ଆନନ୍ଦୈକଘନୀଭାଵାତ୍ ସୁଷୁପ୍ତାଖ୍ଯା ତୁ ପଞ୍ଚମୀ । ଅସଂଵେଦନରୂପା ଚ ଷଷ୍ଠୀ ତୁର୍ଯାଭିଧା ସ୍ମୃତା
ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାରୁ ପଞ୍ଚମ ଅବସ୍ଥାକୁ ସୁଷୁପ୍ତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଛଠଠ ଅବସ୍ଥା ଅଜ୍ଞାନର ରୂପ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ 'ତୁରୀୟ' ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ତୁର୍ଯାତୀତପଦାଵସ୍ଥା ସପ୍ତମୀ ଭୂମିକୋତ୍ତମା । ପରମ୍ ଅଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯାସାଵ୍ ଅଗମ୍ଯା ମହତାମ୍ ଅପି
ତୁରୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯେଉଁ ସପ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଉଁଠି ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଭୂମିକା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ପଦାର୍ଥସ୍ ସନ୍ନିଵେଶୈସ୍ ସ୍ଵୈର୍ ଯଥାନନ୍ଯୈସ୍ ସମନ୍ଵିତଃ । ତଥା ଚିତ୍ ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥୈର୍ ନ ତୁ ସର୍ଗାର୍ଥରୂପିଭିଃ
ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁ ନିଜ ନିଜ ଭିନ୍ନ ଗଠନାରେ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଚେତନା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସହିତ ଜଡିତ, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ସହିତ ନୁହେଁ।
ଯଥୋର୍ମିକାଦିẖ କନକେ ତଥା ସର୍ଗḫ ପରେ ପଦେ । କିଂ ତ୍ଵ୍ ଅସୌ ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଽପି ସଞ୍ଜ୍ଞାଶବ୍ଦାର୍ଥଵର୍ଜିତଃ
ଯେପରି ସୁନାରେ ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକୃତି ଥାଏ, ସେପରି ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟି ଅଛି; ତଥାପି, ଏହା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନାମ ଓ ଅର୍ଥ ରହିତ।
ହାଟକେ କଟକାଦିଶ୍ ଚ ସର୍ଗଶ୍ ଚ ପରମେ ପଦେ । ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଽପି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରେକ୍ଷାଯାଂ କଲ୍ପନାର୍ଥଵତ୍
ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ, ସୁନାର ଚୁଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟ ଗହନା, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ କଳ୍ପନା ପାଇଁ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅସ୍ପନ୍ଦଯାଵେଦନଯା ସ୍ପନ୍ଦଵେଦନସତ୍ତଯା । ଯା ସଂଵିଦ୍ ଅଙ୍କୁରଶ୍ରୀସ୍ ସ୍ଯାତ୍ ସାତ୍ମସତ୍ତେତି କଥ୍ଯତେ
ନଡ଼ି ଓ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାବେଳେ ଓ ଥିବାବେଳେ ଯେ ଚେତନା ଅଙ୍କୁରର ଶୋଭା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାକୁ ଆତ୍ମାର ସାର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ସା ତ୍ଵଂ ସା ଚିନ୍ ମନସ୍ ସା ଚ ନ ତ୍ଵଂ ନୋ ଚିନ୍ ମନଶ୍ ଚ ନୋ । ସତ୍ତାସତ୍ତେ ନ ସା ଶାନ୍ତା ତତଶ୍ ଚାନ୍ଯନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ତୁମେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସେ ପୁନି ତୁମେ ନୁହଁନ୍ତି, ନ ଚେତନା, ନ ମନ; ସେ ନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ, ସେ ଶାନ୍ତି ମାତ୍ର, ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ।
ଆକାଶାଦ୍ ଇଵ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ତରଙ୍ଗତ୍ଵମ୍ ଇଵାମ୍ଭସଃ । ନାକାରାଦି ତତୋ ଭିନ୍ନଂ ନ ଦୃକ୍ଚିତ୍ତଶିଲାଦି ଚ
ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଶୂନ୍ୟତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଓ ଜଳରୁ ତରଙ୍ଗ, ସେପରି ଆକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି; ଦୃଷ୍ଟି, ମନ, ପାଥର ଆଦିର ଗୁଣମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି।
ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦର୍ଶନଦୃଶ୍ଯାନାଂ ତସ୍ଯାଂ ଦୃଶି ଵଯଂ ସ୍ଥିତାଃ । ଚିଚ୍ଚିତ୍ତଜଡତାଦୀନାଂ ନାମାପି ନ ଚ ଶିକ୍ଷିତାଃ
ସେଇ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଆମେ ଦେଖୁଥିବା, ଦେଖିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ଚେତନା, ମନ, ଜଡତା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ନାମ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶିଖିନାହିଁ।
ନ ସର୍ଵାପହ୍ନଵଂ ଵେଦ୍ମି ନ ସର୍ଵଂ ନାପ୍ଯ୍ ଅପହ୍ନଵମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତ୍ଵମତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯସମ୍ଭାଵାତ୍ ପରଂ ଶାନ୍ତଂ ଜଗନ୍ନଭଃ
ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାକାର ଜାଣେନି, ସମସ୍ତ କିଛି ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି, ନାକାର ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; କାରଣ ତୁମେ, ମୁଁ ଓ ଏପରି ଧାରଣା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ, ସେଇ ପରମ ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାଶ।
ଶାନ୍ତାଶେଷଵିଶେଷଵସ୍ତୁଵିଷଯା ସତ୍ଯାତ୍ମତାସତ୍ଯତାଯୁକ୍ତାହମ୍ପ୍ରକୃତିẖ କ୍ରିଯେତି ଗଦିତା ନାସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତତ୍ । ନାସ୍ତୀତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅପୀହ ଵାନ୍ଯଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥୈର୍ ଯୁତଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅସ୍ତଜଡାଜଡାଙ୍କୁରସମୁତ୍ସେଧାସନେନାସ୍ଯତାମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦର ଶାନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଏକତା, ଏବଂ 'ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ' ଭାବନା—ଏହା ସବୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, 'ଏହା ନାହିଁ', 'ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ', କିମ୍ବା ଅର୍ଥସହିତ 'ମୁଁ' ଭାବନା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ସତ୍ ଅସତ୍, ଜଡ ଅଜଡ ଭାବନାର ଉଦ୍ଭବ ଓ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡିଦିଅ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦିନ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାଞ୍ଜକୁ ଯାଇଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା। ସେ ନାହାଇବାକୁ ଗଲେ, ସଭାରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ସଂଶାନ୍ତଭଵସମ୍ବନ୍ଧମ୍ ଅରାଗଦ୍ଵେଶଵାସନମ୍ । ଜ୍ଞସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ପନ୍ଦନ୍ତେ ଯନ୍ତ୍ରେହାପଟଚିତ୍ରଵତ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଜୀବନ ସମ୍ପର୍କ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଚଳିଥାଏ ଯେପରି, ଏକ ଚିତ୍ର ଉପରେ କଠପୁତଳି ଚଳାଏ ଯେଉଁପରି।
ଵେଷ୍ଟିତୋନ୍ମୁକ୍ତତୃଣଵତ୍ ତରଙ୍ଗଵଦ୍ ଅଵାସନମ୍ । ସ୍ପନ୍ଦନ୍ତେ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ଖରୂପା ଵେଦ୍ଯଵେଦିନଃ
ଗଠିଆ ଓ ଖୋଲା ଘାସ ପରି, ତରଙ୍ଗ ପରି ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଅପରିଷ୍କୃତ ରୂପରେ, ଜଣାଯାଉଥିବା ଓ ଜଣାଉଥିବା ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ।
ଅରାଗଦ୍ଵେଷମନନମ୍ ଊର୍ମିଣୋର୍ମିର୍ ଅନୂର୍ମ୍ଯତେ । ଯଥା ସ୍ଵଂ ଜ୍ଞେନ ଯୁଦ୍ଧାଦି କର୍ମ ନିର୍ମୀଯତେ ତଥା
ଯେଉଁ ମନରେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ସେ ମନ ଆନ୍ତରିକ ଉତ୍ତେଜନାର ତରଙ୍ଗରେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ। ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେପରି।
ଊର୍ମିଣୋର୍ମାଵ୍ ଅନୂର୍ମିତ୍ଵଂ ନୀତେ ତତ୍ସାରମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ଯଥାମ୍ବ୍ଵ୍ ଏଵାମ୍ବୁସମ୍ପନ୍ନଂ ଯୁକ୍ତଂ ନଷ୍ଟଂ ନ କିଞ୍ଚନ
ଯେତେବେଳେ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଅକ୍ଷତ ରହିଯାଏ। ଯେପରି ପାଣି ପାଣି ସହିତ ମିଶିଲେ କିଛି ହାରାଯାଏନାହିଁ, ସେପରି।
ଜୀଵେନାଜୀଵତାଂ ଜୀଵେ ନୀତେ ତତ୍ସାରମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ତଥାତ୍ମାତ୍ମୈଵ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଯୁକ୍ତଂ ନଷ୍ଟଂ ନ କିଞ୍ଚନ
ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଅଜୀବ ଅବସ୍ଥାରେ ଲୀନ ହୁଏ, ତାହାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, କିଛି ହାରାଯାଏନାହିଁ।
ଚିଚ୍ ଚିଦ୍ ଅସ୍ତୁ ପଦାଂଶେ ଽପି ସଚେତ୍ଯା ତଦଧଶ୍ ଚ୍ଯୁତା । କଦର୍ଥପ୍ରାପ୍ଯନିର୍ଵାଣା ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଭଵନିଂ ଗତା
ଯଦି ଚେତନା କିଛି ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସେ ଜଣାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଲୀନ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଅପରିଗ୍ରହ ଓ ଅସତ୍ତାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରାତ୍ମାତ୍ମନିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ ସୁଖଦୁẖଖେ ଚିନୋତି ନୋ । ଅସତୀ ଏଵ ସତ୍ଯାତ୍ମା ମୁକ୍ତୋ ଵ୍ଯଵହରନ୍ନ୍ ଅପି
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ନିଷ୍ଠା ରହିଲେ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ କୁହାଯିବା ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଅସତ୍ୟ ପରି ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଜଣେ ମୁକ୍ତ, ସାଧାରଣ କାମକାଜ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତ୍ଵମ୍ ଏତାଵଦ୍ ଯତ୍ ସ୍ଥିରାଭ୍ଯାସଯୋଗତଃ । ନ ସୁଖାଯ ନ ଦୁẖଖାଯ ଭଵେଚ୍ ଚିତ୍ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତା
ଏହିଠାରେ 'ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଯେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଚେତନାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଵସ୍ଥḫ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତିଵଶାଚ୍ ଚେତ୍ଯଂ ଚେନ୍ ନ ଚିନୋଷି ତତ୍ । ମୁକ୍ତ ଏଵାସ୍ଯ୍ ଅସନ୍ଦେହଂ ମହାସମତଯାନଯା
ଯଦି ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ନିଜକୁ ଆପଣେ ଆପଣେ ଦମନ କରି, ବାହ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଧରିନଥିବେ, ତେବେ ଏହି ବଡ଼ ସମତା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
ଯଦ୍ ଭୋଗସୁଖଦୁẖଖାଂଶୈର୍ ଅନାତ୍ମୀକୃତପୂର୍ଣଧୀଃ । ଆତ୍ମାରାମୋ ମୁନିସ୍ ତିଷ୍ଠେତ୍ ତନ୍ ମୁକ୍ତତ୍ଵମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଯେ ସଂନ୍ୟାସୀ ଭୋଗ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ସହିତ ନିଜକୁ ଏକାତ୍ମ କରେନାହିଁ, ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠିକି ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ଯଵହାର୍ଯ୍ ଉପଶାନ୍ତୋ ଵା ଗୃହସ୍ଥୋ ଵାଥ ଭିକ୍ଷୁକଃ । ସଶରୀରୋ ଽଶରୀରୋ ଵା ଭଵତ୍ଵ୍ ଏଵମ୍ମତିḫ ପୁମାନ୍
ଜଣେ ମଣିଷ ବ୍ୟବହାରରେ ଲିପ୍ତ ହେଉନ୍, କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ହେଉନ୍, ଘରେ ରୁହନ୍ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ହେଉନ୍, ଶରୀର ସହିତ କିମ୍ବା ଶରୀର ବିନା ହେଉନ୍, ସେ ଏହିପରି ମନଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସୁଖଦୁẖଖୈର୍ ଅନାଲୀଢା ସଂଵିଦ୍ ଭଵତି ଚେତ୍ ସମା । ଅସଂଵିଦ୍ ଇଵ ତଦ୍ ଦେହୋ ଯତ୍ କରୋତି କରୋତୁ ତତ୍
ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହେ, ତେବେ ସେ ସମତାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଶରୀର ଯାହା କରିବ, କରୁନ୍, ମନେ ହେଉ ଏହାରେ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣୋପମେ ଦେହେ ଽଵିଦ୍ଯାତ୍ମନି ତତେ କ୍ଷତେ । ଭାଵାଭାଵଭ୍ରମେ ଽସତ୍ଯେ ସୁଖଦୁẖଖକ୍ରମẖ କୁତଃ
ମୃଗମରୀଚିକା ପରି ଏହି ଶରୀର ଅଜ୍ଞାନର ଆତ୍ମାରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ, ଭାବ ଓ ଅଭାବର ଭ୍ରମରେ ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠି ସୁଖ ଦୁଃଖର କ୍ରମ କେମିତି ହେବ?
ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅପନାମେଦମ୍ ଅଚିଦାଭମ୍ ଅନନ୍ତକମ୍ । ଅତଶ୍ ଚାସମ୍ଭଵଦ୍ଵେଦ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅମଲଂ ଶ୍ରଯେତ୍
ଏହା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଅନନ୍ତ ଅଜଡ଼ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହିଠାରୁ, ଯାହାକୁ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଇ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଜାଗ୍ରତୋ ଜୀଵତଶ୍ ଚେତ୍ଯଚଯନାଦ୍ ଅସ୍ଖଲଚ୍ଚିତେଃ । ସ୍ଥିତିର୍ ଯୋପଲକୋଶାଭା ସା ତୁର୍ଯଂ ସା ଵିମୁକ୍ତତା
ଜାଗ୍ରତ ଓ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ ମନ ଅଡ଼ିଗ ଓ ସଂଯମିତ ରହେ, ସେହି ମନ ଏକ ଆଲୋକ ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ହୁଏ; ଏହିଏ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା, ଏହିଏ ମୁକ୍ତି।
ଚିନ୍ମୂର୍ତିସ୍ ସ୍ଵାନ୍ତର୍ ଏଵେଦଂ ସ୍ଵସତ୍ତାତ୍ମୋପକଲ୍ପିତମ୍ । ଜଗନ୍ ମିଥ୍ଯାନୁଭଵତି ସ୍ଵପ୍ନେ ଛିନ୍ନଶିରା ଇଵ
ଏହି ସଂସାର ଯେଉଁପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ମିଥ୍ୟା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ମଣ୍ଡ ଶିର ଛିନ୍ନ ଦେହ ଭଳି, ଏହା କେବଳ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭିତରେ ଚେତନାର ଆକୃତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ।
ଯନ୍ ମିଥ୍ଯା ତତ୍ କ୍ଵ ସତ୍ଯାତ୍ମ କ୍ଵ ସତ୍ଯା ମରୁଵାରିତା । ଅତୋ ଽସଂଵେଦନାଦ୍ ଏଵ ଭ୍ରମସ୍ଯାସ୍ଯ ପରିକ୍ଷଯଃ
ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ରହିଛି, ସେଠି ମିଥ୍ୟା କେଉଁଠି? ଯେଉଁଠି ମରୁଭୂମି ବନ୍ଦ, ସେଠି ପାଣି କେଉଁଠି? ଏହିପରି ଅନୁଭୂତି ନ ଥିଲେ, ଏହି ଭ୍ରମ ଶେଷ ହୁଏ।
ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଚଯନାଜ୍ ଜଗତ୍ସଂସୃତିଵିଭ୍ରମଃ । ଅସ୍ଯୈଵାଚଯନାନ୍ ନାହଂ ନ ଜଗନ୍ ନ ଚ ଵିଭ୍ରମଃ
ମୁଁ ଅଛି ବୋଲି ଭାବନା ଯେତେବେଳେ ଜମାହୁଏ, ସେଠାରୁ ସଂସାର ଓ ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଭାବନା ନ ଥିଲେ, ନ ମୁଁ ଅଛି, ନ ସଂସାର, ନ ଭ୍ରମ।