍ଗେ ଯଥା ରୂଢଂ ତତ୍ ତଥା ତୁ ନିଷେଵତେ । ଜୀଵଂ ସର୍ଵାତ୍ମକଂ ତଜ୍ଜ୍ଞମ୍ ଅତଜ୍ଜ୍ଞମ୍ ଅପି ଵାନଘ
ସୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ ରୂପ ଯେପରି ଭାବେ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ସେହିଭଳି ଆଚରଣ କରେ; ଏହି ଜୀବ ସବୁର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା, କିଛି ଜାଣିଥିବା, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉଥିବା, ଯେପରି ହେଉ।
ଯକ୍ଷରକ୍ଷḫପିଶାଚାଦିଭାଵନାଭ୍ରମଭେଦତଃ । ଜନ୍ମନାମ୍ ଅତ୍ର ସଙ୍ଖ୍ଯାଂ ନ କର୍ତୁଂ ମମ ସମାର୍ଥତା
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଭଳି ଭାବନାର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ଏଠାରେ କେତେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି ତାହା ଗଣନା କରିବାକୁ ମୋର ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନ୍ତ ନାହିଁ।
ପଦାର୍ଥଭାଵନାମାତ୍ରାଦ୍ ଅତିଦୁẖଖପରମ୍ପରାଃ । ଅହନ୍ତାତ୍ମନ ଉଦ୍ଯନ୍ତି ସତ୍ଯାସତ୍ଯଘନଭ୍ରମାଃ
ବସ୍ତୁଗୁଡିକୁ କେବଳ ଭାବିବା ଦ୍ୱାରା, 'ମୁଁ' ଭାବନାର ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅନେକ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଏକାଠି ଭ୍ରମରେ ଭରି ଥାଏ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦୁହେଁ ମିଶି।
ଏଵଂ ଖ ଏଵ ଜାଯନ୍ତେ ଖରୂପାସ୍ ସଂସୃତିଭ୍ରମାଃ । ନ ଦେଶକାଲାଵରଣଂ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ମନାଗ୍ ଅପି
ଏଭଳି, ଖାଲି ଆକାଶରେ ଏହି ସଂସାର ଭ୍ରମ ଆକାଶ ଭଳି ଆକାର ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଭ୍ରମଗୁଡିକ କିଛି ଦେଶ କିମ୍ବା କାଳର ସୀମା ଲାଗୁ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏକ ଅତି ସାନା ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅନାରତଂ ସର୍ଗପରମ୍ପରାଣାମ୍ ଅରୂପିଣୀନାମ୍ ଅଥ ରୂପିଣୀନାମ୍ । ଜଲଦ୍ରଵାନୁକ୍ରମସଂସ୍ଥିତାନାଂ କ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଖେ ଖାତ୍ମତଯୋଦିତାନାମ୍
ଅନ୍ତହୀନ ସୃଷ୍ଟିର ଶୃଙ୍ଖଳା, ଅରୂପ ଓ ରୂପ ଦୁହେଁ, ଜଳ ଧାରା ଭଳି ଚାଲିଥିବା, ଆକାଶରେ ଆତ୍ମାର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।
ଯୋଗଭୂମିକଯୋତ୍କ୍ରାନ୍ତଜୀଵିତସ୍ଯ ଶରୀରିଣଃ । ଭୂମିକାଂଶାନୁସାରେଣ କ୍ଷୀଯତେ ପୂର୍ଵଦୁଷ୍କୃତମ୍
ଯେଉଁ ଜଣଙ୍କର ଜୀବନ ଯୋଗର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରୁ ପରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍କର୍ମର ପ୍ରଭାବ ତାଙ୍କର ଉନ୍ନତି ଅନୁଯାୟୀ ଦୀରେ-ଦୀରେ କମିଯାଏ।
ପୁରାଭୂଵମ୍ ଅହଂ ଜନ୍ତୁର୍ ମୃତୋ ଽହଂ ତତ୍ର ବନ୍ଧୁଷୁ । ଚିରେଣେହାହମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ଇତି ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସୌ ତତଃ
ସେ ଭାବେ—‘ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଜୀବ ଥିଲି, ସେଠାରେ ମୋ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏଠାରେ ମୋର ଜନ୍ମ ହେଲା।’
ଏଵଂ ଭାଵନଯୋଚ୍ଛୂନଂ ଜାତଂ ପଶ୍ଯତି ଦେହକମ୍ । ସର୍ଵାଵଯଵସମ୍ପନ୍ନଂ ପଙ୍କାଦ୍ ଇଵ ଵିନିର୍ମିତମ୍
ଏଭଳି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦେହକୁ ସେ ଦେଖେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସହିତ କାଦୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଶରୀରମ୍ ଅଭିସମ୍ପନ୍ନଂ ପଶ୍ଯନ୍ ପ୍ରୋଚ୍ଛୂନଵାସନମ୍ । ପରଲୋକମ୍ ଅଥ ସ୍ଫାରଂ ଚିନୋତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଚ ପଶ୍ଯତି
ସେ ଏହି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଆସକ୍ତି ସହିତ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ପରଲୋକର ବିସ୍ତୃତ ଜଗତକୁ ଚିହ୍ନିବା ଓ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ।
ତତẖ କତିପଯଂ କାଲଂ ଶେଷଂ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣାମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁକୃତଭୋଗାଯ ଯାତି ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ପଦମ୍
ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପରାଧ କାର୍ଯ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଫଳ ଭୋଗ କରି, ସେ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କର ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ ।
ତତ୍ରୋପରି ଵିମାନେଷୁ ଲୋକପାଲପୁରେଷୁ ଚ । ମେରୂପଵନକୁଞ୍ଜେଷୁ ରମତେ ରମଣୀସଖଃ
ସେଠାରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ବିମାନ ଓ ଲୋକପାଳଙ୍କର ସହରରେ, ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉଦ୍ୟାନ ଓ କୁଞ୍ଜରେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ ।
ମନ୍ଦାରଦଲଦୋଲାସୁ ପୁନ୍ନାଗଗହନେଷୁ ଚ । ପାରିଜାତଵନାଗ୍ରେଷୁ ରମତେ ରମଣୀସଖଃ
ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଡାଳିର ଝୁଲାରେ, ପୁନ୍ନାଗ ଗଛର ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏବଂ ପାରିଜାତ ଉଦ୍ୟାନର ସୀମାରେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ ।
ସନ୍ତାନକଵିତାନେଷୁ ପାରିଭଦ୍ରଦ୍ରୁମେଷୁ ଚ । କଲ୍ପପାଦପକୁଞ୍ଜେଷୁ ରମତେ ରମଣୀସଖଃ
ସନ୍ତାନକ ଗଛର ଛାୟାରେ, ପାରିଭଦ୍ର ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ କାମନାପୂରଣ ଗଛର କୁଞ୍ଜରେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ ।
ଯୋଗଭୂମିଗତା ଯେ ଯେ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଃ । ତେ କ୍ଷୀଣଦୁଷ୍କୃତା ମତ୍ତା ରମନ୍ତେ ସୁରସଦ୍ମସୁ
ଯେଉଁଠି ଯୋଗର ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଷିଯାଇଛି; ଏହି ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣକଲ୍ପତରୁପଲ୍ଲଵସଂସ୍ତରେଷୁ ପୁଷ୍ପାଵନଦ୍ଧମୃଦୁହେମଲତାଲଯେଷୁ । ସମ୍ଯକ୍କ୍ରିଯାସ୍ ସୁରପୁରେଷୁ ସହାପ୍ସରୋଭିର୍ ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ ସୁରତସାରସୁଖଂ ରମନ୍ତେ
ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଗଛର କୋମଳ ପତ୍ରରେ ତିଆରି ଶୟନରେ, ସୁନାର ଲତା ମଧ୍ୟରେ ମୃଦୁ ଫୁଲର ମାଳା ଲଗାଇ ତିଆରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସହରରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରି, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସୁଖର ସାର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଏଵମ୍ ଉଦିତḫ ପୃଥକ୍ସଂସାରଷଣ୍ଡକଃ । ସସୁରାସୁରପାତାଲଲୋକାନ୍ତରଧରାମ୍ବରଃ
ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଗତ ଅଲଗା ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏହାରେ ଦେବତା, ଅସୁର, ପାତାଳ ଲୋକ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶର ବିସ୍ତୃତି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରାଦ୍ଯା ଏଵମ୍ ଏଵ ଗତାସ୍ ସ୍ଥିତିମ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମାନ ଏଵେମଂ ସର୍ଗସଙ୍କଲ୍ପମ୍ ଆଶ୍ରିତାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଚିନ୍ତାର ସ୍ୱଭାବର, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଭାବନାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା।