ନ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଵପ୍ନପୁରଯୋର୍ ଇଵ ଭେଦୋ ମନାଗ୍ ଅପି । ସର୍ଗଵେଦନଯୋସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵେଦନମ୍
ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ।
ଶବ୍ଦାର୍ଥଭାଵନେହାନାଂ ଵିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ଯାଵବୋଧତଃ । ଯଦ୍ ଅସତ୍ତାଵବୋଧୋ ଽନ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଅଵେଦନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ, ଭିତରେ ଯାହାକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଧ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଦୃଷଦ୍ ଦୃଷଦାଭାସଂ ଜ୍ଞମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅଶୂନ୍ଯଂ ଶୂନ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ହୃଦଯଂ ଵେଦନଂ ସତଃ
ଯେହେତୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୃଦୟଟି ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ତଥାପି ଏହା ଅଜ୍ଞାନ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ପରି ଲାଗେ, ଯେପରି ପଥର ନୁହେଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପଥର ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଶାସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜନସମ୍ପର୍କୈḫ ପ୍ରଜ୍ଞାମ୍ ଆଦୌ ଵିଵର୍ଧଯେତ୍ । ପ୍ରଥମା ଭୂମିକୈଷୋକ୍ତା ଯୋଗସ୍ଯ ନଵଯୋଗିନଃ
ପ୍ରଥମେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗରେ ରୁହି ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିଠାରେ ନୂତନ ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗର ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଵିଚାରଣା ଦ୍ଵିତୀଯା ସ୍ଯାତ୍ ତୃତୀଯାସଙ୍ଗଭାଵନା । ଚତୁର୍ଥୀ ସତ୍ତ୍ଵତାପତ୍ତୌ ଵାସନାଵିଲଯାତ୍ମିକା
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ରମ ହେଉଛି ବିଚାର କରିବା; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଅସଙ୍ଗତାର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା; ଚତୁର୍ଥ ପଦକ୍ରମରେ ଶୁଦ୍ଧତା ଆସିଲେ, ମନର ଗୁପ୍ତ ଆଶା-ଇଚ୍ଛା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ଶୁଦ୍ଧସଂଵିନ୍ମଯାନନ୍ଦରୂପା ଭଵତି ପଞ୍ଚମୀ । ଅର୍ଧସୁପ୍ତପ୍ରବୁଦ୍ଧାଭୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଽତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ପଞ୍ଚମ ପଦକ୍ରମ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ରୂପ ହୋଇଯାଏ; ଏଠାରେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ପ୍ରାୟ ଘୁମରୁ ଜାଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପରି ରହନ୍ତି।
ଅସଂଵେଦନରୂପା ଚ ଷଷ୍ଠୀ ଭଵତି ଭୂମିକା । ଆନନ୍ଦୈକଘନାକାରା ସୁଷୁପ୍ତସଦୃଶସ୍ଥିତିଃ
ଷଷ୍ଠ ପଦକ୍ରମ ଅଜ୍ଞାନର ରୂପ ହେଉଛି, ଏଠାରେ କେବଳ ଆନନ୍ଦର ଏକ ଘନ ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ଯାହା ଗଭୀର ଘୁମର ସମାନ।
ତୁର୍ଯାଵସ୍ଥୋପଶାନ୍ତାଥ ମୁକ୍ତିର୍ ଏଵ ହି କେଵଲମ୍ । ସମତା ସ୍ଵଚ୍ଛତା ସୋମ୍ଯା ସପ୍ତମୀ ଭୂମିକା ଭଵେତ୍
ତାପରେ ସପ୍ତମ ପଦକ୍ରମ ହେଉଛି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ଶାନ୍ତି, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥା; ଏଠାରେ ସମତା, ପରିଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଶାନ୍ତି ରହିଥାଏ।
ତୁର୍ଯାତୀତାଥ ଯାଵସ୍ଥା ପରିନିର୍ଵାଣରୂପିଣୀ । ସପ୍ତମୀ ସା ପରିପ୍ରୌଢା ଵିଷଯସ୍ ସା ନ ଜୀଵତାମ୍
ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଇଁ ପରମ ନିର୍ବାଣର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ । ଏହି ସପ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପକ୍କା ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଜୀବନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ପୂର୍ଵାଵସ୍ଥାତ୍ରଯଂ ତତ୍ର ଜାଗ୍ରଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଚତୁର୍ଥୀ ସ୍ଵପ୍ନ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ସ୍ଵପ୍ନାଭଂ ଯତ୍ର ଵୈ ଜଗତ୍
ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ । ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସଂସାର ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଦେଖାଯାଏ ।
ଆନନ୍ଦୈକଘନୀଭାଵାତ୍ ସୁଷୁପ୍ତାଖ୍ଯା ତୁ ପଞ୍ଚମୀ । ଅସଂଵେଦନରୂପା ଚ ଷଷ୍ଠୀ ତୁର୍ଯାଭିଧା ସ୍ମୃତା
ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାରୁ ପଞ୍ଚମ ଅବସ୍ଥାକୁ ସୁଷୁପ୍ତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଛଠଠ ଅବସ୍ଥା ଅଜ୍ଞାନର ରୂପ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ 'ତୁରୀୟ' ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ତୁର୍ଯାତୀତପଦାଵସ୍ଥା ସପ୍ତମୀ ଭୂମିକୋତ୍ତମା । ପରମ୍ ଅଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯାସାଵ୍ ଅଗମ୍ଯା ମହତାମ୍ ଅପି
ତୁରୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯେଉଁ ସପ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଉଁଠି ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଭୂମିକା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ପଦାର୍ଥସ୍ ସନ୍ନିଵେଶୈସ୍ ସ୍ଵୈର୍ ଯଥାନନ୍ଯୈସ୍ ସମନ୍ଵିତଃ । ତଥା ଚିତ୍ ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥୈର୍ ନ ତୁ ସର୍ଗାର୍ଥରୂପିଭିଃ
ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁ ନିଜ ନିଜ ଭିନ୍ନ ଗଠନାରେ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଚେତନା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସହିତ ଜଡିତ, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ସହିତ ନୁହେଁ।
ଯଥୋର୍ମିକାଦିẖ କନକେ ତଥା ସର୍ଗḫ ପରେ ପଦେ । କିଂ ତ୍ଵ୍ ଅସୌ ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଽପି ସଞ୍ଜ୍ଞାଶବ୍ଦାର୍ଥଵର୍ଜିତଃ
ଯେପରି ସୁନାରେ ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକୃତି ଥାଏ, ସେପରି ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟି ଅଛି; ତଥାପି, ଏହା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନାମ ଓ ଅର୍ଥ ରହିତ।
ହାଟକେ କଟକାଦିଶ୍ ଚ ସର୍ଗଶ୍ ଚ ପରମେ ପଦେ । ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଽପି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରେକ୍ଷାଯାଂ କଲ୍ପନାର୍ଥଵତ୍
ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ, ସୁନାର ଚୁଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟ ଗହନା, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ କଳ୍ପନା ପାଇଁ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅସ୍ପନ୍ଦଯାଵେଦନଯା ସ୍ପନ୍ଦଵେଦନସତ୍ତଯା । ଯା ସଂଵିଦ୍ ଅଙ୍କୁରଶ୍ରୀସ୍ ସ୍ଯାତ୍ ସାତ୍ମସତ୍ତେତି କଥ୍ଯତେ
ନଡ଼ି ଓ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାବେଳେ ଓ ଥିବାବେଳେ ଯେ ଚେତନା ଅଙ୍କୁରର ଶୋଭା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାକୁ ଆତ୍ମାର ସାର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ସା ତ୍ଵଂ ସା ଚିନ୍ ମନସ୍ ସା ଚ ନ ତ୍ଵଂ ନୋ ଚିନ୍ ମନଶ୍ ଚ ନୋ । ସତ୍ତାସତ୍ତେ ନ ସା ଶାନ୍ତା ତତଶ୍ ଚାନ୍ଯନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ତୁମେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସେ ପୁନି ତୁମେ ନୁହଁନ୍ତି, ନ ଚେତନା, ନ ମନ; ସେ ନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ, ସେ ଶାନ୍ତି ମାତ୍ର, ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ।
ଆକାଶାଦ୍ ଇଵ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ତରଙ୍ଗତ୍ଵମ୍ ଇଵାମ୍ଭସଃ । ନାକାରାଦି ତତୋ ଭିନ୍ନଂ ନ ଦୃକ୍ଚିତ୍ତଶିଲାଦି ଚ
ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଶୂନ୍ୟତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଓ ଜଳରୁ ତରଙ୍ଗ, ସେପରି ଆକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି; ଦୃଷ୍ଟି, ମନ, ପାଥର ଆଦିର ଗୁଣମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି।
ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦର୍ଶନଦୃଶ୍ଯାନାଂ ତସ୍ଯାଂ ଦୃଶି ଵଯଂ ସ୍ଥିତାଃ । ଚିଚ୍ଚିତ୍ତଜଡତାଦୀନାଂ ନାମାପି ନ ଚ ଶିକ୍ଷିତାଃ
ସେଇ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଆମେ ଦେଖୁଥିବା, ଦେଖିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ଚେତନା, ମନ, ଜଡତା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ନାମ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶିଖିନାହିଁ।
ନ ସର୍ଵାପହ୍ନଵଂ ଵେଦ୍ମି ନ ସର୍ଵଂ ନାପ୍ଯ୍ ଅପହ୍ନଵମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତ୍ଵମତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯସମ୍ଭାଵାତ୍ ପରଂ ଶାନ୍ତଂ ଜଗନ୍ନଭଃ
ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାକାର ଜାଣେନି, ସମସ୍ତ କିଛି ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି, ନାକାର ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; କାରଣ ତୁମେ, ମୁଁ ଓ ଏପରି ଧାରଣା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ, ସେଇ ପରମ ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାଶ।
ଶାନ୍ତାଶେଷଵିଶେଷଵସ୍ତୁଵିଷଯା ସତ୍ଯାତ୍ମତାସତ୍ଯତାଯୁକ୍ତାହମ୍ପ୍ରକୃତିẖ କ୍ରିଯେତି ଗଦିତା ନାସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତତ୍ । ନାସ୍ତୀତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅପୀହ ଵାନ୍ଯଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥୈର୍ ଯୁତଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅସ୍ତଜଡାଜଡାଙ୍କୁରସମୁତ୍ସେଧାସନେନାସ୍ଯତାମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦର ଶାନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଏକତା, ଏବଂ 'ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ' ଭାବନା—ଏହା ସବୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, 'ଏହା ନାହିଁ', 'ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ', କିମ୍ବା ଅର୍ଥସହିତ 'ମୁଁ' ଭାବନା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ସତ୍ ଅସତ୍, ଜଡ ଅଜଡ ଭାବନାର ଉଦ୍ଭବ ଓ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡିଦିଅ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦିନ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାଞ୍ଜକୁ ଯାଇଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା। ସେ ନାହାଇବାକୁ ଗଲେ, ସଭାରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ସଂଶାନ୍ତଭଵସମ୍ବନ୍ଧମ୍ ଅରାଗଦ୍ଵେଶଵାସନମ୍ । ଜ୍ଞସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ପନ୍ଦନ୍ତେ ଯନ୍ତ୍ରେହାପଟଚିତ୍ରଵତ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଜୀବନ ସମ୍ପର୍କ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଚଳିଥାଏ ଯେପରି, ଏକ ଚିତ୍ର ଉପରେ କଠପୁତଳି ଚଳାଏ ଯେଉଁପରି।
ଵେଷ୍ଟିତୋନ୍ମୁକ୍ତତୃଣଵତ୍ ତରଙ୍ଗଵଦ୍ ଅଵାସନମ୍ । ସ୍ପନ୍ଦନ୍ତେ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ଖରୂପା ଵେଦ୍ଯଵେଦିନଃ
ଗଠିଆ ଓ ଖୋଲା ଘାସ ପରି, ତରଙ୍ଗ ପରି ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଅପରିଷ୍କୃତ ରୂପରେ, ଜଣାଯାଉଥିବା ଓ ଜଣାଉଥିବା ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ।
ଅରାଗଦ୍ଵେଷମନନମ୍ ଊର୍ମିଣୋର୍ମିର୍ ଅନୂର୍ମ୍ଯତେ । ଯଥା ସ୍ଵଂ ଜ୍ଞେନ ଯୁଦ୍ଧାଦି କର୍ମ ନିର୍ମୀଯତେ ତଥା
ଯେଉଁ ମନରେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ସେ ମନ ଆନ୍ତରିକ ଉତ୍ତେଜନାର ତରଙ୍ଗରେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ। ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେପରି।
ଊର୍ମିଣୋର୍ମାଵ୍ ଅନୂର୍ମିତ୍ଵଂ ନୀତେ ତତ୍ସାରମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ଯଥାମ୍ବ୍ଵ୍ ଏଵାମ୍ବୁସମ୍ପନ୍ନଂ ଯୁକ୍ତଂ ନଷ୍ଟଂ ନ କିଞ୍ଚନ
ଯେତେବେଳେ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଅକ୍ଷତ ରହିଯାଏ। ଯେପରି ପାଣି ପାଣି ସହିତ ମିଶିଲେ କିଛି ହାରାଯାଏନାହିଁ, ସେପରି।
ଜୀଵେନାଜୀଵତାଂ ଜୀଵେ ନୀତେ ତତ୍ସାରମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ତଥାତ୍ମାତ୍ମୈଵ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଯୁକ୍ତଂ ନଷ୍ଟଂ ନ କିଞ୍ଚନ
ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଅଜୀବ ଅବସ୍ଥାରେ ଲୀନ ହୁଏ, ତାହାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, କିଛି ହାରାଯାଏନାହିଁ।
ଚିଚ୍ ଚିଦ୍ ଅସ୍ତୁ ପଦାଂଶେ ଽପି ସଚେତ୍ଯା ତଦଧଶ୍ ଚ୍ଯୁତା । କଦର୍ଥପ୍ରାପ୍ଯନିର୍ଵାଣା ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଭଵନିଂ ଗତା
ଯଦି ଚେତନା କିଛି ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସେ ଜଣାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଲୀନ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଅପରିଗ୍ରହ ଓ ଅସତ୍ତାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରାତ୍ମାତ୍ମନିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ ସୁଖଦୁẖଖେ ଚିନୋତି ନୋ । ଅସତୀ ଏଵ ସତ୍ଯାତ୍ମା ମୁକ୍ତୋ ଵ୍ଯଵହରନ୍ନ୍ ଅପି
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ନିଷ୍ଠା ରହିଲେ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ କୁହାଯିବା ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଅସତ୍ୟ ପରି ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଜଣେ ମୁକ୍ତ, ସାଧାରଣ କାମକାଜ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତ୍ଵମ୍ ଏତାଵଦ୍ ଯତ୍ ସ୍ଥିରାଭ୍ଯାସଯୋଗତଃ । ନ ସୁଖାଯ ନ ଦୁẖଖାଯ ଭଵେଚ୍ ଚିତ୍ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତା
ଏହିଠାରେ 'ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଯେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଚେତନାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ।