ଯଥା ଵାରି ପରିସ୍ପନ୍ଦାନ୍ ନାନାକାରଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ତଦଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ଏଵୈଵଂ ଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ପରିବୃଂହିତମ୍
ଯେପରି ଜଳରେ ବିଭିନ୍ନ ତରଙ୍ଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତେଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନା-ବ୍ରହ୍ମ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରତୀତି ହୁଏ।
ଚିତୋ ଽସ୍ପନ୍ଦସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ତତ୍ ତୁର୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ ଭଵେତ୍ । ତଂ ମୋକ୍ଷମ୍ ଆହୁସ୍ ତସ୍ମିଂସ୍ ତ୍ଵଂ ନୃପ ବଦ୍ଧପଦୋ ଭଵ
ଚେତନାର କମ୍ପନ ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, ସେହି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା, ସେହି ବ୍ରହ୍ମ। ଏହିକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ହେ ରାଜା, ଏହିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଥିବା।
ସଙ୍କଲ୍ପେନ ଵିହୀନଶ୍ ଚେତ୍ ସ୍ପନ୍ଦ ଏଵ ଚିତେର୍ ନୃପ । ସା ତଦ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦନା ଚିତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ସ୍ପନ୍ଦ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ଯଦି ଚେତନାରୁ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ କେବଳ ତାହାର କମ୍ପନ ରହିଯାଏ; ସେହିଏ ଚେତନାର ଅକମ୍ପ ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ଚିନ୍ତାକୁ କମ୍ପନ ବୋଲାଯାଏ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପମୁକ୍ତଂ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଉପଶାନ୍ତଶଙ୍କଃ । ସ୍ପନ୍ଦେ ଽପ୍ଯ୍ ଅପସ୍ପନ୍ଦଚିଦୀଶ୍ଵରାତ୍ମା ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ସୁଖୀ ରାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ପ୍ରଶାଧି
ଚିନ୍ତା-ବିକଳ୍ପ ରହିତ ମନର ସ୍ୱରୂପକୁ ନିଜ ମନରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଶାନ୍ତ କରି, କମ୍ପନ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅକମ୍ପ ଚେତନାର ନାୟକ ଭାବେ, ନିଜ ସ୍ଵସ୍ଥ ଏବଂ ସୁଖୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କର।
ସର୍ଗାତ୍ମଭିର୍ ଵିଭୁସ୍ ସ୍ପନ୍ଦକ୍ରୀଡିତୈର୍ ବାଲଵନ୍ ନିଜାମ୍ । ସତ୍ତାଂ ମୋହଯତୀଵାନ୍ତସ୍ ସାଵଧାନୋ ଭଵାତ୍ର ଭୋଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ଏହି ଅସୀମ ଶକ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ତରଙ୍ଗ ରୂପେ ନିଜେ ଖେଳ କରୁଛି, ଏବଂ ଏହି ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ବଭାବକୁ ଶିଶୁ ପରି ମୋହିତ କରୁଛି। ଏଠାରେ ସାବଧାନ ରୁହ, ବନ୍ଧୁ।
ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଦ୍ଵୈତଂ ଚିରଂ ଶୋଚତି ଯୋନିଷୁ । ସ୍ଵଯମ୍ ଅଦ୍ଵୈତସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ କାଲେନାଯାତି ନିର୍ଵୃତିମ୍
ନିଜ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଦ୍ୱିତୀୟତାର ଗର୍ଭରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ଏହି ଆତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବନା ଧାରଣ କରେ, ସମୟ ସହିତ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଅସ୍ଯ ତଥା ଶକ୍ତିର୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଆବଧ୍ଯତେ ଯଥା । ସ୍ଵଯମ୍ ଅସ୍ଯ ତଥା ଶକ୍ତିର୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଆମୁଚ୍ଯତେ ଯଥା
ଏହି ଆତ୍ମାର ନିଜ ଶକ୍ତି ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ଏହାକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଏ; ଏହି ଆତ୍ମାର ନିଜ ଶକ୍ତି ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କରି ଦିଏ।
ନ ଲଭ୍ଯତେ ପ୍ରଵଚନୈର୍ ନ ଧିଯା ନ ତପଶ୍ଶ୍ରୁତୈଃ । ଯଦୋଦଯେଚ୍ଛାମ୍ ଆଯାତି ତଦ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମାନମ୍ ଈକ୍ଷତେ
ଏହି ଆତ୍ମା କେବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ମିଳେନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମାର ଉଦୟ ହେବା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଜାଗେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଦେଖିପାରେ।
ଅହୋ ନୁ ଚିତ୍ରା ମାଯେଯଂ ବତ ଵିଷ୍ଵଗ୍ ଵିମୋହିନୀ । ସର୍ଵାଙ୍ଗପ୍ରୋତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ଯଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନ ପଶ୍ଯତି
ହାଏ, ଏହି ମାୟା କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ! ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରେ। ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଗମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅଵନୀଶ୍ଵର । ନିଵର୍ତତେ ଶରୀରାସ୍ଥା ତତୋ ଦୁẖଖୈର୍ ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଓ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଯେତେବେଳେ କେହି ଆତ୍ମାକୁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ବୋଲି ଦେଖେ, ସେ ଦେହ ଆଶ୍ରୟରୁ ହଟିଯାଏ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଵହ୍ନିତପ୍ତାଯୋରତ୍ନାଦୀନାଂ ଯଥାର୍ଚିଷଃ । ଯଥା ପତ୍ତ୍ରାଦି ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ନିର୍ଝରାଣାଂ ଯଥା କଣାଃ
ଯେପରି ରତ୍ନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ଆଲୋକ ବିକିରିତ ହୁଏ, ବୃକ୍ଷରୁ ପତ୍ର ଝଡେ, ଝରଣାରୁ ପାଣିର ଫୁହାର ଚିଁଟିଏ,
ତଥେଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଫାରେ ଜଗଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି କଲ୍ପିତମ୍ । ଦୁẖଖପ୍ରଦମ୍ ଅତଜ୍ଜ୍ଞାନାଂ ତଦ୍ ଏଵାତଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ସେପରି, ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମରେ ଏହି ସଂସାର ଓ ବୁଦ୍ଧି ମାନେ କଳ୍ପିତ। ଯେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ତଥାପି ଏହା ଅସତ୍ୟ ପରି ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଯଥା ଵାହଵଶାଦ୍ ଵାରି ଦାମାଦିରଚନାଂ ଵହେତ୍ । ପ୍ରକୃତିର୍ ଯାତି ନାନାତ୍ଵଂ ତଥା ସ୍ପନ୍ଦଵଶାଦ୍ ଇଯମ୍
ଯେପରି ଜଳ ତାହାର ପ୍ରବାହରେ ଦାମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକୃତି ନେଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ କମ୍ପନର ପ୍ରଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରେ।
ଯଥା ସରିତ୍ପଯẖକୋଶେ ଵାହସ୍ ସ୍ପନ୍ଦୀ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ତଥାଜସ୍ରଂ ଵିରଚଯନ୍ ସର୍ଗମ୍ ଆତ୍ମା ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଯେପରି ନଦୀର ଜଳାଶୟରେ ଜଳର ଚଳନ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଆତ୍ମା ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ।
ଯଥା ସ୍ଵଚ୍ଛସ୍ଯ ସୋମ୍ଯସ୍ଯ ମହତୋ ଽଵହତୋ ଽନିଶମ୍ । ଵାରିଣୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଂଶୁଭିନ୍ନସ୍ଯ କୋଶସ୍ପନ୍ଦୋ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଯେପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ, ମୃଦୁ, ବିଶାଳ ଏବଂ ସଦା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଜଳର ଜଳାଶୟରେ କିରଣରେ ବିଭକ୍ତ ହେଉଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚଳନ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ,
ତଥା ସର୍ଵଗତସ୍ଯାପି ଦାମ୍ନି ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଅଥ ଵାଶ୍ମନି । ଅନାଵୃତସ୍ଯାନନ୍ତସ୍ଯ ସତସ୍ ସତ୍ତା ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେପରି ଦାମ, ଆକାଶ କିମ୍ବା ଘରରେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଅବରୋଧ ନଥିବା, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ।
ସୋମ୍ଯସ୍ଯାଵହତୋ ଵାରେẖ କୋଶସ୍ପନ୍ଦୋ ଯଥାତ୍ମଗଃ । ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ଚ ପୃଥକ୍ ସତ୍ତା ଚିଦ୍ଵପୁଷସ୍ ତଥା
ଯେପରି ଜଳବୁଡ଼ିକର ଭିତରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆନ୍ଦୋଳନ ନ ଅଛି, ନ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହାର ଆଲଗା କୌଣସି ସତ୍ତା ନାହିଁ, ସେପରି ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଅଟୁଟ ଓ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମିକାଂ ଯତ୍ର ସର୍ଵଶକ୍ତିତଯା ସ୍ଵଯମ୍ । ଚିତ୍ତତାମ୍ ଏତି ତତ୍ରୈତତ୍ ତତ୍ ପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେଉଁଠି ମନ ନିଜର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଚେତନାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେଠି ଏହା ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକାରେ ବିଭାସିତ ହେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମିକାଂ ଯତ୍ର ସର୍ଵଶକ୍ତିତଯା ସ୍ଵଯମ୍ । ଜହାତି ଚିତ୍ତତାଂ ତତ୍ର ସତ୍ ସଂଶାନ୍ତମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେଉଁଠି ମନ ନିଜର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଚେତନାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେଠି ଏହା ଶାନ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ବସିଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ଏଵଂ ଚେତ୍ ତନ୍ ମହାଭାଗ ଦୃଷଦାଦିର୍ ମହାକୃତିଃ । ପାର୍ଥିଵୋ ଽଯଂ ବୃହଦ୍ଭାଗẖ କିମ୍ ଉତ୍ଥୋ ଽଥ କିମାତ୍ମକଃ
ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ଚେତନା ଅଛି, ହେ ମହାଭାଗ, ତେବେ ଏହି ପଥର ଓ ଏହା ପରି ବଡ଼ ଆକାରର ପୃଥିବୀ ଦେହ କେମିତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହାର ସ୍ୱରୂପ କ'ଣ?
ଶକ୍ତଯସ୍ ସକଲା ଏଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତାଃ । ଵଟବୀଜେ ଵଟଲତାପତ୍ତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲାଦିଵତ୍
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମରେ ବସିଛନ୍ତି; ଯେପରି ବଟବୃକ୍ଷର ଗଛ, ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ବଟବିଜରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ଜଡାଜଡାଭିଧେ ଶକ୍ତୀ ସର୍ଵଶକ୍ତେସ୍ ସ୍ତ ଆତ୍ମନଃ । ଶକ୍ତୀନାମ୍ ଉତ୍ତମେ ହେମ୍ନି କାଠିନ୍ଯଦ୍ରଵତେ ଯଥା
ଜଡ ଓ ଅଜଡ ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ସବୁ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତି; ଯେପରି ସୁନାରେ ତାର କଠିନତା ଓ ଗଳିବା ଗୁଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଭାବେ ରହିଥାଏ।
ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରଵିଷଯତ୍ଵମ୍ ଉପାଗତା । ଜାଡ୍ଯନାମ୍ନୀ ତଯୋର୍ ଏକା ଯାସୌ ଭୂମ୍ଯାଦିରୂପିଣୀ
ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଜଡତା ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରୂପ, ଆଲୋକ ଓ ମନର କ୍ରିୟାର ବିଷୟ ହେବାକୁ ପାଉଛି।
ନୈଷା ପ୍ରଜାଯତେ ନାପି କଦାଚିତ୍ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ । ସ୍ଵାଙ୍ଗଭୂତା ସତୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଆକାଶକୋଶଵତ୍ ସ୍ଥିତା
ଏହି ଶକ୍ତି କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, କେବେ ନଶ୍ଟ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଅଂଶ ଭାବେ ସଦା ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଘଡ଼ିରେ ଥିବା ଆକାଶ ସଦା ଅବିଚଳିତ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯତିରିକ୍ତେଯମ୍ ଇତି ଯସ୍ ସର୍ପରଜ୍ଜୁଵତ୍ । ଅସଦଭ୍ଯୁଦିତୋ ମୋହସ୍ ସ ବୋଧେନ ଵିଲୀଯତେ
ଯେପରି ଏକ ଦୋରିକୁ ସାପ ବୋଲି ଭ୍ରମ ହୁଏ, ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଅଛି ବୋଲି ଉପଜୁଥିବା ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ନୈଷା ଭାଵଵିକାରାଖ୍ଯାମ୍ ଏତି ଶୁଦ୍ଧଚିଦାତ୍ମନି । ଏଷା କିଲ କଣୋର୍ମ୍ଯମ୍ବୁ ପଯସୀଵ ଚିତି ସ୍ଥିତା
ଏହି ଭ୍ରମ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାକୁ କେବେ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ, ଯାହା କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ମୁକ୍ତ। ଏହା ଜଣେ ଲହରି କିମ୍ବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ପରି ପାଣିରେ ଯେପରି ରହେ, ସେହିପରି ଚେତନାରେ ରହିଯାଏ।
ଯତ୍ ସତୋ ଽସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସତସ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵା ଵିକୃତିର୍ ହି ସା । ଅତ୍ଯନ୍ତାନ୍ଯସ୍ଵରୂପତ୍ଵାନ୍ ନାସ୍ତି ତତ୍ ପରମାତ୍ମନି
ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ ଭିତରେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ଭିତରେ ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେସବୁ କେବଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ଏହା ସର୍ବଥା ମୂଳ ସ୍ୱଭାବରୁ ଅଲଗା ଥିବାରୁ, ପରମ ଆତ୍ମାରେ ଏହାର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଅସତ୍ତଯା ସତୋ ରାଜନ୍ନ୍ ଅସତଶ୍ ଚୈଵ ସତ୍ତଯା । ଵିନଷ୍ଟାକୃତିର୍ ଅସ୍ଯେତି ଵିକାରାଦ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ, ତେବେ ଏହାର ଆକୃତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଏହା ଭଳି କୁହାଯାଏ।
ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଙ୍କୁରେ ଫଲାଦିତ୍ଵଂ କ୍ଷୀରାଦୌ ଵା ଘୃତାଦିତା । ସତ୍ତାଵଭାସମାତ୍ରଂ ତତ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ଵୀଚିଭିଃ
ଅଂକୁରରେ ଫଳ ଦେଖାଯିବା କିମ୍ବା ଦୁଧରେ ଘିଅ ଥିବା ଭଳି, ଏସବୁ କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଏକ ଭାସ୍କର୍ୟ ମାତ୍ର, ଯେପରି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଦ୍ ଯଥା ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ତତ୍ ତଥା ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । ଦେଶକାଲଵିଭାଗାତ୍ମ ତଥା ସଂଵେଦନାତ୍ମକଂ
ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସେପରି ଅଛି; ଏହା ଦେଶ ଓ ସମୟର ଭିନ୍ନତା ଅନୁସାରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।