ଆକାଶାଦ୍ ଏଵ ଯୋ ଜାତସ୍ ସ ଵ୍ଯୋମୈଵାମଲଂ ଭଵେତ୍ । ସହକାରୀଣି ନୋ ସନ୍ତି କାରଣାଣ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ କାନିଚିତ୍
ଯିଏ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନାହିଁ।
ସମ୍ବନ୍ଧଃ ପ୍ରାକ୍ତନେନାସ୍ଯ ନ ମନାଗ୍ ଅପି କର୍ମଣା । ଅସ୍ତି ଵନ୍ଧ୍ଯାସୁତସ୍ଯେଵ ତଥାଜାତାକୃତେର୍ ଇଵ
ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ସହ କିଛିମାତ୍ର ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ଯେପରି ବଞ୍ଜା ନାରୀର ପୁଅ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ, ସେପରି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଜାତ ଏଵୈଷ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ ଅଜ ଏଵ ଚ । ନୈତସ୍ଯ ପୂର୍ଵକର୍ମାସ୍ତି ନଭସୀଵ ମହାଦ୍ରୁମଃ
ସେଉଁଥିରୁ, ସେ ସତ୍ୟରେ ଅଜନ୍ମା, ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ କେହି ତାଙ୍କୁ ତିଆରି କରିନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୌଣସି ପୂର୍ବ କର୍ମ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଗଛ ନାହିଁ।
ନୈତଦ୍ ଅସ୍ଯାଵଶଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଅଭାଵାତ୍ ପୂର୍ଵକର୍ମଣଃ । ଅଦ୍ଯ ତାଵଦ୍ ଅନେନାନ୍ଯନ୍ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ କର୍ମ ସଞ୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କର ମନ କୌଣସି ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ପୂର୍ବ କର୍ମ ନାହିଁ; ଏବଂ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ କର୍ମ ସଂଚୟ କରିନାହାନ୍ତି।
ଏଷ ଆକାଶକୋଶାତ୍ମା ଵିଶଦାକାଶରୂପିଣି । ସମାଧୌ ସଂସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ କର୍ମାଣ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ନ କାନିଚିତ୍
ସେ ଆକାଶର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ ଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେ ସଦା ସମାଧିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୌଣସି କର୍ମ ନାହିଁ।
ପ୍ରାକ୍ତନାନି ନ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ କର୍ମାଣ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ କରୋତି ନୋ । କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଏଷୋ ଽତ୍ର ଵିଜ୍ଞାନାକାଶମାତ୍ରକମ୍
ତାଙ୍କର କୌଣସି ପୂର୍ବ କର୍ମ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ଏବେ କିଛି କର୍ମ କରୁନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି, ସେ ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଆକାଶ ମାତ୍ର।
ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ଽସ୍ଯ ଯତ୍ କର୍ମ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଚାସ୍ମଦାଦିଭିଃ । ଦୃଶ୍ଯତେ ଽସ୍ମାଭିର୍ ଏଵୈତନ୍ ନ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର କର୍ମଧୀଃ
ଏହାଙ୍କର ଜୀବନ ଚଳାଚଳ ଯାହାକୁ ଆମେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛୁ, ସେ କେବଳ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ; ଏହି ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଧ ନାହିଁ।
ଦେହୋ ଽସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽସ୍ମାଭିର୍ ନୈଷ ଵେତ୍ତି ପରାତ୍ ପଦାତ୍ । ଭିନ୍ନମ୍ ଆକାଶମ୍ ଆତ୍ମୀଯଂ ଚିତ୍ସ୍ତମ୍ଭେ ସାଲଭଞ୍ଜିକାମ୍
ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହାକୁ କିଛି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଥମ୍ଭରେ ତିଆରି ଥିବା ପ୍ରତିମାକୁ ଆକାଶ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ।
ଅନୁତ୍କୀର୍ଣା ଯଥା ସ୍ତମ୍ଭେ ସଂସ୍ଥିତା ସାଲଭଞ୍ଜିକା । ତଥୈଷ ପରମାତ୍ମାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମଭୂତସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେପରି ଏକ ପ୍ରତିମା ଥମ୍ଭ ଭିତରେ ଅନକାଟା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ପରମାତ୍ମା ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଯଥା ଦ୍ରଵତ୍ଵଂ ପଯସି ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଯଥାମ୍ବରେ । ମାରୁତେ ଚ ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ତଥୈଷ ପରମେ ପଦେ
ଯେପରି ପାଣିରେ ତାରଳତା, ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତା, ଓ ପବନରେ ଚଳନ ରହିଛି, ସେପରି ଏହି ଜଣେ ପରମ ପଦରେ ବସିଛନ୍ତି।
କର୍ମାଣ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯତନାନ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ସଞ୍ଚିତାନି ନ ସନ୍ତି ହି । ନ ପୂର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏଵ ତେନେହ ନ ସଂସାରଵଶଂ ଗତଃ
ଏହାଙ୍କର ବର୍ତ୍ତମାନ କୌଣସି କର୍ମ ସଞ୍ଚିତ ନାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ କିଛି କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନାହିଁ; ସେ ସଂସାରର ଆଧିନ ହୋଇନାହାନ୍ତି।
ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେ ଯଃ ପ୍ରଜାଯତେ । ନାସୌ ସ୍ଵକାରଣାଦ୍ ଭିନ୍ନୋ ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେତେବେଳେ ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନଥିଲେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଏହା ନିଜ କାରଣରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।
ନିର୍ମଲାକାଶକୋଶାତ୍ମା ଦ୍ଵିଜ ଏଷ ସ୍ଵଯମ୍ଭଵଃ । କର୍ତା ନ ପୂର୍ଵଂ ନାପ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ କଥମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯତେ ଵଦ
ଏହି ଦ୍ୱିଜ ନିଜେ ନିଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଭଳି; ସେ ପୂର୍ବରୁ କିମ୍ବା ବର୍ତ୍ତମାନ କୌଣସି କର୍ମ କରୁନାହାନ୍ତି—ତେବେ କିପରି ସେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବେ, କୁହ।
ଯଦୈଷ କଲନାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମୃତ୍ଯୁନାମ୍ନୀଂ କରିଷ୍ଯତି । ତଦୈଵ ରହିତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ମରିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଏହିଅଁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା 'ମୃତ୍ୟୁ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ କଳ୍ପନା କରିବେ, ସେଇ ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧି ଛାଡ଼ି ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।
ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିମାନ୍ ଅହମ୍ ଅଯମ୍ ଇତି ଯସ୍ଯ ସ୍ଵନିଶ୍ଚଯଃ । ସ ପାର୍ଥିଵୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଗ୍ରହୀତୁଂ ସ ଚ ଶକ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହେ, 'ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ', ସେ ଶୀଘ୍ର ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଏକତା ପାଇଯାଏ, ଏବଂ ଏହିପରି ଲୋକକୁ ଧରିବା ସମ୍ଭବ।
ଏଷ ତ୍ଵ୍ ଅପାର୍ଥିଵାକାରଶ୍ ଶୁଦ୍ଧଵିଜ୍ଞାନରୂପଵାନ୍ । ଦୃଢରଜ୍ଜ୍ଵେଵ ଗଗନଂ ଗ୍ରହୀତୁଂ ନୈଵ ଯୁଜ୍ଯତେ
କିନ୍ତୁ ଏହି ଲୋକ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱର ନୁହେଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ଅଛି; ଯେପରି ଦୃଢ଼ ରସି ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ଲୋକକୁ ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଭଗଵଞ୍ ଜାଯତେ ଶୂନ୍ଯଃ କଥଂ ନାମ ଵଦେତି ମେ । ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦଯଃ କଥଂ ସନ୍ତି ନ ସନ୍ତି ଵଦ ଵା କଥମ୍
ଭଗବନ୍, ଶୂନ୍ୟ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ଏହାକୁ କିପରି ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ଆପଣ କହନ୍ତୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଅଛି କି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସେଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ?
ନ କଦାଚନ ଜାତୋ ଽସୌ ନ ଚ ନାସ୍ତି କଦାଚନ । ଦ୍ଵିଜଃ କେଵଲଵିଜ୍ଞାନଭାମାତ୍ରଂ ତତ୍ ତଥା ସ୍ଥିତମ୍
ସେ କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ନାହିଁ ହୋଇନାହିଁ; ଏହା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ୍ତି, ଏବଂ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।
ମହାପ୍ରଲଯସମ୍ପତ୍ତୌ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତେ ଶାନ୍ତମ୍ ଅଜରମ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମୈଵ କେଵଲମ୍
ବଡ଼ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନଥାଏ; ଏକମାତ୍ର ଶାନ୍ତ, ଅବିନଶୀ, ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଅଛି।
ଚେତ୍ଯନିର୍ମୁକ୍ତଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅଣୂନାମ୍ ଅଣୁ ଵିଦ୍ଧି ତତ୍ । ତଥା ତଦ୍ ଅଣୁ ଯେନାସ୍ଯ ନିକଟେ ଽଦ୍ରିନିଭଂ ନଭଃ
ଏହାକୁ ଜଣା, ଏହା ଜଗତର ଜିନିଷରୁ ମୁକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ। ଯେପରି ଆକାଶ ପାହାଡ଼ ଭଳି ନିକଟରୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଏହାର ସୂକ୍ଷ୍ମତା।
ସ ଚିନ୍ମାତ୍ରସ୍ଵଭାଵତ୍ଵାଦ୍ ଦେହୋ ଽହମ୍ ଇତି ଚେତସି । କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଭାତମ୍ ଆକାରଂ ତେନ ପଶ୍ଯତି
ଏହାର ସ୍ୱଭାବ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ହେବାରୁ, ମନରେ 'ମୁଁ ଦେହ' ଭାବ ଆସିଲେ, ଏହା ଆକାର ନେଇ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି କଉଁ ଖଜୁରି ଗଛରେ ବସିଲେ ଅନାପେକ୍ଷିତ ଭାବରେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ।
ସ ଏଷ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଗାଦାଵ୍ ଅମ୍ବରୋଦରେ । ସ୍ଵଯଂ ଭାତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂତ୍ଵଂ ଗତୋ ଭାତ୍ଯ୍ ଅଜରାମରଃ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଆକାଶର ଗଭୀରରେ, ନିଜେ ଆଲୋକିତ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଅବିନଶୀ ଓ ଅମର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ନାସ୍ଯ ଦେହୋ ନ କର୍ମାଣି ନ କର୍ତୃତ୍ଵଂ ନ ଵାସନା । ଏଷ ଶୁଦ୍ଧଚିଦାକାଶୋ ଵିଜ୍ଞାନଘନମ୍ ଆତତମ୍
ତାଙ୍କର ଶରୀର ନାହିଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କାରଣତ୍ୱ ନାହିଁ, ଲୁଚିଥିବା ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ ପ୍ରକୃତ ପବିତ୍ର ଚେତନାର ଆକାଶ, ଜ୍ଞାନର ଏକ ଘନ ରୂପରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାକ୍ତନଂ ଵାସନାଜାଲଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । କେଵଲଂ ଵ୍ଯୋମରୂପସ୍ଯ ଭାରୂପସ୍ଯେଵ ତେଜସଃ
ତାଙ୍କର ଗତକାଳର କୌଣସି ଲୁଚିଥିବା ଇଚ୍ଛାର ଜାଳ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ କେବଳ ଆକାଶର ନିଜର ଭଳି, ଯେପରି ତେଜସ୍ବୀ ଜ୍ୟୋତିର ଭାର ନାହିଁ।
କେଵଲଂ ଵେଦନାମାତ୍ରାଦ୍ ଏଵମ୍ ଏଷୋ ଽଵଲୋକ୍ଯତେ । ଵେଦନାମାତ୍ରସଂଶାନ୍ତାଵ୍ ଈଦୃଶୋ ଽପି ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଅନୁଭୂତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏପରି ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯଥା ଚିଦାକାଶସ୍ ତଥା ତତ୍ପ୍ରତିପତ୍ତଯଃ । କୁତଃ କିଲାତ୍ର ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦେଃ କୀଦୃଶସ୍ ସମ୍ଭଵଃ କଥମ୍
ଏହିପରି ଚେତନାର ଆକାଶ ଯେପରି ଅଛି, ତାହାର ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟ ସେପରି; ତେଣୁ ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା କିପରି ସମ୍ଭବ, କେମିତି ହେବ?
ଏତଦାକ୍ରମଣେ ମୃତ୍ଯୋ ତସ୍ମାନ୍ ମା ଯତ୍ନଵାନ୍ ଭଵ । ଗ୍ରହୀତୁଂ ଯୁଜ୍ଯତେ ଵ୍ଯୋମ ନ କଦାଚନ କେନଚିତ୍
ଏହିକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାରେ, ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; କାରଣ ଆକାଶକୁ କେହି କେବେ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ କଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତ୍ଵଯା ମେ ପ୍ରପିତାମହଃ । ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ ଅଜ ଏକାତ୍ମା ଵିଜ୍ଞାନାତ୍ମେତି ମେ ମତିଃ
ବ୍ରହ୍ମାନ୍, ମୋ ପ୍ରପିତାମହ ମୋତେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ଅଜନ୍ମା, ଏକାତ୍ମା, ଚେତନାର ଆତ୍ମା—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ।
ଏଵମ୍ ଏତନ୍ ମଯା ରାମ ବ୍ରହ୍ମୈଷ କଥିତସ୍ ତଵ । ଵିଵାଦମ୍ ଅକରୋନ୍ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଯମେନୈତତ୍କୃତେ ପୁରା
ଏଭଳି ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟରେ କହିଛି; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଯମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହୋଇଥିଲା।
ମନ୍ଵନ୍ତରେ ସର୍ଵଭକ୍ଷୋ ଯଦା ମୃତ୍ଯୁର୍ ହରନ୍ ପ୍ରଜାଃ । ବଲମ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଜଜାକ୍ରାନ୍ତାଵ୍ ଆରମ୍ଭମ୍ ଅକରୋତ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପ୍ରଜାମାନେ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ; ତାହାପରେ ସେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ପଦ୍ମଜ ଦେଶରେ ନିଜ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କଲେ।