ଅଣ୍ଡଂ ତତ୍ ପାଦ୍ମଜଂ ଭୂତ୍ଵା ସମ୍ପନ୍ନେ ପଶ୍ଯ ରୋଦସୀ । ତତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଅଵଯଵାଭାସଂ ମେର୍ଵାଦୀଦଂ ମହତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଟି, କମଳାସନ ଜନ୍ମା ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଆଦି ଏହି ବଡ଼ ବିସ୍ତାର ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଜଗତ୍ତଯେତି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପରିପୂର୍ଣଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ସ୍ପନ୍ଦୈର୍ ଭାଵଵିକାରାଦ୍ଯୈସ୍ ସଵିକାରମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ତିନୋଟି ଜଗତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା ଭିତରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବ ଓ ଚଳନରେ, ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ବଦଳିଯାଉଛି ବୋଲି ଲାଗେ।
ଏକୈଵାନେକରୂପେଵ ଦେଶକାଲାନ୍ତରେ ଯଥା । ସରିତ୍ ତଥୈଵ ଵଲ୍ଲୀତ୍ଵେ ସ୍ଥିତା ସ୍ଵସ୍ଥୈଵ ବୀଜତା
ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ସମୟରେ ଅନେକ ରୂପ ନେଇଥାଏ, ସେପରି ଏକ ବୀଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ, ଯଦିଓ ଏହା ଲତା ଭାବେ ବି ଦେଖାଯାଏ।
ପାଲୀଵତାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯଥା କୁମ୍ଭସ୍ଯ କୋଟରେ । ତଥାପାରସ୍ଯ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଥିତାନି ହି
ଯେପରି ଏକ ଘଡ଼ିର ଭିତରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଅପାର ଚେତନାର ଆକାଶ ଭିତରେ ଅନେକ ଜଗତ୍ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରହିଛି।
ଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମକୋଟରଗତା ଇମାସ୍ ସର୍ଗପରମ୍ପରାଃ । ସ୍ଫୁରନ୍ତି ପରିଣାମିନ୍ଯୋ ଜଲକୋଶେ ଯଥୋର୍ମଯଃ
ଚେତନାର ଅପାର ଗଭୀରତାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟା ଲହରି ଭଳି ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଉଠି-ଉଠି ଚମକେ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ଯଥା ପତନ୍ତ୍ଯା ତମସି ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା କିମ୍ ଅପି ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଥା ଜଗଦ୍ ଅହଂ ଚେତି ଚିତାସତ୍ ପ୍ରତିଭାସତେ
ଯେପରି ଅନ୍ଧାରରେ ପଡ଼ିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଏବଂ 'ମୁଁ' କେବଳ ଚେତନାରେ ଅସତ୍ୟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଯଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତମସ୍ଯ୍ ଅନ୍ଧେ ଚକ୍ରକାଦ୍ଯ୍ ଅପି ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଥାଦିସର୍ଗେ ଽଯମ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯଂ ଚିତୋହ୍ଯତେ
ଯେପରି ଅନ୍ଧକାରରେ ଅନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକୃତି ଦେଖିପାରେ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଚେତନାରେ ଅସତ୍ୟ ଭାବେ ଉପଜେ।
ଚିଦ୍ଘନସ୍ଯ ମହାଶକ୍ତେର୍ ଯଦ୍ ଏଵ ପ୍ରତିଭାସନମ୍ । ତତ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦିନାମେହ ନ ସନ୍ ନାସନ୍ନ୍ ଅତଚ୍ ଚ ତତ୍
ଚେତନାର ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଯାହା କିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ତାହା ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ସେ ନ ସତ୍ୟ, ନ ଅସତ୍ୟ, ନ ତାହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି।
ବୃଂହିତା ଭରିତାକାରା ସତ୍ତୈକା ପାରମାତ୍ମିକୀ । ଆଭାସୈḫ ପ୍ରସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅବ୍ଧିର୍ ଊର୍ମ୍ଯାଦିଭିର୍ ଯଥା
ଏହି ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ତା, ଯାହା ବିଶାଳ ଏବଂ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରିଛି, ନିଜର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଯେପରି ଦୁଧିଆ ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ସାଗର ଦେଖାଯାଏ।
ଚିଦାକାଶମଯଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭାଵଯନ୍ । ଯସ୍ ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଉପଶାନ୍ତେଚ୍ଛଂ ସ ବ୍ରହ୍ମକଵଚସ୍ ସୁଖୀ
ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଚେତନାର ଆକାଶରୁ ଗଠିତ ବୋଲି ଭାବିଥାଏ ଏବଂ ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେ ବ୍ରହ୍ମର ରକ୍ଷାକବଚରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସୁଖୀ ରହେ।
ଅହମର୍ଥଵିମୁକ୍ତେନ ଭାଵେନାଭାଵରୂପିଣା । ସର୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ଚିଚ୍ଛାନ୍ତମ୍ ଇତି ଭାଵଯେତ୍
ଯିଏ 'ମୁଁ' ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ଭାବରେ ରହିଥାଏ, ସେ ଭାବିବା ଉଚିତ୍— ସମସ୍ତ କିଛି ଶୂନ୍ୟ, ନିରାଧାର, ଏବଂ ଚେତନା ଶାନ୍ତ ଅଛି।
ଇଦଂ ରମ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ନେତି ବୀଜଂ ତେ ଦୁẖଖସନ୍ତତେଃ । ତସ୍ମିନ୍ ସାମ୍ଯାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧେ ଦୁẖଖସ୍ଯାଵସରẖ କୁତଃ
'ଏହା ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଏହା ନୁହେଁ'— ଏହି ଭାବନା ତୁମ ଦୁଃଖର ଧାରାର ମୂଳ କାରଣ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ସମତାର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଏ, ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଆଉ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ରହିବ?
ରାଜନ୍ ଭାଵନମାତ୍ରେଣ ରମ୍ଯାରମ୍ଯଵିଭାଗିତା । ପୌରୁଷାତିଶଯେନାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵେନୈଵାଶୁ ଵିଲୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଭାବନା କେବଳ ମନର କଳ୍ପନାରେ ଅଛି; ନିଜ ଆତ୍ମଶକ୍ତିରେ ଏହି ଭେଦ ଅତି ଶୀଘ୍ର ନିଜେ ହରାଯାଏ।
ଅଭାଵନେନ ଭାଵାନାଂ କର୍ତିତ୍ଵା କର୍ମକାନନମ୍ । ପରଂ ସମେତ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଶୋକତର ଆସ୍ସ୍ଵ ଭୋଃ
କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ଭାବକୁ ମନେ ନ ଆଣିଲେ, କର୍ମର ଜଙ୍ଗଲୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାଯାଏ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତିରେ ବସ।
ଭରିତଭୁଵନାଭୋଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଭାଗବହିଷ୍କୃତୋ ଗଲିତକଲନୋଲ୍ଲାସୋଲ୍ଲାସୀ ଵିକାସଵିଲାସଵାନ୍ । ନଵନଵମ୍ ଅଜୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ଽତ୍ଯନ୍ତଂ ଚିରାଯ ନିରାମଯସ୍ ସମସମସିତସ୍ଵଚ୍ଛାଭୋଗୋ ଭଵାଭଯଚିଦ୍ଵପୁଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଭେଦରୁ ପାରାହୋଇ, ସମସ୍ତ ଗଣନା ଓ ଉତ୍ସାହ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ସଦା ନୂତନ, ଅଜନ୍ମା, ପୁରାତନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରୋଗ, ସମ, ଶୁଦ୍ଧ, ଓ ଭୟହୀନ ଚେତନାର ଦେହ ଧାରଣ କର।
ଯଥାଵର୍ତା ଜଲଭରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବାନି ଵା ମଣୌ । ଯଥେନ୍ଦ୍ରିଯେଷୁ ଵିଷଯା ଯଥାଲୋକଶ୍ ଚ ତେଜସି
ଯେପରି ଜଳର ଧାରାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ମଣିରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ବିଷୟ, ଓ ଆଲୋକରେ ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ—
ଯଥା ତୃଣାନି ଵା ଵାଯୌ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ପନ୍ଦରୂପିଣି । ତ୍ରିଜଗନ୍ତି ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯେ ଽନୁଭଵାତ୍ମନି
ଯେପରି ଘାସର ଶଳକଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁରେ ଚଳିଥାଏ, ଯାହାର ଗତି ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ତିନି ଜଗତ ଅନୁଭୂତିର ଆତ୍ମାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି।
ଯଥା ଦ୍ରଵାଦଯୋ ଽମ୍ବ୍ଵାଦୌ ତାପେ ଵା ତ୍ରସରେଣଵଃ । ସନ୍ନିଵେଶାḫ ପଦାର୍ଥାଙ୍ଗେ ସର୍ଗୌଘାଶ୍ ଚିଦ୍ଘନେ ତଥା
ଯେପରି ପାଣିରେ ତରଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ରହିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ତାପରେ ଧୂଳିକଣି ଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଚେତନାର ଏକାଠି ଦେହରେ ଅନେକ ଅଂଶ ଭାବେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ଅଛି।
ତଦାତ୍ମକା ଅତଦ୍ରୂପାସ୍ ତତ୍ସ୍ଥାସ୍ ତତ୍ସତ୍ତଯା ସ୍ଥିତାଃ । ଅନନ୍ତେ ନାଶିନସ୍ ସର୍ଗା ବୁଦ୍ବୁଦା ଜଲଧାଵ୍ ଇଵ
ସେମାନେ ତାହାର ସ୍ୱରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଆକୃତି ନୁହେଁ; ସେମାନେ ତାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଟିକିଛନ୍ତି। ଅନନ୍ତ ଚେତନାରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏପରି, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ ଫେନାବୁଦ୍ବୁଦ।
କୃଷ୍ଣେ କୃଷ୍ଣସ୍ ସିତେ ଶୁକ୍ଲୋ ରକ୍ତେ ରକ୍ତୋ ଯଥା ମଣିଃ । ଵର୍ଣେ ନିର୍ଵାସନାଚ୍ଛତ୍ଵାନ୍ ନ ତ୍ଵ୍ ଅସାଵ୍ ଏତି ରଞ୍ଜନାମ୍
ଯେପରି ଏକ ମଣି କଳା ଆଲୋକରେ କଳା, ସ୍ୱେତ ଆଲୋକରେ ସ୍ୱେତ, ଲାଲ ଆଲୋକରେ ଲାଲ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରକୃତି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ରଙ୍ଗହୀନ ଥାଏ, ସେପରି—
ମୂଢେ ମୂଢୋ ହତେ ଭଗ୍ନୋ ହୃଷ୍ଟେ ହୃଷ୍ଟସ୍ ତଥେଶ୍ଵରଃ । ଚିତ୍ତେ ନିର୍ଵାସନାଚ୍ଛତ୍ଵାନ୍ ନ ତ୍ଵ୍ ଅସାଵ୍ ଏତି ରଞ୍ଜନାମ୍
ମୂର୍ଖଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂର୍ଖ, ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଖୁସି ଥିବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ ପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ତର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଅନୁଭୂତିହୀନ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵାସନାତୋ ଜଗଜ୍ଜନ୍ମ ସା ଚ ସଙ୍କେତମାତ୍ରକମ୍ । ଇଦଂ ମମେତି ମିଥ୍ଯୈଵ ଭାଵନଂ ତତ୍ ପରିତ୍ଯଜ
ଏହି ସଂସାର ଗୁପ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା କେବଳ ଏକ ରୂପରେ ରହିଥାଏ। 'ଏହା ମୋର' ବୋଲି ଭାବିବା ଏକ ମିଥ୍ୟା ଧାରଣା—ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ରଜୋଧୂମାନ୍ଧ୍ଯତେଜୋଽଭ୍ରୈର୍ ଯଥାକାଶୋ ନ ଲିପ୍ଯତେ । ତଥା ପ୍ରକୃତିସଙ୍କଲ୍ପୈଶ୍ ଚିତ୍ସାରଂ ଖମ୍ ଅଲେପକମ୍
ଯେପରି ଆକାଶ କୁହୁଡ଼ି, ଧୂଳି, ଅନ୍ଧାରି ଓ ମେଘରେ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଚେତନାର ସାର ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଭଳି ପ୍ରକୃତି ଓ ଚିନ୍ତାର ଆଭାସରେ ଆସରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଥା ଭୂମିଗତା ଭାସୋ ରଵିର୍ ଏଵାଙ୍ଗ ନେତରତ୍ । ତଥା ଚିଦ୍ ଏଵ ସଙ୍କଲ୍ପାସ୍ ତନ୍ମଯତ୍ଵେନ ନେତରତ୍
ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଆଲୋକ କେବଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହୋଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେପରି ଚେତନା ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ; ଚିନ୍ତାର ଆଭାସ ତାହାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।
ପରମ୍ ଅଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯାତ୍ମା ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦḫ ପଵନୋ ଯଥା । ସ୍ଵଵେଦନାତ୍ମନସ୍ ସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଆତ୍ମନୈଵୋପଲଭ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ପରମ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଆତ୍ମା, ସେ ନିର୍ମଳ ଓ ଅଚଳ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ବାୟୁ ଚଳନାହୀନ ରହେ। କିନ୍ତୁ ନିଜର ସ୍ୱ-ଜ୍ଞାନର କମ୍ପନ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଅସଦ୍ ଵେଦ୍ଯଂ ଵେଦ୍ଯମ୍ ଇଵ ଚିଦ୍ରୂପତ୍ଵାଚ୍ ଚିନୋତି ଯତ୍ । ଚିନ୍ନାମଯୋଗ୍ଯତା ସାସ୍ଯ ସେଯଂ ସଂସୃତିର୍ ଉତ୍ଥିତା
ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଜ୍ଞାନଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା। ଚେତନା ଯାହାକୁ ଜାଣିପାରିବାର ଯୋଗ୍ୟ କରେ, ସେଇଠି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଥା ସ୍ଫୁରତ୍ ପ୍ରସନ୍ନାମ୍ବୁ ନାନ୍ଯତ୍ ସଲିଲମାତ୍ରତଃ । ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ଚିଦଚ୍ଛାତ୍ମ ନେତରଦ୍ ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରତଃ
ଯେପରି ନିର୍ମଳ ପାଣି ଝଲମଲ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା କେବଳ ପାଣି ହିଁ, ସେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆତ୍ମା ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ପରମ୍ ଅଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯାତ୍ମ ଯାସ୍ଯ ତୁ ଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯତା । ସୈଷା ଚିନ୍ ନାମ ସୈଵେହ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯପଦଂ ଗତା
ଯେଉଁଠି ପରମ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଆତ୍ମା ବର୍ଣ୍ଣନାଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ସେଠି ଏହାକୁ 'ଚେତନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହିଠାରେ ଏହା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ନୋଦଯ୍ଯ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଦିତଂ ସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଆଵର୍ତାଦି ଯଥାମ୍ଭସଃ । ତଥାନୁଦଯ୍ଯ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଦିତମ୍ ଇଵ ଵିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ପରେ ଜଗତ୍
ଯେପରି ଜଳରେ କୌଣସି ଚଳନରୁ ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା ନାହିଁ, ସେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଜଣା ପଡିଲେ ଦେଖାଯାଏ, ଯଦିଓ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମ ନଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯାତ୍ମ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦḫ ପଵନୋ ଯଥା । ଚିଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥାତ୍ମତା ଯାତ୍ର ତଦ୍ ଅହନ୍ତାଦିମଜ୍ ଜଗତ୍
ବ୍ରହ୍ମ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଏବଂ ନିର୍ଜଳନ, ଯେପରି ଚଳନ ବିହୀନ ପବନ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁଠି 'ଚେତନା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଠାରୁ 'ମୁଁ' ଭାବ ଆଦି ହୋଇ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।