ଯଥା ମୁକ୍ତାଵଲୀ ଦୃଷ୍ଟା ଶୂନ୍ଯେ ଖେ ସଦସନ୍ମଯୀ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ହି ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵେ ଚେତସ୍ ସ୍ଫୁରତି ଚଞ୍ଚଲମ୍
ଯେପରି ଏକ ମୁକ୍ତାମାଳା ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଥିବା ପରି ଲାଗେ, ସେପରି ଚେତନାର ମୂଳରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥା ଚିତ୍ରୋଦଯଶ୍ ଶୂନ୍ଯେ ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମ୍ ଉପପ୍ଲଵଃ । ତଥା ଚେତସି ଦେହୋ ଽଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵପୁରଵତ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ଏକ ଚିତ୍ର ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ କେବଳ ଭ୍ରମ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହ ମନରେ ଗନ୍ଧର୍ବନଗର ପରି ଅସଲି ଭାବେ ଅଛି।
ଯଥା ଚେତସି ଦେହୋ ଽଯଂ ମିଥ୍ଯା ଦ୍ଵୀନ୍ଦୁଵିଲାସଵତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତଥା ଦେହେ ମୈଵମ୍ମାତ୍ରପରୋ ଭଵ
ଯେପରି ମନରେ ଏହି ଦେହ ମିଥ୍ୟା, ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଖେଳ ପରି, ସେପରି ଦେହରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅସଲି ନୁହେଁ; ଏମିତି ଭାବିବାକୁ ଯିଅନାହିଁ।
ଯଥେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଦେହସ୍ଯ ବାଲକଲ୍ପିତଯକ୍ଷଵତ୍ । ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ତଥୈଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଜଡୋ ମୈତତ୍ପରୋ ଭଵ
ଯେପରି ଦେହର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଶିଶୁ ଭାବିଥିବା ଯକ୍ଷ ପରି, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଚଳନ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼; ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିବାକୁ ଯିଅନାହିଁ।
ଯଥେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଵାତାନାମ୍ ଇଵ ସ୍ପନ୍ଦୋ ଜଡାତ୍ମକଃ । ସ୍ପନ୍ଦବୋଦ୍ଧୃ ତଥୈଵାସତ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏତଚ୍ ଚଲଂ ମନଃ
ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଚଳନ ହେଉଛି ବାତାସର ଗତି ପରି ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଓ ଅଚେତନ, ସେପରି ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ମନ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର, ଏହାର ଚଳନ କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ଭ୍ରମ।
ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦସ୍ଯ ତୁ ମନୋ ଭ୍ରମାକୃତି ଚଲଂ ଜଡମ୍ । ମନସୋ ଽସ୍ଯ ତଥା ବୁଦ୍ଧିର୍ ମୃଗତୃଷ୍ଣା ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଯେପରି ମନ ଭ୍ରମର ଆକୃତି ହୋଇ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ, ସେପରି ଏହି ମନରୁ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ମୃଗମରୀଚିକା ପରି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
ଯଥୈଵ ବୁଦ୍ଧିସ୍ ସ୍ଵାନ୍ତସ୍ଯ ତଥା ବୁଦ୍ଧେର୍ ଅହଙ୍କୃତିଃ । ଅସଦ୍ରୂପା ମୁଧୋଦ୍ଭୂତା ମୈଵମ୍ମାତ୍ରପରୋ ଭଵ
ଯେପରି ବୁଦ୍ଧି ମନରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିରୁ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଉପଜେ; ଏହା ଅସତ୍ୟ, ଭ୍ରମରୁ ଜନ୍ମିତ— ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଥା ବୁଦ୍ଧେର୍ ଅହଙ୍କାରୋ ଵଲ୍ଲ୍ଯାḫ ପୁଷ୍ପମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ । ତଥୈଵାହଙ୍କୃତେର୍ ଜୀଵୋ ମୈଵମ୍ମାତ୍ରପରୋ ଭଵ
ଯେପରି ବୁଦ୍ଧିରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଲତାରେ ଫୁଲ ପରି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେପରି 'ମୁଁ' ବୋଧରୁ ଜୀବ ଉପଜେ; ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଥୈଵାହଙ୍କୃତେର୍ ଜୀଵଶ୍ ଶୂନ୍ଯେହାଵାସନାତ୍ମକଃ । ତଥା ଜୀଵସ୍ଯ କଲଯା ଯୁକ୍ତା ଚିତ୍ ସଚମତ୍କୃତିଃ
ଯେପରି ଅହଂଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜୀବ ଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପୁରୁଣା ଆଦତର ଅବଶେଷ ରୂପେ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଜୀବର ଚେତନା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଅନୁଭୂତି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନଘ ସଙ୍କଲ୍ପଵଶାନ୍ ନୋ ଵସ୍ତୁନାପି ସତ୍ । ମୈତଦ୍ ଭାଵଯ କିଞ୍ଚିତ୍ ତ୍ଵଂ ନୈତତ୍ ତେନାସ୍ଯ ଵା ଭଵାନ୍
ହେ ପାପରହିତ, ଏହି ସବୁ କେବଳ କଳ୍ପନାର ଅଧୀନ, କୌଣସି ସତ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ଏହି କଥାକୁ ଅଳ୍ପ ଭାବିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, କାରଣ ତୁମେ କିମ୍ବା ଏହି ଜଗତ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହାଁ।
ଏତେ ପରସ୍ପରଂ ସର୍ଵେ ଭ୍ରମାତ୍ କାରଣତାଂ ଗତାଃ । ତରଙ୍ଗଵଦ୍ ଵିଵର୍ତନ୍ତେ ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଦଯଃ
ଏହି ସବୁ ଜିନିଷ, ପରସ୍ପର ଭ୍ରମରେ ପଡି, କାରଣ ଭାବ ନେଇଛି; ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ବିକାଶ ପାଉଛନ୍ତି।
ଯଥା ଶୂନ୍ଯେ ମହାରଣ୍ଯେ ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପଭ୍ରମାକୁଲାଃ । ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯ୍ ଉନ୍ମତ୍ତକା ଏଵଂ ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଦଯଃ
ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଜର ଭ୍ରମ ଓ କଳ୍ପନାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଲୋକେ ପାଗଳ ପରି ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଚଳିଥାଏ।
ଶରୀରଂ ସଂସୃତୌ ସାରସ୍ ସାରୋ ଽକ୍ଷୌଘଶ୍ ଶରୀରକେ । ସାରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକ୍ଷଗଣେ ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ସ୍ପନ୍ଦେ ସାରସ୍ ସ୍ମୃତଂ ମନଃ
ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ଦେହ ହେଉଛି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ; ଦେହରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମୂଳ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କ୍ରିୟା ହେଉଛି ମୂଳ; ଏହି କ୍ରିୟାର ମୂଳ ମନ।
ସାରୋ ମନସି ଵୈ ବୁଦ୍ଧିସ୍ ସାରୋ ବୁଦ୍ଧାଵ୍ ଅହଙ୍କୃତିଃ । ସାରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହଙ୍କୃତୌ ଜୀଵୋ ଜୀଵେ ସାରଶ୍ ଚିଦ୍ ଆବିଲା
ମନର ମୂଳ ବୁଦ୍ଧି; ବୁଦ୍ଧିର ମୂଳ ଅହଂକାର; ଅହଂକାରର ମୂଳ ଜୀବ; ଏହି ଜୀବର ମୂଳ ହେଉଛି ଚେତନା, ଯଦିଓ ସେ ଆବୃତ।
ଚିତି ସାରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଚେତ୍ଯତ୍ଵଂ ଚେତ୍ଯସ୍ଯାସମ୍ଭଵାଚ୍ ଛିଵେ । ତସ୍ମାତ୍ ସାରତରାତ୍ ସାରẖ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଚେତନାର ମୂଳ ହେଉଛି ଅବିଷୟତା, କାରଣ ଶିବରେ କୌଣସି ବିଷୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ତେଣୁ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ନିର୍ଵିକଲ୍ପଚିଦାଭାସ ଏଵ ସର୍ଵତ୍ର କାରଣମ୍ । କାରଣଂ ତସ୍ଯ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ତତ୍ ସ୍ଵତୋ ନିତ୍ଯଭାସୁରମ୍
ଏହି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚେତନାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ସବୁଠାରେ କାରଣ; ଏହାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଚେତନା ସ୍ୱୟଂ ଶାଶ୍ୱତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତାଵନ୍ମାତ୍ରପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଭଵ ପୂର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜନ୍ । ସକଲଂ ନିଷ୍କଲଂ ଵାପି ଜଗଚ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵ ହି
ସମସ୍ତ ଜଗତ କି ଗୁଣସହିତ, କି ନିର୍ଗୁଣ — ଏହା ସବୁ ଚିତ୍ତର ଅନ୍ତର୍ଗତ। ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଛାଡି, ନିର୍ମଳ ଚେତନାରେ ସଦା ଲଗି ରୁହ।
ଵଲିତଂ ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପୈର୍ ଯଦି ଵା ଯଦି ଵୋଜ୍ଝିତମ୍ । ଜଗତ୍ ତଦ୍ ଅଖିଲଂ ରାମ ଵିଦ୍ଧ୍ଯ୍ ଏତଚ୍ ଛୁଦ୍ଧଚିନ୍ମଯମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯଦି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାରେ ଗଠିତ, କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା ରହିତ — ରାମ, ଏହା ସବୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଅଟୁଟ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ପରମାତ୍ ସାରାଦ୍ ଅଜସ୍ରଂ ସଂଵିଦ୍ ଅଙ୍ଗ ତେ । ରାତ୍ରିନ୍ଦିଵଂ ନ ଚଲତି ଯଦି ତତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଜଶ୍ ଶିଵଃ
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱରୁ, ମନେ ରଖ, ଚେତନା ଦିନ-ରାତି କେବେ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ; ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ରହିଛି, ତେବେ ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ଶିବ।
ଅତ୍ର ସ୍ଥିତସ୍ଯ ତଵ କେଚନ ଦୁର୍ଵିଲାସା ରାତ୍ରାଵ୍ ଅହେର୍ ଇଵ ନ ରାମ ପଦଂ ଲଭନ୍ତେ । ମୈନାଂ ପରିତ୍ଯଜ ମହାମୃତକନ୍ଦରାଂ ତ୍ଵମ୍ ଅତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠ ଦୃଢଲେଖ୍ଯମ୍ ଇଵାଶ୍ମନୀତି
ଏଠି ଅଟୁଟ ରୁହିଥିବା ତୁମକୁ, ରାମ, କୌଣସି ଖରା ବୃତ୍ତି ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ; ଯେପରି ରାତିରେ ପକ୍ଷୀକୁ ସାପ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଅମୃତ ଗୁହାକୁ ଛାଡି ଦିଅନାହିଁ — ପାଥରରେ ଖୋଦା ରେଖା ପରି ଏଠି ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ନିରିଚ୍ଛେନାଚ୍ଛଶାନ୍ତେନ ଚିଦାଦିତ୍ଯେନ ଚେତ୍ଯତେ । ସର୍ଗାଦିଷୁ ସ୍ଵତଶ୍ ଚେତ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ମୁକ୍ତାଵଲୀଵ ଖେ
ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ, ଦେଖିବାକୁ ଯାହା ଅଛି, ସେ ନିଜେ ଦେଖାଯାଏ, ଆକାଶରେ ମୁକ୍ତାମାଳା ଦେଖିବା ପରି।
ଅନନ୍ତରଂ ତଦ୍ ଏଵେଦଂ ଶତଶାଖଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ଭ୍ରମେ କାରଣତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଜଗଜ୍ଜାଲତଯେଦ୍ଧଯା
ତାପରେ, ଏହି ଚେତନା ନିଜେ ଅନେକ ଶାଖାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ଭ୍ରମରେ ଏହା କାରଣ ଭାବକୁ ନେଇ, କଳ୍ପନାରେ ଏହା ଜଗତର ଜାଲ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଯଥା ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଇତରତ୍ କାରଣଂ ନୋପପଦ୍ଯତେ । ଶୂନ୍ଯଦୃଙ୍ମୌକ୍ତିକାଲୋକେ ତଥା ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯଵେଦନେ
ଯେପରି ଆକାଶ ଏବଂ ମୁକ୍ତାମାଳାର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ କାରଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଚେତନା ଓ ତାହାର ଦେଖିବା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ।
ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯଯୋର୍ ନ ଭେଦୋ ଽସ୍ତି ଯଚ୍ ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯଂ ତଦ୍ ଏଵ ହି । ଯୈଵ ଦୃକ୍ ସୈଵ ମୁକ୍ତାଲୀ ବୀଜମ୍ ଏଵାଙ୍କୁରସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଚେତନା ଓ ତାହାର ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ଯାହା ଚେତନା, ସେହି ଦେଖିବା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁ ଦୃଷ୍ଟି, ସେହି ମୁକ୍ତାମାଳା; ଯେଉଁ ମୁଳ, ସେହି ଅଙ୍କୁର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ବୀଜମ୍ ଏଵ ଫଲଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଯକ୍ତାଶେଷଵିଶେଷଣମ୍ । ଵିଶେଷକଲ୍ପନାଦ୍ ଅସ୍ଯ ନ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଯ ସତ୍ଯତା
ବୀଜଟିକୁ ଫଳ ବୋଲି ଜାଣ; ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦ ମନର କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ଏହି ଭାବନା ଆସଲେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସତ୍ଯତା ଯଦି ସଙ୍କଲ୍ପେ ତସ୍ମାତ୍ ତଜ୍ଜା ତଦ୍ ଏଵ ଵା । ସ ଚ ସଙ୍କଲ୍ପ ଏତସ୍ମାଦ୍ ଆଦ୍ଯାଦ୍ ଏଵୋଦିତଶ୍ ଶିଵାତ୍
ଯଦି ଭାବନାରେ ସତ୍ୟତା ଥାଏ, ତେବେ ତାହାରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ହେଉଛି। ଏହି ଭାବନା ଆରମ୍ଭରୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶିବଙ୍କରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯଦ୍ ଏଵ ପରମଂ ପଦଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ସଵିକଲ୍ପା ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ତଦ୍ ଏଵ ଚ
ସେହିପରି, ଯେଉଁ ପରମ ପଦ ଅଛି, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ସେହି ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥା, ଯଦିଓ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।
ତଦ୍ ଏଵ ଜୀଵକଲନଂ ତଦ୍ ଏଵାହଙ୍କୃତିସ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ବୁଦ୍ଧିସ୍ ତଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ତତ୍ ସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତତ୍
ସେହି ଏକାଟି ଜୀବର ଗଣନା, ସେହି ଏକାଟି ଅହଂକାର ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେହି ଏକାଟି ବୁଦ୍ଧି, ସେହି ଏକାଟି ମନ, ସେହି ଏକାଟି ସ୍ପନ୍ଦନ, ଏବଂ ସେହି ଏକାଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ।
ତଦ୍ ଦେହସ୍ ତଜ୍ ଜଗତ୍ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତଦ୍ ଦିଶସ୍ ତଚ୍ ଚ ରୋଦସୀ । ତଦ୍ ଅଦ୍ର୍ଯୁର୍ଵୀନଦୀଶାଦି ତୃଣାନ୍ତଂ ଵାବ୍ଜଜାଦି ଚ
ସେଇ ଦେହ, ସେଇ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗ, ସେଇ ଆକାଶ; ସେଇ ପାହାଡ଼, ମାଟି, ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଘାସ ଓ ପଦ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କିଛି ସେଇ।
ଜଡୋ ଦେହୋ ଜଡୋ ଽକ୍ଷୌଘୋ ଜଡଂ ଚିତ୍ତଂ ଜଡା ମତିଃ । ଜଡୈଵାହଙ୍କଲା ଚେତି ତଥା ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦନଂ ଜଡମ୍
ଦେହ ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ମନ ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ବୁଦ୍ଧି ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଅହଂକାର ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଏବଂ ଚଳାଚଳ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କ୍ରିୟ।