ଅନେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ସଂଯୋଗେନ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ନିଯୋଗେନ ସତାମ୍ ଅନ୍ତḫ ପ୍ରଯୋଗେଣ ସ୍ଵସଂଵିଦାମ୍
ଏହି ପଦ୍ଧତିକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି ଦ୍ୱାରା, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ନିଜର ଜ୍ଞାନର ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା,
ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତାଵଦ୍ ଅଭ୍ଯାସ ଉହ୍ଯତେ । କରାମଲକଵଦ୍ ଯାଵତ୍ ସର୍ଵସାରୋ ଽନୁଭୂଯତେ
ନିଜ ଉଦ୍ୟମ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତର ସାର ଏମିତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଯେପରି ହାତରେ ରହିଥିବା ଫଳ।
ଯା ଯୋଦେତି ମନାଗ୍ ଇଚ୍ଛା ତସ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯା ନିପାତନାତ୍ । ପଦମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ସାରଂ କଯାଚିନ୍ ନାନ୍ଯଯା ଧିଯା
ଯେଉଁ ଅଳ୍ପ ଇଚ୍ଛା ମନରେ ଉଠେ, ସେଇ ଇଚ୍ଛାକୁ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଲଗାଇଲେ, ସେଇ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ସାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ଦୃଷ୍ଟେ ସକଲସୀମାନ୍ତେ ତ୍ରିଜଗତ୍କଣଦୀପକେ । ସଂସାରସରିତḫ ପାରେ ସାରେ ପରମକାରଣେ
ଯେତେବେଳେ ଦୃଷ୍ଟିର ସମସ୍ତ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ତିନି ଜଗତର ଅଣୁକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ସେଉଁଠି ସଂସାର ନଦୀର ପାରକୁ, ସାର ଏବଂ ପରମ କାରଣକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ,
ନାହଂ କର୍ତେଶ୍ଵରẖ କର୍ତା ନାସ୍ମି କର୍ତା ନ ଚେଶ୍ଵରଃ । ନାଯମ୍ ଅସ୍ମି ନ ଚାନ୍ଯୋ ଽହମ୍ ଅହମ୍ ଅସ୍ମୀତରଶ୍ ଚ ଵା
ମୁଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ମୁଁ କୌଣସି ନିୟନ୍ତା ବା ମାଲିକ ନୁହେଁ; ଏହି ଦେହ ବି ମୁଁ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ବି ମୁଁ ନୁହେଁ; ମୁଁ 'ମୁଁ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଭାବ, ସେଠାରେ ବି ମୁଁ ନାହିଁ।
କୃତ୍ଵା ଦୂରତରେ ନୂନମ୍ ଇତି ଶବ୍ଦାର୍ଥଭାଵନାଃ । ଯନ୍ ମୌନମ୍ ଆସିତଂ ଶାନ୍ତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସଂସଙ୍ଗ ଉଚ୍ଯତେ
‘ମୁଁ କରିଛି’ ବା ‘ମୁଁ ଦୂରେ ଅଛି’ ଭଳି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଭାବନାକୁ ଦୂରେ ରଖି, ଯେଉଁ ନିରବ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସାଯାଏ, ସେହିଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିରକ୍ତି ରହିଥାଏ।
ଯନ୍ ନାନ୍ତର୍ ନାମ୍ବରେ ନାଧୋ ନୋର୍ଧ୍ଵେ ନାଶାସୁ ନାଵନୌ । ନ ପଦାର୍ଥେ ନାପଦାର୍ଥେ ନ ଜଡେ ନ ଚ ଚେତନେ
ଯାହା ଭିତରେ ନୁହେଁ, ଆକାଶରେ ନୁହେଁ, ତଳେ ନୁହେଁ, ଉପରେ ନୁହେଁ, ଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ ନୁହେଁ, ସମୁଦ୍ରରେ ନୁହେଁ; ବସ୍ତୁରେ ନୁହେଁ, ଅବସ୍ତୁରେ ନୁହେଁ, ଜଡ଼ରେ ନୁହେଁ, ଚେତନରେ ନୁହେଁ,
ଆସିତଂ ଭାସନଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅଵାସନମ୍ ଅଭାଵନମ୍ । ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅଜଂ କାନ୍ତଂ ତଚ୍ ଛ୍ରେଷ୍ଠାସଙ୍ଗ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶାନ୍ତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ, ଭାବନା ଶୂନ୍ୟ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ଅଜନ୍ମା, ପ୍ରିୟ—ସେହିଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିରକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଚିତ୍ତଚେତନାନନ୍ଦଂ ସର୍ଵଭାଵାନ୍ତରାସନମ୍ । ଯଦ୍ ଵସନ୍ତାଦିରସଵତ୍ ତଚ୍ ଛ୍ରେଷ୍ଠାସଙ୍ଗ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ମନ, ଚେତନା କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି, ଯେପରି ଋତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତର ସାର ରହିଥାଏ, ସେଇଠିକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସଙ୍ଗତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନିମଜ୍ଜନମ୍ ଅର୍ଥେଷୁ ଭାଵନାଭାଵନଂ ହୃଦି । ଅଵେଦନଂ ସୁଖାଦୀନାମ୍ ଅସଂସଙ୍ଗଂ ପରଂ ଵିଦୁଃ
ବସ୍ତୁଗୁଡିକୁ ମନରେ ଗଭୀର ଭାବେ ନ ଧରିବା, ହୃଦୟରେ କୌଣସି ଭାବନା ନ ଥିବା, ସୁଖ ଦୁଃଖ ଆଦିକୁ ଅନୁଭବ ନ କରିବା—ଏହିଠିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅସଙ୍ଗତା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
କର୍ମସ୍ଵ୍ ଅର୍ଥେଷୁ ଚିନ୍ତାସୁ ଵାସନାସ୍ଵ୍ ଆତ୍ମତାସୁ ଚ । ଅଵେଦନମ୍ ଅମଗ୍ନତ୍ଵଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସଂସଙ୍ଗ ଉଚ୍ଯତେ
କାର୍ଯ୍ୟ, ବସ୍ତୁ, ଚିନ୍ତା, ଆଦତ କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ମନ ଲିନ ନ ହେବା, ଏହି ଅଲଗା ରହିବାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସଙ୍ଗତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନପଙ୍କପୀଠାଯାଂ ଜ୍ଞପ୍ତିଭୂମୌ ସ୍ଵଭାଵତଃ । କାକତାଲୀଯଯୋଗାଦ୍ ଵାକ୍ଷଯାଦ୍ ଵା ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଅଜ୍ଞାନର ଦଳିଆ ଉପରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନର ଭୂମି ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ଅଛି, ସେଠାରେ କାହିଁକି ନ କିଛି ହେବ, ଯେପରି କାଉଁ ଗଛରେ କାକ ଏକାଏକି ବସିଯାଏ, କିମ୍ବା କେବଳ ଦେଖିବାରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ।
ସଂଵିଜ୍ଜଲଵିଲାସାଯାଂ ଵିଶଦ୍ଦେହମୃଣାଲକଃ । ଜାତୋ ହୃଦଯସଦ୍ଵାପ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତାଶଫରିକାନ୍ଵିତଃ
ଚେତନାର ଖେଳରେ, ଯାହାର ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଶଳିଳ ଗଛର ଡାଣ୍ଡା ପରି, ସେ ହୃଦୟର ସତ୍ୟ ହ୍ରଦରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଚିନ୍ତାମଣି ଛୋଟ ମାଛମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ସନ୍ତୋଷାମୋଦମଧୁରସ୍ ସତ୍କାର୍ଯାମଲପଲ୍ଲଵଃ । ଚିତ୍ତନାଲାଗ୍ରସଂଲୀନୋ ଽଵିଘ୍ନକଣ୍ଟକସଙ୍କଟଃ
ସନ୍ତୋଷର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ଭଲ କାମର ନିର୍ମଳ ପତ୍ର ଧାରଣ କରି, ମନର ଡାଣ୍ଡାର ଟିପରେ ଲିନ ହୋଇ, ବାଧାର କଣ୍ଟା ଝାଡିରେ ଅଟକିଯାଇଛି।
ଵିଵେକପଦ୍ମୋ ରୂଢୋ ଽନ୍ତର୍ ଵିଚାରାର୍କଵିକାସିତଃ । ଫଲଂ ଫଲତ୍ଯ୍ ଅସଂସଙ୍ଗଂ ତୃତୀଯାଂ ଭୂମିକାଂ ଗତଃ
ବିବେକର ପଦ୍ମ ଭିତରେ ଗଢ଼ିଯାଇ, ଚିନ୍ତାର ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଖିଲିଉଠିଛି, ଅସଙ୍ଗତାର ଫଳ ଦେଉଛି, ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଅସଂସକ୍ତମନା ମୌନୀ ମୁନିର୍ ମଦବହିଷ୍କୃତଃ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଯମାନାଭସ୍ ତୃତୀଯାଂ ଭୂମିକାମ୍ ଇତଃ
ଅସଙ୍ଗ ମନ, ନିରବ, ମୁନି, ମଦରୁ ମୁକ୍ତ, ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇ, ଅଦୃଶ୍ୟ ପରି ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି।
ସମଵାଯାଦ୍ ଵିଶୁଦ୍ଧାନାଂ ସମତ୍ଵାଦ୍ ଧର୍ମକର୍ମଣାମ୍ । କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ପ୍ରଥମୋଦେତି ଭୂମିକା
ଶୁଦ୍ଧ ଗୁଣ ଓ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ସମତାରେ ରହେ, ଏବଂ କାକ ଓ ତାଳଫଳ ଯେପରି ଅଚାନକ ମିଳିଯାଏ, ଏହିପରି ଏକ ପ୍ରଥମ ପଦବୀ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଭୂମିḫ ପ୍ରୋଦିତମାତ୍ରାନ୍ତର୍ ଅମୃତାଙ୍କୁରିକୈଵ ସା । ଵିଵେକେନାମ୍ବୁସେକେନ ରକ୍ଷ୍ଯା ପାଲ୍ଯାତି ଧୀମତା
ଏହି ପଦବୀ ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ଅମୃତର ଅଂକୁର ପରି ହୁଏ; ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ବିବେକର ଜଳରେ ସିଞ୍ଚି, ସାଧାରଣ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।
ଯେନାଂଶେନୋଲ୍ଲସତ୍ଯ୍ ଏଷା ଵିଚାରେଣୋଦଯଂ ନଯେତ୍ । ତମ୍ ଏଵାନୁଦିନଂ ଯତ୍ନାତ୍ କୃଷୀଵଲ ଇଵାଙ୍କୁରମ୍
ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉନ୍ନତ କରିବା ଉଚିତ୍, କୃଷକ ଦିନକୁ ଦିନ ଅଂକୁରକୁ ଯେପରି ଯତ୍ନ କରେ, ସେପରି।
ଏଷା ହି ପରିମୃଷ୍ଟାନ୍ତର୍ ଅନ୍ଯାସାଂ ପ୍ରସଵୈକଭୂଃ । ପତ୍ତ୍ରାଣାମ୍ ଅଙ୍କୁର ଇଵ ତଦ୍ରୂଢୋ ଽନ୍ଯାସୁ ରୋହତି
ଏହି ପଦବୀ ଭିତରେ ଭଲଭାବେ ପରିଶୋଧିତ ହେଲେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦବୀର ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର କାରଣ ହୁଏ; ଅଂକୁରରୁ ପତ୍ର ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ପଦବୀ ଦୃଢ଼ ହେଲେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାହାରୁ ବିକାଶ ପାଉଛି।
ତୃତୀଯେଯମ୍ ଅସଂସଙ୍ଗକାରିଣୀ ଭଵତାରିଣୀ । ଅନଯୋଦିତଯୋଦେତି ଭାନୁଭାସେଵ ପଦ୍ମିନୀ
ଏହି ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥା ମନକୁ ଅଲଗା କରିଦିଏ ଏବଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଏହା ଉଦୟ ହେଲେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଯାଏ।
ଵିଜିତ୍ଯାଵଗ୍ରହକ୍ଷୋଭଦୁର୍ଦେଶପ୍ରମୁଖାନ୍ ଅରୀନ୍ । ସୁସିକ୍ତମୂଲା ଲତିକା ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅଵିକଲଂ ଫଲମ୍
ଭ୍ରମ, ଅଶାନ୍ତି ଓ ଅନୁକୂଳ ନ ହେବା ଭଳି ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତି ନେଲେ, ଯେଉଁ ଲତାର ମୂଳ ଭଲରେ ସିଞ୍ଚିତ, ସେଠାରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।
ଅସଂସକ୍ତମତିର୍ ମୌନୀ ମଦମାତ୍ସର୍ଯଵର୍ଜିତଃ । ଵୃଷ୍ଟଶାରଦମେଘାଭୋ ଭଵେଦ୍ ଭଵ୍ଯସ୍ ତ୍ରିଭୂମିକଃ
ଯାହାର ମନ ଅଲଗା, ଶାନ୍ତ, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ, ସେ ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଵିଦିତାଖିଲଵେଦ୍ଯସ୍ଯ ଶାନ୍ତସନ୍ଦେହସନ୍ତତେଃ । ନୈଵ ତସ୍ଯ କୃତେନାର୍ଥୋ ନାକୃତେନେହ କଶ୍ଚନ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣିଛି ଏବଂ ଯାହାର ସନ୍ଦେହ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠାରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ।
ତୃତୀଯାଂ ଭୂମିକାଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ସାମାନ୍ଯାସଙ୍ଗଵାନ୍ ଇହ । ଵିଚରତ୍ଯ୍ ଅସମୁନ୍ନଦ୍ଧḫ ପରମ୍ ଆକଲଯନ୍ ପଦମ୍
ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଏଠାରେ ସାଧାରଣ ଲାଗାଉଛି, କିନ୍ତୁ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚାଲିଥାଏ।
ଶ୍ରେଷ୍ଠାସଂସଙ୍ଗଵାନ୍ ଏଷ ତୃତୀଯେ ଭୂମିକାପଦେ । ଭଵତି ପ୍ରୋଷିତାଶେଷସଙ୍କଲ୍ପକଲନାସ୍ପଦେ
ଏହି ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିରକ୍ତି ଥାଏ, ସମସ୍ତ ଧାରଣା ଓ ଭାବନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଲଗତ୍ଯ୍ ଅସଂସକ୍ତମତେର୍ ନ କର୍ମଫଲଭାଵନା । ଵାରୀଵ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରସ୍ଯ ରତ୍ନସ୍ଯେଵୋପରଞ୍ଜନା
ଯାହାର ମନ ଅଲଗା ରହିଛି, ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ନେଇ କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ—ଯେପରି ଜଳ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଟିକି ରହେନାହିଁ, କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ମଣିରେ ଲାଗେନାହିଁ।
ନିତ୍ଯାସଂସକ୍ତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରକୃତଂ ବହିର୍ ଆଚରନ୍ । ଅନ୍ତର୍ ଅକ୍ଷୋଭ ଏଵାସ୍ତେ ହୃଦଯେନାପରାଜିତଃ
ଯିଏ ସଦା ଅଲଗା ମନ ରଖି, ବାହାରେ ସାଧାରଣ କାମ କରେ, ସେ ଭିତରେ ଅଚଳ ଓ ଅଜୟ ହୃଦୟ ସହିତ ରହେ।
ଏନାମ୍ ଅସଂସଙ୍ଗଦଶାମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ପତତ୍ଯ୍ ଅପୀଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଇହ ସଂସୃତିଂ ନୋ । ଇଚ୍ଛା ଚ ନୋଦେତି ନ ରାମ ତେ ଭୋ ଯୋଦେତି ସା ସତ୍ତ୍ଵଚମତ୍କୃତିର୍ ହି
ଏହି ଅଲଗା ରହିବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେ ଯଦି ଆଉଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଏହି ସଂସାରରେ ପଡ଼ିଯାଏ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଏହି ସଂସାର ପାଇଁ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଚାହିଁବା ମନେ ଆସେ ନାହିଁ। ହେ ରାମ, ଏହି ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ମୂଢସ୍ଯାସତ୍କୁଲୋତ୍ଥସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ନରସ୍ଯ ଚ । ଅପ୍ରାପ୍ତଯୋଗସଙ୍ଗସ୍ଯ କଥମ୍ ଉତ୍ତରଣଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମୂଢ଼, ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସଂସାରୀ କାମକାଜରେ ଲିପ୍ତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯୋଗ ସଙ୍ଗ ନାହିଁ, ସେ କେମିତି ଏହି ସଂସାରରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ?