ତାଵନ୍ ନିମେଷ ଏଵାସୌ ଯାତି କାରଣତାଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ସଂସୃତୌ ସ୍ଵାସ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥାସୁ ଵୀଚିଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଚଲଜ୍ଜଲମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜୀବ ନିଜେ କାରଣ ହୋଇଯାଏ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଓ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ଘୂରିଯାଏ, ଯେପରି ଲହରୀରେ ପାଣି ଚଳିଥାଏ।
ସାଵଧାନୋ ଭଵାତସ୍ ତ୍ଵଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସଙ୍ଗମେ । ଅଜସ୍ରମ୍ ଏଵ ସଙ୍କଲ୍ପଦଶାḫ ପରିହରଞ୍ ଶନୈଃ
ଏହିପରି, ତୁମେ ସଚେତନ ରୁହ, ଯେତେବେଳେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକଠି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସବୁବେଳେ ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ କଳ୍ପନାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡିଦିଅ।
ମା ଭଵ ଗ୍ରାହ୍ଯଭାଵାତ୍ମା ଗ୍ରାହକାତ୍ମା ଚ ମା ଭଵ । ଭାଵନାମ୍ ଅଖିଲାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଚ୍ ଛିଷ୍ଟଂ ତନ୍ମଯୋ ଭଵ
ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ବାସ୍ତୁ କିମ୍ବା ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ନ ହେବା। ସମସ୍ତ ଧାରଣାକୁ ଛାଡିଦେଇ, ଯେଉଁଠି ଅବଶେଷ ରହିଯାଏ, ସେଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତାରେ ଲୀନ ହେଇଯାଅ।
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସମ୍ବନ୍ଧସାଵଧାନୋ ହ୍ଯ୍ ଅନାରତମ୍ । ଅକୁର୍ଵନ୍ ଵାପି କୁର୍ଵନ୍ ଵା ମୁକ୍ତିମ୍ ଏଵାନୁଧାଵତି
ଯିଏ ସଦା ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖୁଥିବା ବସ୍ତୁର ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ ରହେ, ସେ କାମ କରୁଥିବା କିମ୍ବା କିଛି ନ କରୁଥିବା, ସେମାନେ କେବଳ ମୁକ୍ତିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକରୂପାତ୍ମା ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞୋ ରାମ କ୍ଷଣଂ ପ୍ରତି । ନଵଂ ନଵମ୍ ଉପାଯାତି ବନ୍ଧନଂ ଭାଵନାଵଶାତ୍
ହେ ରାମ, ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖୁଥିବା ବସ୍ତୁର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଭାବନାର ପ୍ରଭାବରେ ନୂତନ ନୂତନ ବନ୍ଧନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସମ୍ବନ୍ଧେ ରସଭାଵନଯା ସ୍ଵଯା । ନିମେଷଂ ପ୍ରତି ଜୀଵସ୍ଯ ବନ୍ଧୋ ଗଚ୍ଛତି ପୀନତାମ୍
ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖୁଥିବା ବସ୍ତୁର ସମ୍ପର୍କରେ, ନିଜର ଭାବନାର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୀବର ବନ୍ଧନ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ।
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସମ୍ବନ୍ଧେ ଵିନୈଵ ରସଭାଵନାମ୍ । ନିମେଷଂ ପ୍ରତି ଜୀଵୋ ଽଯମ୍ ଆତ୍ମତାମ୍ ଏତି ମୋକ୍ଷଭାକ୍
ବସ୍ତୁ ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରସ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ଏହି ଜୀବ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପାଇଁ, ମୁକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଅଜସ୍ରଂ ଯଂ ଯମ୍ ଏଵାର୍ଥଂ ପତତ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷଗଣୋ ଽନଘ । ବଧ୍ଯତେ ତତ୍ର ରାଗେଣ ତତ୍ରାରାଗେଣ ମୁଚ୍ଯତେ
ହେ ପାପହୀନ, ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସଦା ବସ୍ତୁ ଉପରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେଠି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିଯାନ୍ତି; ଆସକ୍ତି ନ ଥିଲେ, ସେଠି ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚେଦ୍ ରୋଚତେ ତୁଭ୍ଯଂ ତଦ୍ ବଦ୍ଧୋ ଽସି ଭଵସ୍ଥିତୌ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ରୋଚତେ ତେ ଚେତ୍ ତନ୍ ମୁକ୍ତୋ ଽସି ଭଵସ୍ଥିତେଃ
ଯଦି କିଛି ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ତୁମେ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧି ରହିଛ; ଯଦି କିଛି ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ।
ଅସ୍ମାତ୍ ପଦାର୍ଥନିଚଯାତ୍ ସହସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାତ୍ । ତୃଣାଦେର୍ ଦେଵପର୍ଯନ୍ତାନ୍ ମା କିଞ୍ଚିତ୍ ତଵ ରୋଚତାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ—ତୃଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—କିଛି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଭଲ ନଲାଗୁ।
ରତିର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନର୍ଥାର୍ଥମ୍ ଅରତିଶ୍ ଶ୍ରେଯସେ ନୃଣାମ୍ । ଅନ୍ତଵତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ରତିର୍ ଦୁẖଖୈର୍ ଅନନ୍ତୈର୍ ଯୋଜଯେନ୍ ନରମ୍
ଆନନ୍ଦ ସଦା ବେଅର୍ଥ କାମ ପାଇଁ ହୁଏ, ଅସନ୍ତୋଷ ମାନବଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ହୁଏ। କାରଣ ଆନନ୍ଦ ସୀମିତ, ଏହା ଲୋକକୁ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ବାନ୍ଧି ଦିଏ।
ଅରତିସ୍ ସନ୍ ଯଦ୍ ଅଶ୍ନାସି ଯତ୍ କରୋଷି ଜହାସି ଯତ୍ । ନ କର୍ତାସି ନ ଭୋକ୍ତାସି ତତ୍ର ମୁକ୍ତମତିଶ୍ ଶମୀ
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅସକ୍ତି ସହିତ ଖାଅ, କିଛି କର, କିଛି ଛାଡ଼, ସେତେବେଳେ ତୁମେ କର୍ତ୍ତା ନୁହଁ, ଭୋକ୍ତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ଏହିଭଳି ମନ ମୁକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ନେହ ପ୍ରଜାଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନେହ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵିନଶ୍ଯତି । ସର୍ଵଂ ଶାନ୍ତଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମାମଲମ୍ ଆତତମ୍
ଏଠାରେ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, କିଛି ନଶ୍ଟ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। ସବୁ କିଛି ଶାନ୍ତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଛି।
ସନ୍ତୋ ଽତୀତଂ ନ ଶୋଚନ୍ତି ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ ଚିନ୍ତଯନ୍ତି ନୋ । ଵର୍ତମାନଂ ଚ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି କ୍ରମପ୍ରାପ୍ତଂ ସଦାନଘ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଗତକାଳ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଯେମିତି ଆସେ, ସେମିତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସ୍ଫୁରନ୍ତି ଜୀଵପୁଷ୍ପାଣି ଜାତାନି ବ୍ରହ୍ମପାଦପେ । ତଜ୍ଜାନ୍ଯତନ୍ମଯାନୀଵ ଫେନା ଇଵ ମହାର୍ଣଵେ
ବ୍ରହ୍ମ ଗଛରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଫୁଲ ଫୁଟେ, ସେମାନେ ଏହି ଗଛରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ସାଗରରେ ଝାଗ ଉପଜିଥାଏ।
ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯପ୍ରତିବିମ୍ବେନ ଚିଦର୍ଣଵତରଙ୍ଗକାଃ । ଏକାତ୍ମକା ଅପି ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ଯାନ୍ତି ଜୀଵା ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ
ଚେତନାର ତରଙ୍ଗମାନେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏହାମାନେ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସଂସାରରେ ଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଦୃଢଭାଵନଯା ଜୀଵୋ ମନସ୍ତାମ୍ ଉପଗଚ୍ଛତି । ଶୀତାତିଶଯତସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ପଯḫ ପାଷାଣତାମ୍ ଇଵ
ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ମନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ଅତି ଶୀତଳତାରେ ପାଣି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପାଥର ଭଳି ହୋଇଯାଏ।
ମନସି ଗ୍ରଥିତାḫ ପାଶାସ୍ ତୃଷ୍ଣାମୋହମଦାଦଯଃ । ଵାଗୁରାଯାମ୍ ଇଵ ଖଗାḫ ମେଥ୍ଯାମ୍ ଇଵ ଚ ତର୍ଣକାଃ
ମନରେ ତୃଷ୍ଣା, ମୋହ ଓ ଅହଂକାର ଆଦି ପାଶ ଗଠିତ ଅଛି, ଯେପରି ଜାଳରେ ପକା ହୋଇଥିବା ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଫାନ୍ସରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ମାଛ।
ମନସୈଵ ମନୋ ରାମ ଚ୍ଛେଦନୀଯଂ ଵିଜାନତା । ଵିଵେକତୀକ୍ଷ୍ଣେନାତପ୍ତମ୍ ଅଯସେଵ ବଲାଦ୍ ଅଯଃ
ହେ ରାମ, ମନକୁ ନିଜ ମନ ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧିର ତୀକ୍ଷ୍ଣତାରେ କାଟିବାକୁ ହେବ, ଯେପରିକି ଗରମ ଲୋହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଲୋହାକୁ ଜୋରଦେଇ କାଟାଯାଏ।
ଅନନ୍ଯଦଵିକାରାଦିଜନିତଂ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵଜମ୍ । ଵୈଚିତ୍ର୍ଯଂ ଶିଖିପିଞ୍ଛସ୍ଯ ଯଥା ଭାତି ତଥାତ୍ମନଃ
ଯେପରି ମୟୂର ପାଙ୍ଖରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମାର ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ନିଜ ଗୁଣରୁ ବିଭିନ୍ନତା ଚମକେ।
ନକିଞ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ସତ୍ଯାକାରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ଵପୁଃ । ଆକାଶାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ଯୋ ଽସୌ ଜଗଦ୍ରୂପୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅରୂପଵାନ୍
ଆତ୍ମା କିଛି ନୁହେଁ, ତଥାପି ସବୁକିଛି; ତାହାର ରୂପ ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଦେହ ଅସତ୍ୟ। ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ରୂପହୀନ।
ସାଲମ୍ବେ ଽପି ନିରାଲମ୍ବୋ ନିର୍ଵିକାରୋ ଵିକାରିଣି । ସାଭାସେ ଽପି ନିରାଭାସୋ ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥେ ନ ନଶ୍ଯତି
ସମର୍ଥନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭର ନୁହେଁ, ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଜଗତରେ ନିର୍ବିକାର; ଭାସିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାସା ନାହିଁ। ବସ୍ତୁରେ ନଶ୍ୟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ନଶ୍ୟ ହୁଏନି।
ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଚ ଗ୍ରାହକଂ ଚୈଵ ଗ୍ରହଣଂ ଚ ରଘୂଦ୍ଵହ । ଯତ୍ର ସତ୍ତାମ୍ ଉପଗତଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଯେଉଁଠି ବସ୍ତୁ, ଦର୍ଶକ ଓ ଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେଠି ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କର।
ମନସୈଵ ମନଶ୍ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ସଂସାରଭ୍ରମଶାନ୍ତଯେ । କ୍ଷାଲଯନ୍ତି ମଲେନୈଵ ମଲଂ କ୍ଷାଲନକୋଵିଦାଃ
ସଂସାରର ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମନକୁ ମନ ଦ୍ୱାରା କାଟ; ଯେପରି ଦାଗ ଧୋଇବାରେ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପାଣି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେପରି ଦକ୍ଷ ଲୋକେ ମଳକୁ ମଳ ଦ୍ୱାରା ହଟାନ୍ତି।
ଅମନସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଯାତସ୍ଯ ନ ଭୂଯସ୍ ତେ ଭଵୋ ଭଵେତ୍ । ମନନଂ ହି ଭଵଂ ଵିଦ୍ଧି ସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ ଯତ୍ ତନ୍ ନ ତତ୍କ୍ଷଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ପୁଣି ତୁମର ଜନ୍ମ ନାହିଁ; କାରଣ, ଚିନ୍ତା ହେଉଛି ଜନ୍ମର କାରଣ, ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଶେଷ ହେଲେ ସ୍ୱପ୍ନର ଘଟଣା ରହିଯାଏ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯା କଲନେତି ଵା । ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନ ଜାଯସେ ଭୂଯସ୍ ସତି ଚାସତି ଚେତସି
ସମସ୍ତ କିଛି ଚେତନା ଓ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଭାବନା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଲାଗିଲେ, ମନ ଥିଲେ କିମ୍ବା ନ ଥିଲେ, ପୁଣି ତୁମର ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇତି ଯା ମତିଃ । ତତ୍ତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ପରମମ୍ ଉନ୍ମନସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଜନ୍ମନେ
ସମସ୍ତ କିଛି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଏହି ଆତ୍ମା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ—ଏହି ବୁଝିବାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ, ମନକୁ ଉଲଙ୍ଘନ କରୁଥିବା ଜନ୍ମହୀନ ପରମ ପଦ ବୋଲି ଜାଣ।
ସତି ଚିତ୍ତେ ଽପ୍ଯ୍ ଅଚିତ୍ତତ୍ଵଂ ଯଦ୍ ଆତ୍ମତ୍ଵୈକଭାଵନାତ୍ । ତଦ୍ ଅଚିତ୍ତତ୍ଵମ୍ ଆକାରେ ସତି ଵାସତି ମୋକ୍ଷଦମ୍
ମନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାକୁ ଏକମାତ୍ର ଭାବିବା ଦ୍ୱାରା ମନ ନଥିବା ଅନୁଭୂତି ଆସେ, ସେଇ ମନଶୂନ୍ୟତା ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ସର୍ଵଂ ଚିଦ୍ ଇତି ଭାଵେନ ରାଗଦ୍ଵେଷଦୃଶୋẖ କ୍ଷଯେ । ଚିତ୍ତେ ସତ୍ଯ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଚିତ୍ତତ୍ଵେ ଜାତେ ଭୂଯୋଭଵẖ କୁତଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ଚେତନା ବୋଲି ଭାବିଲେ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଦୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; ମନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ମନଶୂନ୍ୟତା ଆସିଗଲେ, ପୁଣି ଜନ୍ମ କିପରି ହେବ?
ସୁଖାଶଯୈତି ସଙ୍କଲ୍ପଂ ଜୀଵୋ ଦୁẖଖଂ ତତୋ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଜୀଵୋ ହି ଯତତେ ଭୂତ୍ଯୈ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଆପଦଂ ପରାମ୍
ସୁଖ ଆଶାରେ ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଜୀବ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବାରୁ, ଶେଷରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିପଦକୁ ଅନୁଭବ କରେ।