ଶକ୍ତଯସ୍ ସକଲା ଏଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତାଃ । ଵଟବୀଜେ ଵଟଲତାପତ୍ତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲାଦିଵତ୍
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମରେ ବସିଛନ୍ତି; ଯେପରି ବଟବୃକ୍ଷର ଗଛ, ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ବଟବିଜରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ଜଡାଜଡାଭିଧେ ଶକ୍ତୀ ସର୍ଵଶକ୍ତେସ୍ ସ୍ତ ଆତ୍ମନଃ । ଶକ୍ତୀନାମ୍ ଉତ୍ତମେ ହେମ୍ନି କାଠିନ୍ଯଦ୍ରଵତେ ଯଥା
ଜଡ ଓ ଅଜଡ ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ସବୁ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତି; ଯେପରି ସୁନାରେ ତାର କଠିନତା ଓ ଗଳିବା ଗୁଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଭାବେ ରହିଥାଏ।
ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରଵିଷଯତ୍ଵମ୍ ଉପାଗତା । ଜାଡ୍ଯନାମ୍ନୀ ତଯୋର୍ ଏକା ଯାସୌ ଭୂମ୍ଯାଦିରୂପିଣୀ
ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଜଡତା ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରୂପ, ଆଲୋକ ଓ ମନର କ୍ରିୟାର ବିଷୟ ହେବାକୁ ପାଉଛି।
ନୈଷା ପ୍ରଜାଯତେ ନାପି କଦାଚିତ୍ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ । ସ୍ଵାଙ୍ଗଭୂତା ସତୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଆକାଶକୋଶଵତ୍ ସ୍ଥିତା
ଏହି ଶକ୍ତି କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, କେବେ ନଶ୍ଟ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଅଂଶ ଭାବେ ସଦା ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଘଡ଼ିରେ ଥିବା ଆକାଶ ସଦା ଅବିଚଳିତ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯତିରିକ୍ତେଯମ୍ ଇତି ଯସ୍ ସର୍ପରଜ୍ଜୁଵତ୍ । ଅସଦଭ୍ଯୁଦିତୋ ମୋହସ୍ ସ ବୋଧେନ ଵିଲୀଯତେ
ଯେପରି ଏକ ଦୋରିକୁ ସାପ ବୋଲି ଭ୍ରମ ହୁଏ, ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଅଛି ବୋଲି ଉପଜୁଥିବା ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ନୈଷା ଭାଵଵିକାରାଖ୍ଯାମ୍ ଏତି ଶୁଦ୍ଧଚିଦାତ୍ମନି । ଏଷା କିଲ କଣୋର୍ମ୍ଯମ୍ବୁ ପଯସୀଵ ଚିତି ସ୍ଥିତା
ଏହି ଭ୍ରମ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାକୁ କେବେ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ, ଯାହା କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ମୁକ୍ତ। ଏହା ଜଣେ ଲହରି କିମ୍ବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ପରି ପାଣିରେ ଯେପରି ରହେ, ସେହିପରି ଚେତନାରେ ରହିଯାଏ।
ଯତ୍ ସତୋ ଽସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସତସ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵା ଵିକୃତିର୍ ହି ସା । ଅତ୍ଯନ୍ତାନ୍ଯସ୍ଵରୂପତ୍ଵାନ୍ ନାସ୍ତି ତତ୍ ପରମାତ୍ମନି
ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ ଭିତରେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ଭିତରେ ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେସବୁ କେବଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ଏହା ସର୍ବଥା ମୂଳ ସ୍ୱଭାବରୁ ଅଲଗା ଥିବାରୁ, ପରମ ଆତ୍ମାରେ ଏହାର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଅସତ୍ତଯା ସତୋ ରାଜନ୍ନ୍ ଅସତଶ୍ ଚୈଵ ସତ୍ତଯା । ଵିନଷ୍ଟାକୃତିର୍ ଅସ୍ଯେତି ଵିକାରାଦ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ, ତେବେ ଏହାର ଆକୃତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଏହା ଭଳି କୁହାଯାଏ।
ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଙ୍କୁରେ ଫଲାଦିତ୍ଵଂ କ୍ଷୀରାଦୌ ଵା ଘୃତାଦିତା । ସତ୍ତାଵଭାସମାତ୍ରଂ ତତ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ଵୀଚିଭିଃ
ଅଂକୁରରେ ଫଳ ଦେଖାଯିବା କିମ୍ବା ଦୁଧରେ ଘିଅ ଥିବା ଭଳି, ଏସବୁ କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଏକ ଭାସ୍କର୍ୟ ମାତ୍ର, ଯେପରି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଦ୍ ଯଥା ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ତତ୍ ତଥା ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । ଦେଶକାଲଵିଭାଗାତ୍ମ ତଥା ସଂଵେଦନାତ୍ମକଂ
ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସେପରି ଅଛି; ଏହା ଦେଶ ଓ ସମୟର ଭିନ୍ନତା ଅନୁସାରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ଦେଶକାଲାନ୍ତରଗତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏକ ଏଵ ଯଥା ଗିରିଃ । ବୀଜଂ ଫଲାନ୍ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଏକମ୍ ଅତ୍ରାନ୍ଯତାସ୍ତି ନୋ
ପାହାଡ଼ ଦେଶ କିମ୍ବା ସମୟ ବଦଳିଲେ ଯେପରି ସେଇ ରହିଥାଏ, ସେପରି ବୀଜରୁ ଫଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଵଟତା ଵଟଧାନାଯାଂ ଯାଦୃକ୍କାଲୋଦଯା ଯଥା । ତଥା ଜଡାଜଡେଯଂ ଶ୍ରୀସ୍ ସଂସ୍ଥିତା ଚିନ୍ମଯାତ୍ମନି
ଯେପରି ବଟବୃକ୍ଷର ସ୍ୱଭାବ ବଟବୀଜରେ ସମୟ ଆସିଲେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେପରି ଜଡ଼ ଓ ଅଜଡ଼ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚେତନାର ଆତ୍ମାରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଆକାରରାଶିରୂପେଣ ଭୂରିଭାଵଵିକାରିଣା । ଆଭାସ ଏଵ ସ୍ଫୁରତି ସ୍ଵପ୍ନେନେଵ ମନୋ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ମନ ଅନେକ ଆକାର ଧରି, ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ, କେବଳ ଏକ ଭ୍ରମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଏହା ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଚମକେ।
ଶୈଲାଦ୍ଯାକାରତା ସ୍ଥୂଲା ଯଥାସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯା ସତ୍ଯା ଵା ତଥା ଵଦ ପୁନର୍ ମମ
ଯେପରି ଏହି ପରମାତ୍ମାରୁ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଆକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଏହା ସତ୍ୟ ହେଉ କି ମିଥ୍ୟା, ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ଆଉଥରେ ମୋତେ କହ।
ଇତି ସର୍ଵଂ ସମଂ ଶାନ୍ତଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ତତମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ । ଅପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଅନାଭାସମ୍ ଆସୀଦ୍ ଅସ୍ତି ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସମ, ଶାନ୍ତ, ଚେତନାର ଆକାଶରେ ବ୍ୟାପିତ, ଅବିନାଶୀ, ଅନନ୍ତ, ଦେଖାଯାଉନଥିବା; ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ଏବେ ଅଛି, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ରହିବ।
ଯନ୍ ନୋର୍ଧ୍ଵଂ ନାପ୍ଯ୍ ଅଧୋ ନାଶା ନ ତମୋ ନ ପ୍ରକାଶନମ୍ । ନେତରତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଚ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ସଦୈଵ ଚ
ଯାହା ଉପରେ ନୁହେଁ, ତଳେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ନାଷ୍ଟି ନୁହେଁ, ଅନ୍ଧାର ନୁହେଁ, ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ତଥାପି ସମସ୍ତ ଦିନ, ସଦା ସର୍ବଦା ଅଛି।
ଚିନ୍ମାତ୍ରୈକାତ୍ମନା ତେନ ପରମେଣେଶ୍ଵରେଣ ନଃ । ଆଦ୍ଯନ୍ତମଧ୍ଯମୁକ୍ତେନ ସଙ୍କଲ୍ପଶ୍ ଚେତିତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ଯିଏ ସୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଏବଂ ଏକତାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ମଧ୍ୟ ନଥିବା ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ କିଛି କେବଳ ଚିନ୍ତାରେ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ସ୍ଥିତସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପରୂପାତ୍ମା ମନୋମୂର୍ତିର୍ ଅଜସ୍ ତତଃ । ତେନ ସଙ୍କଲ୍ପିତଂ ଵ୍ଯୋମ ମନସେଦଂ ବୃହଦ୍ଵପୁଃ
ତାପରେ, ଏହି ଅଜନ୍ମା ମନର ଆକୃତି ଏବଂ ସଂକଳ୍ପର ରୂପରେ ତିନିଅଁ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସେଇ ସଂକଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିସ୍ତୃତ ମନର ଆକାଶ ଉପଜିଛି।
ମନୋଵ୍ଯୋମ୍ନୋର୍ ଘନତଯା ସମ୍ପନ୍ନḫ ପଵନସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ । ମନୋଵ୍ଯୋମାନିଲାଶ୍ଲେଷାତ୍ ପ୍ରକାଶଂ ବୁଦ୍ଧଵାଂସ୍ ତତଃ
ମନ ଓ ଆକାଶର ଘନତାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ହଲେଲା; ମନ, ଆକାଶ ଓ ବାୟୁ ମିଶିବାରୁ ପରେ ଆଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ତେଜୋଽଂଶଭାଵସଙ୍କଲ୍ପରୂପଂ ପଶ୍ଚାତ୍ ପଯସ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ସ ଚତୁଷ୍ଟଯପିଣ୍ଡୋ ଽଥ ମନସୋ ଽଣ୍ଡତଯେକ୍ଷିତଃ
ପରେ, ଆଲୋକର ଅଂଶ ଏବଂ ସଂକଳ୍ପର ରୂପରେ ଜଳ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ଏହି ଚାରିଟି ଉପାଦାନ ଏକଠା ହୋଇ, ମନରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅଣ୍ଡଂ ତତ୍ ପାଦ୍ମଜଂ ଭୂତ୍ଵା ସମ୍ପନ୍ନେ ପଶ୍ଯ ରୋଦସୀ । ତତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଅଵଯଵାଭାସଂ ମେର୍ଵାଦୀଦଂ ମହତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଟି, କମଳାସନ ଜନ୍ମା ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଆଦି ଏହି ବଡ଼ ବିସ୍ତାର ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଜଗତ୍ତଯେତି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପରିପୂର୍ଣଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ସ୍ପନ୍ଦୈର୍ ଭାଵଵିକାରାଦ୍ଯୈସ୍ ସଵିକାରମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ତିନୋଟି ଜଗତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା ଭିତରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବ ଓ ଚଳନରେ, ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ବଦଳିଯାଉଛି ବୋଲି ଲାଗେ।
ଏକୈଵାନେକରୂପେଵ ଦେଶକାଲାନ୍ତରେ ଯଥା । ସରିତ୍ ତଥୈଵ ଵଲ୍ଲୀତ୍ଵେ ସ୍ଥିତା ସ୍ଵସ୍ଥୈଵ ବୀଜତା
ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ସମୟରେ ଅନେକ ରୂପ ନେଇଥାଏ, ସେପରି ଏକ ବୀଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ, ଯଦିଓ ଏହା ଲତା ଭାବେ ବି ଦେଖାଯାଏ।
ପାଲୀଵତାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯଥା କୁମ୍ଭସ୍ଯ କୋଟରେ । ତଥାପାରସ୍ଯ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଥିତାନି ହି
ଯେପରି ଏକ ଘଡ଼ିର ଭିତରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଅପାର ଚେତନାର ଆକାଶ ଭିତରେ ଅନେକ ଜଗତ୍ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରହିଛି।
ଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମକୋଟରଗତା ଇମାସ୍ ସର୍ଗପରମ୍ପରାଃ । ସ୍ଫୁରନ୍ତି ପରିଣାମିନ୍ଯୋ ଜଲକୋଶେ ଯଥୋର୍ମଯଃ
ଚେତନାର ଅପାର ଗଭୀରତାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟା ଲହରି ଭଳି ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଉଠି-ଉଠି ଚମକେ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ଯଥା ପତନ୍ତ୍ଯା ତମସି ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା କିମ୍ ଅପି ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଥା ଜଗଦ୍ ଅହଂ ଚେତି ଚିତାସତ୍ ପ୍ରତିଭାସତେ
ଯେପରି ଅନ୍ଧାରରେ ପଡ଼ିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଏବଂ 'ମୁଁ' କେବଳ ଚେତନାରେ ଅସତ୍ୟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଯଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତମସ୍ଯ୍ ଅନ୍ଧେ ଚକ୍ରକାଦ୍ଯ୍ ଅପି ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଥାଦିସର୍ଗେ ଽଯମ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯଂ ଚିତୋହ୍ଯତେ
ଯେପରି ଅନ୍ଧକାରରେ ଅନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକୃତି ଦେଖିପାରେ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଚେତନାରେ ଅସତ୍ୟ ଭାବେ ଉପଜେ।
ଚିଦ୍ଘନସ୍ଯ ମହାଶକ୍ତେର୍ ଯଦ୍ ଏଵ ପ୍ରତିଭାସନମ୍ । ତତ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦିନାମେହ ନ ସନ୍ ନାସନ୍ନ୍ ଅତଚ୍ ଚ ତତ୍
ଚେତନାର ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଯାହା କିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ତାହା ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ସେ ନ ସତ୍ୟ, ନ ଅସତ୍ୟ, ନ ତାହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି।
ବୃଂହିତା ଭରିତାକାରା ସତ୍ତୈକା ପାରମାତ୍ମିକୀ । ଆଭାସୈḫ ପ୍ରସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅବ୍ଧିର୍ ଊର୍ମ୍ଯାଦିଭିର୍ ଯଥା
ଏହି ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ତା, ଯାହା ବିଶାଳ ଏବଂ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରିଛି, ନିଜର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଯେପରି ଦୁଧିଆ ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ସାଗର ଦେଖାଯାଏ।
ଚିଦାକାଶମଯଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭାଵଯନ୍ । ଯସ୍ ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଉପଶାନ୍ତେଚ୍ଛଂ ସ ବ୍ରହ୍ମକଵଚସ୍ ସୁଖୀ
ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଚେତନାର ଆକାଶରୁ ଗଠିତ ବୋଲି ଭାବିଥାଏ ଏବଂ ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେ ବ୍ରହ୍ମର ରକ୍ଷାକବଚରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସୁଖୀ ରହେ।