ପ୍ରାଣଵାତାନ୍ଵିତୋ ଜୀଵଗନ୍ଧୋ ଦେହସରୋରୁହମ୍ । ପ୍ରଵିହାଯ ସମୁଡ୍ଡୀନẖ କମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆକାଶମ୍ ଆଗତଃ
ପ୍ରାଣର ସହିତ ଜୀବନର ସୁଗନ୍ଧ ବୋକି, ସେ ଦେହର ପଦ୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ଉପରକୁ ଉଠିଯାଇ, କୌଣସି ଶୂନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ ।
ମୁହୂର୍ତମ୍ ଏକଂ ସୌଷୁପ୍ତୀମ୍ ଅଵସ୍ଥାମ୍ ଅନୁତିଷ୍ଠତି । ଦେହଭାରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗାଢାଂ ନିଦ୍ରାମ୍ ଉପାଗତଃ
ଦେହର ଭାର ଛାଡ଼ି, ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ସମୟ ପାଇଁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ବସି ରହେ, ଭଲଭଳି ଶୁଅଁଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।
କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରବୋଧମ୍ ଆଯାତସ୍ ସତତାଭ୍ଯସ୍ତଯା ସ୍ଵଯା । ଆପୂର୍ଯତେ ଵାସନଯା ସରିତ୍ଖାତ ଇଵାମ୍ଭସା
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ନିଜ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ ସେ ସଚେତନ ହୁଏ, ଏବଂ ନଦୀ ଖାଳିରେ ଜଳ ଭରିଯିବା ପରି, ସଂସ୍କାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ ।
ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସ୍ଵଧିଯା ସାଧୁସ୍ ସ ସ୍ଵଭାଵନଯା ତଯା । ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵ୍ଯୋମଵପୁର୍ ଯସ୍ମିଂସ୍ ତିଷ୍ଠେତ୍ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକାନ୍ଵିତଃ
ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ସ୍ମରଣ କରି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଆକାଶରେ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଦେହ ନେଇ, ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ସହିତ ରହିଯାଏ ।
ନ ତୁ ଦୂରେ ନ ନିକଟେ ଵ୍ଯୋମ ନେଦଂ ନ ଚେତରତ୍ । କାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵର୍ଣନାଯୋଗ୍ଯାଂ ତାମ୍ ଆକାଶଦଶାଂ ଵିଦୁଃ
ଏହି ଆକାଶ କେବଳ ଦୂର କିମ୍ବା ନିକଟ ନୁହେଁ, ଏହା ନ ଏହି, ନ ଅନ୍ୟ କିଛି; ଏହାକୁ କୌଣସି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଲୋକେ ଆକାଶର ଏକ ଅବିବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଦଶା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ତତସ୍ ସ ଜୀଵୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ପ୍ରାଣଵାତମଯାତ୍ମକଃ । ଶନୈḫ ପ୍ରାଗ୍ଭାଵମ୍ ଆଦତ୍ତେ ମଧୌ ରସମ୍ ଇଵାଙ୍କୁରଃ
ତାପରେ, ଏହି ଆକାଶରେ ଥିବା ସେ ଜୀବ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରାଣ ଓ ବାୟୁରେ ଗଠିତ, ସେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେପରି ଗଛର ଅଂକୁର ବସନ୍ତରୁତୁରେ ରସ ଆତ୍ମସାତ କରେ।
ଭାଵନା ଯା ସଦାଭ୍ଯସ୍ତା ତାମ୍ ଏଵ ମରଣାଵଧୌ । ସ୍ମରଞ୍ ଜୀଵୋ ଜହାତୀମଂ ଭୀମଂ ଭାରଂ କଲେଵରମ୍
ଯେ ଭାବନା ସଦା ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଇଛି, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସେଇ ଭାବନାକୁ ମନେ ପକାଇ, ଜୀବ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେହର ଭାରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଯଂ ଯଂ ଭାଵଂ ସ୍ମରନ୍ ଦେହାତ୍ ସଦାଭାଵିତମ୍ ଉତ୍ପ୍ଲୁତଃ । ତସ୍ଯୈଵ ଫଲମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସ୍ଵପୌରୁଷବଲାର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁ ଭାବକୁ ସେ ସଦା ଭାବନା କରି ଦେହ ଛାଡ଼ି ମନେ ପକାଏ, ସେଠାରୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅର୍ଜିତ ଫଳ ସେ ପାଇଥାଏ।
ଆଦେହଂ ଯତ୍ ସଦାଭ୍ଯସ୍ତଂ ଜୀଵେନ ତଦ୍ ଅସୌ ମୃତୌ । ସର୍ଵାନ୍ ଭାଵାନ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ସ୍ମରତୀଦଂ କୃତଂ ମଯା
ଏହି ଦେହରେ ଯେଉଁ କାମ କିମ୍ବା ଆଚରଣକୁ ଜୀବ ସଦା ଅଭ୍ୟାସ କରିଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଭାବକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, 'ମୁଁ ଏହି କାମ କରିଛି' ବୋଲି ଏହି କଥାକୁ ମନେ ପକାଏ।
ଯୁଦ୍ଧରାଜ୍ଯସୁରାରାମପାଠରୋଦନଵିଭ୍ରମାନ୍ । ସ୍ଵକର୍ମଫଲଭୀତୋ ଽସୌ ନାଗ୍ରସ୍ଥାନ୍ ଅପି ପଶ୍ଯତି
ନିଜ କର୍ମର ଫଳକୁ ଭୟ କରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧ, ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ, ପାଠ, କାନ୍ଦା, ଭ୍ରମ ଭଳି ଘଟଣାର ସ୍ମୃତିରେ ଏତେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ, ଯେ ଆଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
ଯ ଆସନ୍ନଫଲୋ ଭାଵସ୍ ସ୍ଵଵଶେନାଵଶେନ ଵା । ସର୍ଵଭାଵୋପମର୍ଦେନ ସ ଏଵାଗ୍ରେ ଵିଲୋକ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଭାବ ନିଜ ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାରେ ସବୁଠାରୁ ନିକଟରେ ଫଳ ଦେବାକୁ ଯାଉଛି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଭାବକୁ ଦବାଇ ଦେଇ, ସେଇ ଭାବଟିକୁ ଆଗରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଶୁଭମ୍ ଅସ୍ତୁ ମମେଦାନୀଂ ଚିରଂ ମାଶୁଭମ୍ ଅସ୍ତୁ ମେ । ଆକୀଟାମରମ୍ ଆଶୈଷା କ୍ଷୀଯତେ ନ କଦାଚନ
'ଏବେ ମୋତେ ଭଲ ହେଉ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ କିଛି ଖରାପ ନ ହେଉ'—ଏହି ଆଶା, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୋକାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବତାମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କେବେ ମଧ୍ୟ କମିଯାଏ ନାହିଁ।
କ୍ଷୀଯତେ ଭାଵନୈଷାନ୍ତẖ କେଵଲଂ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ । ଆକାଶଵିଶଦଶ୍ ଶାନ୍ତୋ ଜ୍ଞḫ ପ୍ରନିର୍ଵାତି ଶାମ୍ଯତି
ଏହି ଆଶା କେବଳ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମନରୁ ହ୍ରାସ ପାଏ; ସେ ଆକାଶ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନୀ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର କରି ଶେଷରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଯାଏ।
ଜଡଶ୍ ଚେତ୍ ତତ୍ ପୁରୋ ଭାଵାନ୍ ମୃତୌ କାଂଶ୍ଚିନ୍ ନ ପଶ୍ଯତି । ଅଜଡଶ୍ ଚେତ୍ ତଦଭ୍ଯସ୍ତୈର୍ ଭାଵୈର୍ ଆକ୍ରମ୍ଯତେ ଽଵଶଃ
ଯଦି ସେ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସେ ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିପାରେନି; ଯଦି ସେ ସଚେତନ, ତେବେ ସେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛି, ସେଠାରେ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ।
ଏଵମ୍ ଆକାଶରୂପୋ ଽସୌ ଜୀଵସ୍ ସଂଵୃତଵାସନଃ । ତଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଜଡାଵସ୍ଥୋ ଯୁଗଂ ଯାତଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ଏଭଳି, ଏହି ଜୀବ ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଚିତ୍ତର ଗୁପ୍ତ ଆଶାରେ ଢାକାଯାଇ, ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଅବୁଦ୍ଧି ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ଯୁଗ ବିତିଗଲା ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ।
ଅଭଵଂ ପ୍ରାଗ୍ ଅହଂ ଜନ୍ତୁର୍ ମୃତସ୍ ତତ୍ରାସ୍ମି ବନ୍ଧୁଷୁ । ଯୁଗମ୍ ଅତ୍ର ପରିକ୍ଷୀଣମ୍ ଅଭିପଶ୍ଯତି ସ କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ଭାବେ, 'ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଥିଲିନି; ଏବେ ମୁଁ ମରି, ଏହି ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି,' ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଏଠାରେ ଏକ ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଦେଖେ।
ମୁହୂର୍ତ ଏଵ ସଞ୍ଜାତେ ସ ଜୀଵୋ ଯୁଗନିଶ୍ଚଯେ । ଇହ ଜାତୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଦେଶ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯତେ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିତିଲେ, ସେ ଜୀବ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରେ — 'ମୁଁ ଏଠାରେ, ଏହି ସ୍ଥାନରେ, କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛି।'
ଅଭଵଂ ପ୍ରାଗ୍ ଅହଂ ଜନ୍ତୁର୍ ମୃତସ୍ ତତ୍ରାସ୍ମି ବନ୍ଧୁଷୁ । ତତẖ କୃତା ମେ ସ୍ଵଜନୈḫ ପିଣ୍ଡଦାନାଦିକାẖ କ୍ରିଯାଃ
ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଥିଲି ଯିଏ ନିଜ ପରିବାରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲି; ତାପରେ, ମୋ ପରିଜନମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ।
ତାଭିର୍ ଲବ୍ଧଶରୀରେଣ ମଯା ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ । ଭୁକ୍ତେ ଚିରତରଂ କାଲଂ ଜାତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯେତ୍ଥମ୍ ଉତ୍ଥିତଃ
ସେଇ କ୍ରିୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଏହି ଶରୀର ମିଳିଲା; ମୋର ଭଲ ଓ ଖରାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲି; ଏବେ ଏଭଳି ମୁଁ ଉଠିଛି।
ଇତ୍ଥଂ ମୁହୂର୍ତ ଏଵାସୌ ଗତେ ପ୍ରତ୍ଯଯଵାନ୍ ଭଵନ୍ । ସ୍ଵଵାସନାନୁସାରେଣ ଦେହମ୍ ଆତ୍ମନି ପଶ୍ଯତି
ଏଭଳି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିତିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ଏବଂ ନିଜ ଆଦତ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ମନରେ ଏକ ଶରୀରକୁ ଦେଖେ।
ମୁହୂର୍ତେ ସୁଚିରଂ କାଲମ୍ ଅଶରୀରଶ୍ ଶରୀରକମ୍ । ଚିନୋତି ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯେତି ଜୀଵସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଭଵାନ୍ ଇଵ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ବହୁତ ସମୟ ପରେ, ଦେହ ନଥିବା ଜୀବ ନିଜେ ଏକ ଦେହ ତିଆରି କରେ, ଦେଖେ ଏବଂ ତାହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଅଶ୍ରେଷ୍ଠଯା ଵାସନଯା ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମଫଲଵାନ୍ ଅହମ୍ । ଦୁẖଖଵାନ୍ ଅଧମୋ ଜାତ ଇତି ପଶ୍ଯତି ଜୀଵକଃ
ଖରାପ ଆଦତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଫଳରେ, ଏହି ଜୀବ ନିଜକୁ ଦୁଃଖୀ ଏବଂ ନିମ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖେ।
ପ୍ରଧାନଯା ଵାସନଯା ପ୍ରଧାନଫଲଵାନ୍ ଅହମ୍ । ଜାତḫ ପ୍ରଧାନ ଏଵେତି ଚିନୋତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା
ଉତ୍ତମ ଆଦତ ଓ ତାହାର ମୁଖ୍ୟ ଫଳରେ, ସେ ନିଜକୁ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ ଏବଂ ନିଜେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନି ପାଏ।
ଜୀଵ ଏଵମ୍ ଅଦେହୋ ଽପି ସଦେହତ୍ଵମ୍ ଉପାଗତଃ । ଦେଶକାଲକ୍ରମପ୍ରୌଢଂ ପରଲୋକଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ଏଭଳି ଭାବେ, ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବ ଦେହ ଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଯାଏ, ଏବଂ ସେ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟର କ୍ରମରେ ପରଲୋକକୁ ଦେଖିପାରେ।
ଅଯଂ ସ ପରଲୋକୋ ମେ ଧର୍ମରାଜନରା ଇମେ । ଅଯଂ ନୀତୋ ଽସ୍ମି ନେଯୋ ଽଯଂ ମମେଦଂ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଈହିତମ୍
ଏହିଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ସେଠିଅନ୍ୟ ଲୋକ ଅଛି, ଏହିମାନେ ଧର୍ମର ରାଜାମାନେ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି, ଏହିଠିକୁ ଆଣିବାକୁ ଅଛି, ଏହା ମୋର, ସେଇ ମୁଁ ଖୋଜୁଥିବା ସତ୍ୟ।
ପରଲୋକଭୁଵସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତାସ୍ ସତ୍ଯଂ ଵଚ୍ମି ପୁରାକୃତମ୍ । ପୃଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଧର୍ମଭୃତା ଚ୍ଛାଯେଯଂ ମମ ସାକ୍ଷିଣୀ
ଏହିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକର ଭୂମି, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି; ମୋତେ ପଚାରାଯାଉଛି, ଏହିଠି ଧର୍ମର ରକ୍ଷକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଛାୟା ମୋର ସାକ୍ଷୀ।
ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଚେଦଂ କର୍ମ ମେ ପୁରତସ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅଯଂ ନୀତୋ ଽସ୍ମି ଗଚ୍ଛାମି ସ୍ଵର୍ଗଂ ନରକମ୍ ଏଵ ଵା
ମୋର ଭଲ କାମ ଓ ଖରାପ କାମ ଏଠି ଆଗରେ ଦଢ଼ିଛି; ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯିବି।
ଏଵମ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଵାଞ୍ ଜୀଵୋ ଦୀର୍ଘଂ ସଂସୃତିଵିଭ୍ରମମ୍ । ସମ୍ପଶ୍ଯତି କ୍ଷଣେନୈଵ ସଂଵତ୍ସରଶତେନ ଚ
ଏଭଳି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ଜୀବ ଦୀର୍ଘ ସଂସାରର ଭ୍ରମକୁ କେବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କେବେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଦେଖେ।
ଏଷ ଦୁẖଖମହାଷଣ୍ଡୋ ଵାସନାବୀଜକୋଟରାତ୍ । ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନୋ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦୁର୍ଜାତାଦ୍ ଉପଜାଯତେ
ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖର ଜଙ୍ଗଲ ମନର ଗୁପ୍ତ ଆଶା-ବୀଜରୁ, 'ମୁଁ' ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ ମୂଳରୁ ଉପଜିଥାଏ ।
ନିଯୋଜିତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଦୁẖଖେ ସୁଖେ ଵା ଯୋଜିତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଯମ୍ । ଅଯଂ ମେ ଵତ୍ସରୋ ଯାତ ଇଦଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଗତମ୍
ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଭୋଗୁଛି କିମ୍ବା ଏହି ସୁଖରେ ଲଗିଛି; ଏହି ବର୍ଷ ମୋ ପାଇଁ କଟିଗଲା, ଏହି ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଗଲା ।