ହାର୍ଦାନ୍ଧକାରମାର୍ତାଣ୍ଡ ସଂଶଯାବ୍ଦାନିଲପ୍ରଭୋ । ଜଗତାଂ ଭୂତଜାତସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯାଥ ଭଵିଷ୍ଯତଃ
ହୃଦୟର ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ସନ୍ଦେହର ମେଘକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ବାୟୁର ସ୍ୱାମୀ, ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଗୁ ପଡ଼େ—ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ଓ ଯେଉଁମାନେ ଆଗାମୀରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
କିଂ କଥଂ କାରଣାଯାତଂ କିଂ କଥଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅକାରଣମ୍ । ଜାତଂ ଵା ଜାଯତେ ଵାପି କଥଂ ଵାପି ଜନିଷ୍ଯତେ
କେମିତି ଏବଂ କାହିଁକି କୌଣସି କାରଣରେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ କେମିତି ଓ କାହିଁକି କୌଣସି କାରଣ ବିନା କିଛି ହୁଏ? କେମିତି ଜନ୍ମ ହୁଏ, କେମିତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଆଗାମୀରେ କେମିତି ଜନ୍ମ ନେବ?
ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଅଵ୍ଯୋମ୍ନି ଚ ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମାନୁଭଵପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଆମୋଦḫ ପଵନେ ଯଥା
ଦିଗ, ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୀମାରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ, ଏହା ଆକାଶରେ ଓ ଆକାଶ ପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ଯେପରି ଗନ୍ଧକୁ ବାୟୁରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଖ ଇଵାର୍କୋ ଽମ୍ବୁଦଵ୍ଯାପ୍ତୋ ଵଟବୀଜ ଇଵାଙ୍କୁରଃ । ଵାଯୌ ସ୍ପନ୍ଦ ଇଵାଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଅଵ୍ଯୋମ୍ନି ଚ ଚେତନମ୍
ଯେପରି ଆକାଶକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ବଟବୃକ୍ଷର ବିଜରେ ଅଙ୍କୁର ଲୁଚି ରହିଛି, କିମ୍ବା ବାୟୁରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ତରଙ୍ଗ ରହିଛି, ସେପରି ଚେତନା ଆକାଶରେ ଓ ଆକାଶ ପରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି।
ତତ୍ କ୍ଵଚିନ୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଅଚଲଂ ଶାନ୍ତଂ ସମସମସ୍ଥିତି । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପାରାମ୍ବରଵଦ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅଵିକାରି ଚ
କେବେ କେବେ ସେ ଚିରକାଳରୁ ଅଚଳ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସମତାରେ ବସିଥାଏ; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୀମା ଛାଡ଼ି ଅସୀମ ଆକାଶ ପରି, ଏହା ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଅନନ୍ତ।
କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଵଭାଵଜାତ୍ ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଇଵ ତ୍ଵିଷା । ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରଭାଵେନ ଜଗତ୍ତାଂ ସମୁପେଯୁଷା
କେବେ କେବେ ନିଜର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କମ୍ପନରୁ, ଏହା ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ପରି ଚମକିଉଠେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଆକାର ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ରୂପ ନେଇଥାଏ।
କ୍ଵଚିତ୍ ପ୍ରାକ୍ସ୍ପନ୍ଦସମ୍ପନ୍ନଭୂତତନ୍ମାତ୍ରରଞ୍ଜନାତ୍ । ଭୂତତ୍ଵଂ ସମୁପାଦତ୍ତେ ହେମାଙ୍ଗଦଦଶାମ୍ ଇଵ
କେବେ କେବେ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ, ଏହା ସ୍ଥୂଳ ତତ୍ତ୍ୱର ଅବସ୍ଥା ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ହେମ ଗହନା ଆକାର ନେଇଥାଏ।
ଯଥା ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପେକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵଂ ଶନୈର୍ ଵିପ୍ରୋ ଦୁରୀହଯା । ଅଙ୍ଗୀକରୋତି ଶୂଦ୍ରତ୍ଵଂ ତଥା ଜାଡ୍ଯଂ ଚିଦୀଶ୍ଵରଃ
ଯେପରି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଗୁଣକୁ ଅବହେଳା କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭୁଲ ଆଗ୍ରହରେ ଶୂଦ୍ର ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେପରି ଚେତନାର ନାଥ ମଧ୍ୟ ଜଡତା ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଭୂତାନି ଦ୍ଵିଵିଧାନ୍ଯ୍ ଏଵଂ ପ୍ରତିସର୍ଗଂ ସ୍ଫୁରନ୍ତି ହି । ଅଦ୍ଯଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦଜାତାନି ଚିରଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦଜାନି ଚ
ଏହିପରି, ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଭୂତପଦାର୍ଥ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛନ୍ତି— କିଛି ନୂତନ ଚେତନାର ଉତ୍ସାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଆଉ କିଛି ପୁରୁଣା ଚେତନାର ଉତ୍ସାରଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଯେ ଚିତ୍ସ୍ଵଭାଵୋତ୍ଥସ୍ପନ୍ଦଜାସ୍ ତେ ହି ଜୀଵକାଃ । ନିଷ୍କାରଣଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ରୁଚଯସ୍ ସନ୍ମଣେର୍ ଇଵ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେଉଁମାନେ ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବର ଉତ୍ସାରଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବ। ସେମାନେ କୌଣସି କାରଣ ବିନା, ନିର୍ମଳ ମଣିରୁ ବିକିରିତ ରଶ୍ମି ପରି, ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସକାରଣତ୍ଵମ୍ ଅଧୁନା ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତୈସ୍ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ଦଶାସୁ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷାସୁ ନାଶେ ଜନ୍ମନି କର୍ମଣି
ଏବେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କାରଣତ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ— ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ଅବସ୍ଥାରେ, ନାଶ, ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମରେ।
ଈଶ୍ଵରାତ୍ ସମୁପାଗତ୍ଯ ଭୁକ୍ତଜନ୍ମାନ୍ତରାସ୍ ତୁ ଯେ । ଜାତା ଜନ୍ମନି ତେଷାଂ ହି ପ୍ରାକ୍ତନଂ କର୍ମକାରଣମ୍
କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆସି, ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି— ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ପୂର୍ବ କର୍ମ ହିଁ କାରଣ।
ଅଧୁନୈଵ ହି ସମ୍ପନ୍ନା ଯେ ଜୀଵା ବ୍ରହ୍ମଣḫ ପଦାତ୍ । ତେ ହ୍ଯ୍ ଅକାରଣଜନ୍ମାନୋ ଭଵିଷ୍ଯଜ୍ଜନ୍ମକାରଣମ୍
ଏବେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାରଣ ହୁଅନ୍ତି।
କାର୍ଯକାରଣଭାଵୋ ଽଯମ୍ ଈଦୃଶୋ ଜୀଵକର୍ମଣୋଃ । ଜୀଵୋ ଽକାରଣଜḫ ପୁଣ୍ଯୋ ଧନ୍ଯẖ କାରଣଜସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଜୀବ ଓ ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ଏହିପରି କାରଣ-ଫଳର ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି: ଯିଏ କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ଧନ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଯିଏ କାରଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ କାରଣଜ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
କେଚିତ୍ ପୁଣ୍ଯାḫ ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ କେଚିଦ୍ ଧନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଜୀଵକାଃ । ପୁଣ୍ଯା ଧନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆଯାନ୍ତି ନ ଧନ୍ଯା ଯାନ୍ତି ପୁଣ୍ଯତାମ୍
କେହି ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, କେହି ଜୀବ ଧନ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ଧନ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଧନ୍ୟମାନେ ପୁଣ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଧନ୍ଯାḫ ପୁଣ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଅଗତା ଏଵ କେଚିଦ୍ ଵିମୋକ୍ଷଣାଃ । ଧନ୍ଯତ୍ଵାନ୍ ମୋକ୍ଷିଣẖ କେଚିଦ୍ ଧନ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅପି ନେତରେ
କେତେକ ଧନ୍ୟମାନେ ପୁଣ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଛନ୍ତି; କେହି ଧନ୍ୟତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତିକୁ ପାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଧନ୍ୟତ୍ୱ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ।
ଵୀରୁତ୍ତୃଣଲତାଗୁଲ୍ମଯୌକକୀଟଖଗାଦଯଃ । ସୁରାସୁରନରାହୀନ୍ଦ୍ରପିଶାଚାଶୀଵିଷାଦଯଃ
ଘାସ, ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଳ, ଝାଡ଼ି, କୀଟ, ପୋକ, ପକ୍ଷୀ, ଦେବତା, ଦାନବ, ମଣିଷ, ସାପ, ଭୂତ, ବିଷାକ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ—
କେଚିଦ୍ ଧନ୍ଯାẖ କେଚିତ୍ ପୁଣ୍ଯାẖ କେଚିଦ୍ ଧାସ୍ଯନ୍ତି ପୁଣ୍ଯତାମ୍ । ପୁଣ୍ଯତ୍ଵାନ୍ ମୋକ୍ଷିଣẖ କେଚିଦ୍ ଧନ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଵା ତତୋ ଽପି ନୋ
କେହି ଧନ୍ୟ, କେହି ପୁଣ୍ୟବାନ, କେହି ପୁଣ୍ୟ ଲାଗି ପାରିବେ; କେହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, କେହି ଧନ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ କେହି ଏହା ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ନ ପାଆନ୍ତି।
ଯଥା ରତ୍ନସ୍ଯ କଚନଂ ସ୍ପନ୍ଦନଂ ପଵନସ୍ଯ ଚ । ଯଥୌଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଅନଲାଦେଶ୍ ଚ ଚିନ୍ମାତ୍ରସ୍ଯ ତଥା ଜଗତ୍
ଯେପରି ମଣିର ଚମକ, ପବନର ଗତି, ଅଗ୍ନିର ତାପ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ; ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅଂଶ।
ଅସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନୋତ୍ପନ୍ନଂ ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥାଣୌ ଯଥୋଦିତମ୍ । କ୍ଷୀଯତେ ସମ୍ଯଗାଲୋକାଦ୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଏଵ ତଥାତ୍ମନି
ଯେପରି ଦୃଢ଼ ଦେଉଳରେ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଆସିଲେ ସେ ଭ୍ରମ ଦୂରିଯାଏ; ସେପରି ଆତ୍ମାରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱର।
ଚିନ୍ମାତ୍ରସ୍ଯାତିଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନିସ୍ସଙ୍କଲ୍ପୋଦିତାତ୍ମନଃ । ଅନନ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରକାଶସ୍ଯ ସର୍ଵଗତ୍ଵାଦ୍ ରଘୂଦ୍ଵହ
ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର, ଭାବନା ଛାଡ଼ି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ, ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚେତନା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି।
ଖାଦ୍ ଏଵ ଜାଯତେ କଶ୍ଚିତ୍ କଶ୍ଚିଦ୍ ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଏଵ ଲୀଯତେ । ଜୀଵସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରାତ୍ମା ମଧାଵ୍ ଇଵ ଜରଦ୍ଘନଃ
ଯେପରି ଆକାଶରେ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ଏବଂ କିଛି ଆକାଶରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେପରି ମନର ଭାବନା ମାତ୍ରରେ ଥିବା ଜୀବ ମଧୁମାସର କୁହୁଡ଼ି ପରି ଉପଜେ ଏବଂ ଲୟ ହୁଏ।
ଆତ୍ମାନଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଯẖ ଖ ଏଵ ଵିଲୀଯତେ । ନ ସ ସନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଭୂଯୋ ହିମଂ ତାପଦ୍ରୁତଂ ଯଥା
ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖି ନେଇଛି, ସେ ଆକାଶରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ପୁଣି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଯେପରି ତାପରେ ଗଳିଯାଇଥିବା ବରଫ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅପଶ୍ଯନ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ସସ୍ପନ୍ଦẖ କଲନାତ୍ମଭିଃ । କର୍ମଭିସ୍ ସ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଵିଲୀନୋ ଜାଯତେ ପୁନଃ
ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ, ଭାବନା ଓ ଚେତନା ସହିତ ଲଗି ରହିଛି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଲୟ ହେଲା ବି ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଯସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପପରିସ୍ପନ୍ଦୈସ୍ ସ୍ଥୌଲ୍ଯମ୍ ଏତି ଜଡାତ୍ମକଃ । ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ପଯୋଵାହẖ କ୍ଷୀଣକ୍ଷୀଣୋ ଽପ୍ଯ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅସୌ
ଯେଉଁଠି ଚିନ୍ତାର ଆନ୍ଦୋଳନ ଦ୍ୱାରା ମନ ଭାରି ଓ ଅଜଡ଼ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ଏହା ବର୍ଷାକାଳର ମେଘମାନେ ପରି, ଅନେକଥର କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନିପୁନି ଉଠିଆସେ।
ଆତ୍ମତ୍ଵାଂଶାନ୍ଵିତମ୍ ଅପି ଚିତ୍ସଙ୍କଲ୍ପଂ ରଘୂଦ୍ଵହ । ଦୂରୀକୁରୁ ମହାସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ଵିଷସିକ୍ତମ୍ ଇଵାଶନମ୍
ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆତ୍ମଭାବ ଥିବା ଚିତ୍ତର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଜହ୍ନ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ଦୂରେ ରଖାଯାଏ, ସେପରି ଉଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦୂରେ ରଖ।
ନିର୍ଵିକଲ୍ପମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଉଦାସୀନମ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵାତ୍ମୈକଂ ସମୁଦିତଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ଭଵ ଭୂତଯେ
ବିଚାରହୀନ, ଆଦି ଶେଷ ନଥିବା, ନିର୍ଲିପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାତ୍ମ ଭାବରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଏକମାତ୍ର ଚେତନା ଆକାଶ ଭଳି ହେଉ, ଏହା ହିଁ ସତ୍ତା ପାଇଁ।
ଅକାରଣମ୍ ଉପାଯାନ୍ତି ସର୍ଵେ ଜୀଵାḫ ପରାତ୍ ପଦାତ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ କାରଣତାଂ ଯାନ୍ତି ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଦଶାସ୍ଵ୍ ଇହ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିମିତ୍ତ ବିନା ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ପରେ, ଏଠାରେ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେମାନେ କାରଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସଙ୍କଲ୍ପିତ୍ଵଂ ହି ବନ୍ଧସ୍ଯ କାରନଂ ତତ୍ ପରିତ୍ଯଜ । ମୋକ୍ଷସ୍ ତୁ ନିସ୍ସଙ୍କଲ୍ପତ୍ଵଂ ତଦଭ୍ଯାସଂ ଧିଯା କୁରୁ
କଳ୍ପନା ହେଉଛି ବନ୍ଧନର କାରଣ, ଏହାକୁ ଛାଡିଦିଅ। ମୁକ୍ତି ହେଉଛି କଳ୍ପନାର ଅଭାବ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ମନରେ ଅଭ୍ୟାସ କର।
ଅକାରଣଂ ତ୍ଵ୍ ଅକରଣାତ୍ ସର୍ଵକାରଣକାରଣାତ୍ । ଯାଵନ୍ ନିମେଷମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତାଜ୍ ଜୀଵସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଶିଵାତ୍
ଯେଉଁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ନିଜେ କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ, ସେଠାରୁ ଜୀବ ଶିବଙ୍କୁ ଏକ ମାତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।