ସ ଵର୍ତମାନ ଏଵେହ ଜନ୍ମନି ତ୍ଵ୍ ଅଵିଵେକିନି । ସ ଯୋଗଭୂମିଷ୍ଵ୍ ଏତାସୁ ଵିଷଯୋ ଵିଶଦାଶଯଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ ବି ସେ ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୋଗର ପଦକ୍ରମରେ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହୁଏ।
କଥଂ ଵିରାଗଵାନ୍ ଭୂତ୍ଵା ସଂସାରାବ୍ଧିଂ ତରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଏଵଂଵିଚାରଣପରୋ ଯଦା ଭଵତି ସନ୍ମତିଃ
ମୁଁ କିପରି ବିରାଗୀ ହୋଇ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବି? ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଭଲ ମନ ଚେତନା ଦେଇଥାଏ,
ସାଧୁସଙ୍ଗମମ୍ ଆଦତ୍ତେ ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମ୍ ଅପି ଵୀକ୍ଷତେ । ଵିରାଗମ୍ ଉପଯାତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଭାଵନାସ୍ଵ୍ ଅନୁଵାସରମ୍
ସେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଚାହେ, ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତାଧାରା ମାଧ୍ୟମରେ ମନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିରାଗ ଆଣିଥାଏ।
କ୍ରିଯାସୂଦାରରୂପାସୁ ରମତେ ମାନମ୍ ଈହତେ । ଗ୍ରାମ୍ଯାସୁ ଜଡଚେଷ୍ଟାସୁ ଚଲାସୁ ଵିଚିକିତ୍ସତେ
ସେ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ, ସମ୍ମାନ ଚାହେ, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜଗତର ମୂଢ଼ ଓ ଅସ୍ଥିର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହ କରେ।
ନୋଦାହରତି ମର୍ମାଣି ପୁଣ୍ଯଶର୍ମାଣି ଚେଷ୍ଟତେ । ଅନନ୍ଯୋଦ୍ଵେଗକାରୀଣି ମୃଦୁକର୍ମାଣି ସେଵତେ
ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ କାହାରି ମନକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା କଥା କହେନାହିଁ, ସଦା ପୁଣ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥିବା କାମ କରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି ମୃଦୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାଏ।
ସ୍ନେହପ୍ରଣଯଗର୍ଭାଣି ପେଶଲାନ୍ଯ୍ ଉଚିତାନି ଚ । ଦେଶକାଲୋପପନ୍ନାନି ଵଚନାନ୍ଯ୍ ଅଭିଭାଷତେ
ସେ ସଦା ସ୍ନେହ ଓ ମିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ ଏବଂ ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁକୂଳ ହୋଇଥିବା ଉଚିତ କଥା କହେ।
ତଦାସୌ ପ୍ରଥମାମ୍ ଏକାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଵତି ଭୂମିକାମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ଵଭାଵୋ ଽଥ ତତ୍ର ରୂଢିମ୍ ଉପେଷ୍ଯତି
ଏହି ସମୟରେ ସେ ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଆଗକୁ କୁହାଯିବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରି ସେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
ଦେଵାଯତନଦେଶେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥେଷୁ ଚ । ଵନେଷୁ ରମତେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଥମାଂ ଭୂମିକାମ୍ ଇତଃ
ସେ ଏହି ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଦେଉଳ ଅଞ୍ଚଳରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।
ଶାସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜନସମ୍ପର୍କୈḫ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଵର୍ଧଯତି ସ୍ଵଯମ୍ । ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷẖ କଲାମ୍ ଇନ୍ଦୋର୍ ଇଵ ସୌନ୍ଦର୍ଯଶାଲିନୀମ୍
ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହି, ସେ ନିଜେ ନିଜେ ଜ୍ଞାନକୁ ବଢ଼ାଏ, ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଦେଖିବାକୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ହୁଏ।
ସର୍ଵାସ୍ତିଵାଦନିରତḫ ପେଶଲḫ ପ୍ରଣଯାନ୍ଵିତଃ । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ସଜ୍ଜନାନ୍ ଉପସେଵତେ
ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଆସ୍ଥା ରଖି, ମୃଦୁ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ସେବା କରେ।
କଦର୍ଥଲବ୍ଧାଂଲ୍ ଲଭ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ତଜ୍ଜ୍ଞାନ୍ ଅନୁସରଂଶ୍ ଚିରମ୍ । ଯତẖ କୁତଶ୍ଚିଦ୍ ଆନୀଯ ନିତ୍ଯଂ ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଵେକ୍ଷତେ
ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ସହଜରେ ମିଳେ କିମ୍ବା କଷ୍ଟରେ ମିଳେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ଖୋଜି ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅନୁସରଣ କରେ।
ଵ୍ଯାଲାପଧ୍ଵଂସନଶିଖୀ ଧର୍ମାବ୍ଦେଶୋଚ୍ଚକନ୍ଧରଃ । ସ୍ନାନଦାନତପୋଧ୍ଯାନଵିଭଵାନ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛତି
ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି, ଧର୍ମର ସମୁଦ୍ରରେ ଉଚ୍ଚ ଦେହ ନେଇ, ସେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଧ୍ୟାନର ଧନକୁ ଆଶା କରେ।
ପ୍ରଥମାମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉପାରୁହ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯାମ୍ ଆଶ୍ରଯେଦ୍ ବଲାତ୍ । ପୁରୁଷାର୍ଥାଦ୍ ଋତେ ନାନ୍ଯା ସଙ୍କଟୋତ୍ତରଣେ ଗତିଃ
ପ୍ରଥମ ପଦକୁ ଆରୋହଣ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକୁ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଉଦ୍ୟମ ଛାଡ଼ି, କଠିନ ସମସ୍ୟା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଵିଚାରଵାନ୍ ଯସ୍ ସ୍ଯାତ୍ ସଂସାରୋତ୍ତରଣଂ ପ୍ରତି । ସ ଭୂମିକାଵାନ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଶ୍ ଶେଷସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆର୍ଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଏଭଳି ଯିଏ ସଂସାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ନେଇ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ପଦକ୍ରମର ଅଧିକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଆର୍ଯତାତୁଲ୍ଯତାଂ ଯାତା ପ୍ରଥମୈକୈଵ ଭୂମିକା । ଭୂମିକାନାଂ ତୁ ଶେଷାଣାମ୍ ଆର୍ଯତା ଦାସ୍ଯମ୍ ଅର୍ହତି
ପ୍ରଥମ ପଦଟିଏ ମାତ୍ର ଉତ୍ତମତା ସହ ସମତୁଳ୍ୟ ହୁଏ; ବାକି ସବୁ ପଦ ଉତ୍ତମଙ୍କର ସେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଵିଚାରନାମ୍ନୀମ୍ ଇତରାମ୍ ଆଗତୋ ଯୋଗଭୂମିକାମ୍ । ଉଦାରମତିର୍ ଆଦତ୍ତେ ସ୍ଵଭାଵଂ ମହତାମ୍ ଇତି
ଯେତେବେଳେ କେହି 'ବିଚାର' ନାମକ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେ ଉଦାର ମନ ଥିବା ଲୋକ ମାନ୍ୟଙ୍କର ଗୁଣ ଅନୁସରଣ କରେ।
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିସମାଚାରଧାରଣାଧ୍ଯାନକର୍ମଣାମ୍ । ମୁଖ୍ଯଯା ଵ୍ଯାଖ୍ଯଯା ଖ୍ଯାତଂ ଶ୍ରଯତି ଶ୍ରେଷ୍ଠପଣ୍ଡିତମ୍
ବେଦ, ସ୍ମୃତି, ଆଚରଣ, ସ୍ମୃତିଧାରଣ, ଧ୍ୟାନ ଓ କର୍ମର ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।
ଇଚ୍ଛାକୁତୁକବନ୍ଧେଷୁ ଜଯତୀନ୍ଦ୍ରିଯଶତ୍ରୁଷୁ । ଆଦେହଂ ପ୍ରହରତ୍ସ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଵୀରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ସୁଦାରୁଣଃ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ବନ୍ଧା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ସେ ଜୟଲାଭ କରେ, ଦେହ ଭିତରେ ସେମାନେ ଉପରେ ଯେପରି ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
କିମ୍ ଅପୂର୍ଵାଂ ଝଗିତ୍ଯ୍ ଏନାଂ ସଂଶ୍ରଯାମ୍ଯ୍ ଅନୁରାଗିଣୀମ୍ । ଇତି ହ୍ରୀମାନ୍ ଇଵ ହ୍ରିଯଂ ଦଯାଂ ଚୈଷ ନ ମୁଞ୍ଚତି
‘ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ, ପ୍ରିୟାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବି’ ବୋଲି ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ହୋଇ, ସେ କେବେ ଦୟାକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
ପଦାର୍ଥପ୍ରଵିଭାଗଜ୍ଞẖ କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଜାନାତ୍ଯ୍ ଅଧିଗତଶ୍ରଵ୍ଯୋ ଗୃହଂ ଗୃହପତିର୍ ଯଥା
ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ଓ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କଣ ନୁହେଁ ତାହା ଜଣା, ଯାହା ଶିଖିବା ଉଚିତ୍ ସେଥିରେ ଦକ୍ଷ, ଗୃହସ୍ଥ ଯେପରି ନିଜ ଘରକୁ ଚିହ୍ନେ, ସେମିତି ସେ ସବୁକିଛି ବୁଝିପାରେ।
ମଦାଭିମାନମାତ୍ସର୍ଯଲୋଭମୋହାତିଶାଯିତାମ୍ । ବହିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆସ୍ଥିତାମ୍ ଈଷତ୍ ତ୍ଯଜତ୍ଯ୍ ଅହିର୍ ଇଵ ତ୍ଵଚମ୍
ଅହଂକାର, ଗର୍ବ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଲୋଭ ଓ ମୂଢତା ଯେତେବେଳେ ବାହାରୁ ଆସିଥାଏ, ସେ ସାପ ତାହାର ଚର୍ମ ପଡ଼ିଦେଇଯିବା ପରି ସହଜରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଗନ୍ଧୀନି ଵନିତାଲିଙ୍ଗନାନ୍ଯ୍ ଅପି । ଅପ୍ରାର୍ଥିତୋପଯାତାନି ସେଵତେ ସ୍ଵାନ୍ଯ୍ ଅନାଦରମ୍
ଅନାହୁତ ଭାବେ ମଧୁର ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁର ସୁଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ନାରୀମାନେ ଆସି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିରଲସ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖେ।
ମାତୃଵତ୍ ପରଦାରାଣି ପରଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଲୋଷ୍ଟଵତ୍ । ସ୍ଵାତ୍ମଵତ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି କାରୁଣ୍ଯେନାଭିପଶ୍ଯତି
ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମାଆ ପରି, ପରଧନକୁ ମାଟି ପରି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି କରୁଣାଭାବରେ ଦେଖେ।
ଯତ୍ କରୋତି ଯଦ୍ ଅଶ୍ନାତି ସ୍ପନ୍ଦତେ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଈହତେ । ତଦ୍ ଆଦୌ ବୁଦ୍ଧିଭେଦେନ ଚିରଂ ଚାରୁ ପରୀକ୍ଷତେ
ସେ ଯାହା କରେ, ଯାହା ଖାଏ, ଯାହା ଚିନ୍ତା କରେ କିମ୍ବା ଆଶା କରେ, ସେ ସବୁକୁ ଆଗରୁ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝିବାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତା କରେ।
ଅଵିଚାରାତ୍ମକଂ ନୈତି ନ ଗଚ୍ଛତି ନ ଵକ୍ତି ଚ । ନ ଦଦାତି ନ ଚାଦତ୍ତେ ନ ଚିନୋତି ନ ଚୋପତି
ସେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି କିଛି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କେଉଁଠିଁଯିବେ ନାହିଁ, କିଛି କହନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି ଦେଇନାହିଁ, ନେଇନାହିଁ, ଜମା କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କିଛି ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵ୍ଯଵହାରାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅଵିରୁଦ୍ଧଂ କ୍ଷଣକ୍ଷଯି । ହର୍ଷାମର୍ଷାଂଶମ୍ ଆଦତ୍ତେ ଗନ୍ତେଵାଲାତକଂ ନିଶି
ସାଧାରଣ ଜୀବନର କାମକାଜ ପାଇଁ, ଅହିତକର ନୁହେଁ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ହେଉଥିବା ଅନନ୍ଦ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ସେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଚାକର ରାତିରେ ଦୀପ ଧରେ।
ଦୁର୍ଦେଶଂ ଦୁରଧିଷ୍ଠାନଂ ଦୁସ୍ସଙ୍ଗଂ ଦୁରୁପାଶ୍ରଯମ୍ । ଆଲୋକ୍ଯମ୍ ଅପି ଦେହାଦି ଲିପ୍ତଂ ତୃଣମ୍ ଇଵୋଜ୍ଝତି
ଖରାପ ସ୍ଥାନ, ଖରାପ ସଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦେହ ଓ ଏହାଦିନିରେ ଲାଗିଥିବା ମମତାକୁ ଘାସ ଛାଡ଼ିଦେବା ପରି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
ଯଦ୍ ଉଦର୍କହିତଂ ଲୋକ୍ଯଂ ଯଦ୍ ଅନାଧି ଗତଭ୍ରମମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ହରିଣୋ ଵାତମ୍ ଇଵ ମୌନୀ ଵିଧାଵତି
ଯାହା ଶେଷରେ ଉପକାରୀ ଏବଂ ଭ୍ରମ ନଥିବା, ସେଠାକୁ ସେ ହରିଣ ହଳକା ପବନ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯିବା ପରି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ହାରିହାସଵିଲାସାସୁ ହାଵଭାଵଵତୀଷୁ ଚ । ଵୀକ୍ଷତେ ଭାଵିନାଶାସୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଶୁଷ୍କଲତାସ୍ଵ୍ ଇଵ
ହସରେ ଚମକୁଥିବା, ଖେଳାମଣା ଭାବରେ ମନୋହର ନାରୀମାନେ, ଆକର୍ଷଣ ଓ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରେ — ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ କୁ ଜାଣି, ଶୁଷ୍କ ଲତା ଦେଖିବା ପରି।
ଇତ୍ଥମ୍ଭୂତମତିଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଗୁରୁସଜ୍ଜନସେଵନାତ୍ । ସରହସ୍ଯମ୍ ଅଶେଷେଣ ଯଥାଵଦ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛତି
ଏପରି ମନ, ଗୁରୁ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା, ଶାସ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ।