ଛେଦାଦୀନାମ୍ ଅଗମ୍ଯଂ ଖଂ ଯଥୈଵାତ୍ମା ତଥୈଵ ହି । ଏତାଵନ୍ମାତ୍ରକୋ ଭେଦୋ ଯଚ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରାତ୍ମତାତ୍ମନି
ଯେପରି ଆକାଶକୁ କେହି କଟିପାରେନାହିଁ କିମ୍ବା କିଛି କରିପାରେନାହିଁ, ସେପରି ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ କିଛି ହୋଇପାରେନାହିଁ। ଏଠି ଏତିକି ତଫାତ୍—ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ।
ସନ୍ନିଵେଶାଂଶଵୈଚିତ୍ର୍ଯଂ ଯଥା ହେମ୍ନୋ ଽଙ୍ଗଦାଦିତା । ଆତ୍ମନସ୍ ତଦତଦ୍ରୂପଂ ତଥୈଵ ଜଗଦାଦିତା
ଯେପରି ସୁନା ନାନା ପ୍ରକାର ଗହଣା ଭାବେ ରୂପ ନେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ତାର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ।
ସରିତାମ୍ ଆସମୁଦ୍ରାନ୍ତଂ ଯଥୈଵାମ୍ବୁ ଵିଵର୍ତତେ । ଉତ୍ପନ୍ନଧ୍ଵଂସିନାଜସ୍ରଂ ତରଙ୍ଗୌଘେନ ଵାରିଣି
ଯେପରି ନଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ତରଙ୍ଗ ଉଠିବା ଓ ଭାଙ୍ଗିବା ସହିତ ସଦା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାରେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ନାଶ ପାଉଛି।
ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମସମୁଲ୍ଲାସସ୍ ତଥୈଵାଯଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ନାନାପଦାର୍ଥଜାଲେନ ଵିନାଶାବ୍ଧିଂ ପ୍ରଧାଵତା
ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାର ଖେଳ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁର ଝୁଣ୍ଡ ନାଶର ସମୁଦ୍ରକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି।
ଵିନାଶଵାଡଵାକ୍ରାନ୍ତଂ ଭୀମଂ କାଲମହାର୍ଣଵମ୍ । ଜଗଜ୍ଜାଲତରଙ୍ଗିଣ୍ଯୋ ଯାନ୍ତି ସର୍ଗତରଙ୍ଗକାଃ
ଏହି ସଂସାରର ତରଙ୍ଗମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ତରଙ୍ଗ, ନାଶର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସିତ ଭୟଙ୍କର କାଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଯାଉଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅପୂର୍ଣସ୍ଯ ଯḫ ପାତା କାଲଵାରିଧେଃ । ତମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ମହାଗସ୍ତ୍ଯଂ ରାଜନ୍ ଭାଵଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵତ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅପାର କାଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିଏ ପିଇପାରିବ, ସେ ମହା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଭଳି ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତା କର।
ଶାସ୍ତ୍ରସଂଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ସଂସାରୋଚ୍ଛେଦନୋଦ୍ଯତୈଃ । ଆତ୍ମାଦିକାẖ କୃତାସ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଵାଗତୀତସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନଃ
ଶାସ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନା ଓ ସଂସାର ଛାଡିବା ପ୍ରୟାସ ପାଇଁ, 'ଆତ୍ମା' ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମ ଏହି ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା କଥା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ।
ନ ରଜ୍ଜ୍ଵାମ୍ ଅସ୍ତି ସର୍ପତ୍ଵଂ ତନ୍ ମିଥ୍ଯା କḫ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ନାତ୍ମନୋ ଽସ୍ତି କ୍ଵଚିଦ୍ ବନ୍ଧୋ ମା ମୋହାଦ୍ ଭାଵଯାଙ୍ଗ ତମ୍
ରସିଏ ମଧ୍ୟରେ ସାପ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଲୋକ ଭୁଲରେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନ ନାହିଁ—ମୋହରେ ପଡି ଏହାକୁ ଭାବିବା ନାହିଁ, ପୁଆ।
ମୋହସ୍ ତଦ୍ଭାଵନାମାତ୍ରମ୍ ଆହୁର୍ ମୋହହରା ନରାଃ । ତମ୍ ଏଵ ଭାଵନାତ୍ଯାଗାତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵିଜ୍ଵରତାଂ ଵ୍ରଜ
ଯେଉଁମାନେ ମୋହ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି—ମୋହ କେବଳ ଏପରି ଭାବନା ଅଟୁଟ। ଏହି ଭାବନାକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇପାରିବ।
ଏଷ ଏଵାନ୍ଧକାରୋ ଽସାଵ୍ ଏତଦ୍ ଏଵ ପରଂ ମଲମ୍ । ପ୍ରାଗ୍ ଅବଦ୍ଧସ୍ଯ ବନ୍ଧେନ ସଙ୍କଲ୍ପୋ ଯẖ କିଲାତ୍ମନଃ
ଏହି ଭାବନା ହିଁ ଅନ୍ଧକାର, ଏହି ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଳ। ଯେ ଆତ୍ମା ପୂର୍ବରୁ ଅବନ୍ଧ, ସେଥିରେ ଯେଉଁ ସଂକଳ୍ପ ହେଉଛି, ସେଇ ହିଁ ବନ୍ଧନ।
ଅନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତାମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଦେହାଦୌ ଦୃଶ୍ଯଜାଲକେ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପାରୂଢୋ ଗୂଢସ୍ ତିଷ୍ଠ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏହି ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁରେ ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବିଥିଲୁ, ସେଠାରୁ ଏହି ଭ୍ରମକୁ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହେଇ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରୁହ, ଯେପରି ତୁମେ ଚାହଁ।
କୁଚକୋଟରସଂସୁପ୍ତଂ ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଜନନୀ ସୁତମ୍ । ଯଥା ରୋଦିତି ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତଥାତ୍ମାର୍ଥମ୍ ଅଯଂ ଜନଃ
ମାଆ ନିଜ ଛାତିରେ ଶୁଆ ଶିଶୁକୁ ଭୁଲିଯାଇ, ପୁଅ ପାଇଁ କାନ୍ଦେ, ସେହିପରି ଲୋକେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି।
ଅଜରାମରମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପରିରୋଦିତି । ହା ହତୋ ଽହମ୍ ଅନାଥୋ ଽହଂ ନଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମୀତି ଜନୋ ମୁଧା
ଆତ୍ମା ଅଜର ଓ ଅମର ବୋଲି ଜାଣିନଥିବା ଲୋକେ ବ୍ୟର୍ଥରେ କାନ୍ଦନ୍ତି—'ହା, ମୁଁ ଶେଷ ହେଲି, ମୋର କିଏ ନାହିଁ, ମୁଁ ହେରାଇଗଲି!'
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଭେଦେ ଦେହସ୍ଥେ ମରଣାଭିଧେ । ଲୋକୋ ଽନୁଶୋଚତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅହୋ ନୁ ଖଲୁ ମୂଢତା
ଦେହ ଦେଶ, ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ଭିତରେ ଥିବା ଏହି ଦେହକୁ 'ମୃତ୍ୟୁ' ବୋଲି କୁହାଯିବାରେ, ଲୋକେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି—ଏହି ମୂର୍ଖତା କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ!
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଭେଦଂ ଯଦି ଦେହୋ ଽନୁଧାଵତି । ତଦ୍ ଅନାଦେର୍ ଅନାଶସ୍ଯ କିମ୍ ଅସ୍ଯାଗତମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଯଦି ଦେହ ଦେଶ, କାଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଭିନ୍ନତାକୁ ଅନୁସରେ, ତେବେ ଏହି ଆରମ୍ଭହୀନ ଓ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କଣ ନୂଆ କିଛି ଆସିପାରିବ?
ଅନ୍ଯଦ୍ ଭୁକ୍ତଂ ଵାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଦଂ ତଦ୍ ଯଜ୍ ଜନଵ୍ରଜୈଃ । ଦେହସ୍ଯ ନାଶିନୋ ନାଶେ ଆତ୍ମନାଶୋ ଽନୁଶୋଚ୍ଯତେ
କିଛି ଖାଇଯାଇ ମୁଣ୍ଡାଯାଏ, ଆଉ କିଛି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଶିଯାଏ; ଏହି ନଶ୍ୱର ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଆତ୍ମାର ନାଶକୁ କାହିଁକି ଶୋକ କରାଯାଏ?
ଦେହାତ୍ମନୋର୍ ମହୀପାଲ ସଵିକାରାଵିକାରଯୋଃ । ସୁଵର୍ଣଭସ୍ମୋପମଯୋସ୍ ସମ୍ବନ୍ଧẖ କ ଇଵୈତଯୋଃ
ହେ ରାଜା, ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଦେହ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଆତ୍ମା—ଏହି ଦୁଇଁଠିରେ କଣ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି? ଏମିତି ଯେପରି ଶୁଣା ଓ ତାହାର ଖାକରେ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।
ନାନାକାରଵିକାରାଖ୍ଯୈସ୍ ସ୍ଵଵିଲାସୈର୍ ଅନନ୍ଯଗୈଃ । ଲୀଲଯୈଵ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମାଯଂ ଗୋପଯନ୍ ସ୍ଥିତଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ, ନିଜ ଖେଳରେ, ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରହେ, ଏହା କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି।
ସର୍ଗନିର୍ମାଣସଂହାରୈର୍ ମିଥẖ କାରଣତାଂ ଗତୈଃ । ଅକାରଣସ୍ଵଭାଵେନ ଵିତ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି
ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ଲୟ — ଏହିମାନେ ପରସ୍ପରର କାରଣ ହୋଇ — ଯେଉଁ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ, ସେଇ ଆତ୍ମା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ।
କ୍ରୀଡତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ଶିଶୁର୍ ଇଵ ସଙ୍କଲ୍ପୈର୍ ଲୀଲଯୋମ୍ଭିତୈଃ । ତୃଣୈର୍ ମଣିମ୍ ଇଵାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଚ୍ଛମ୍ ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଚଞ୍ଚଲୈଃ
ଆତ୍ମା ଏମିତି ଖେଳେ — ଏକ ଶିଶୁ ଯେପରି ମନର ଖେଳା କଳ୍ପନା ସହିତ ଖେଳେ — ଏହି ଅସ୍ଥିର ଭାବନାମାନେ ଏପରି ଆତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱଚ୍ଛ ସ୍ୱଭାବକୁ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ମଣିକୁ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଢାକି ଦିଏ।
ସ୍ପନ୍ଦପ୍ରଭାଂ ଚିଦାଦିତ୍ଯḫ ପ୍ରସାର୍ଯାଲୋକକାରିଣୀମ୍ । ଜଗଦ୍ଦିନାନି ରଚଯନ୍ ନ କଦାଚନ ଖିଦ୍ଯତେ
ଚେତନାର ଆଲୋକ ଯେଉଁ ଚିତ୍ତସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ସେଇ ଆତ୍ମା ସେଇ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରସାରିତ କରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଦିନମାନେ ତିଆରି କରେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଥକିଯାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ପନ୍ଦମାତ୍ରାତ୍ମଚିଦ୍ଧାତୋର୍ ଦେହ ଏଵ ଜଗତ୍କ୍ରମଃ । ସନ୍ନିଵେଶୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଭିନ୍ନାତ୍ମା ପଦାର୍ଥସ୍ଯେଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁ ଚେତନାର ନିମିତ୍ତ କେବଳ ଏକ କମ୍ପନ, ସେଠାରୁ ଦେହ ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ସମସ୍ତର ଗଠନ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଭିନ୍ନ ଆତ୍ମାରେ, ଏକ ବସ୍ତୁର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରି, ରହିଥାଏ।
ସ୍ପନ୍ଦମାତ୍ରାତ୍ ସ୍ଵଭାଵେନ ଚିତ୍ କରୋତି ଜଗତ୍କ୍ରିଯାମ୍ । ସଂହରତ୍ଯ୍ ଅପରିସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଵାର୍ ଵୀଚିରଚନାମ୍ ଇଵ
ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ କେବଳ ଏକ ହଲଚଲ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ କାର୍ଯ୍ୟରତ କରେ; ଏହି ହଲଚଲ ନ ଥିଲେ, ଯେପରିକି ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ତାହାର ଗଠନ ବନ୍ଦ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜେ ଆପଣେ ଅପସାରଣ କରେ।
ପଦାର୍ଥାନ୍ ଅଵିଭାଗେନ ପଶ୍ଯନ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଵର୍ଜିତଃ । ଚିନ୍ମାତ୍ରବାଲୋ ରମତେ ସର୍ଗକ୍ରୀଡନକୈସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଧି ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଏକାଭାବେ ଦେଖେ, ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଶିଶୁ ନିଜେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିର ଖେଳନାରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ବାଲẖ କ୍ରୀଡନକେ ଜାତରତିଶ୍ ଶୋଚତି ତତ୍କ୍ଷଯେ । ସ୍ଵରୂପେ ଵିସ୍ମୃତେ ଯଦ୍ଵତ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ଆତ୍ମେହ ସଂସୃତୌ
ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ତାହାର ଖେଳନା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଭୁଲିଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ସଂସାରରେ ନିଜକୁ ଭୁଲି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ।
ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦାସ୍ପନ୍ଦସଂଵିତ୍ତେସ୍ ସ୍ଵଯଂ ସା ସ୍ମରଣେନ ଚିତ୍ । ଵିତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ଯା ଵିଦୁସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଂ ଯଦି ଵେଦ୍ଯୋନ୍ମୁଖଂ ଚ ତତ୍
ସ୍ୱୟଂ ମନେପକା ଦ୍ୱାରା, ଚେତନା ହଲଚଲ ଓ ନିର୍ବିକାରତାର ଜ୍ଞାନରେ ନିଜ ଧନକୁ ଜାଣେ; ଯଦି ଏହି ହଲଚଲକୁ ଜାଣିପାରେ, ତେବେ ସେହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ଅସ୍ପନ୍ଦା ସ୍ପନ୍ଦଵିଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଚିଦ୍ ଵିସ୍ମୃତ୍ଯୈଵ ଶୋଚତି । ଝଗିତ୍ଯ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦନାମାନଂ ମୋକ୍ଷମ୍ ଏତ୍ଯୋପଶାମ୍ଯତି
ଚେତନା ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଇ, ଚଳନର ଭ୍ରମରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ଅଚଳତାର ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ 'ମୋକ୍ଷ' କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ନିଜମ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦନଂ ତୁର୍ଯଂ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତକୈଃ । ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଶୋଚତି ମୁଧା ତଦ୍ ଅକୃତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ନିଜର ଅଚଳତା, ଯାହା ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା, ସେଉଁଠି ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଦେଇ, ଚେତନା ବ୍ୟର୍ଥରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ଏହା ନ କଲେ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଜଗଜ୍ଜାଲାଯ ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦା ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଦଯଃ । ସମୁଦ୍ଯନ୍ତି ଜଲସ୍ପନ୍ଦା ଇଵୋର୍ମ୍ଯୋଘକଣାଦଯଃ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏହାଦି ଚେତନାର ଚଳନ, ସଂସାରର ଜାଲ ପାଇଁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏହା ଜଳର ଚଳନରୁ ତରଙ୍ଗ, ତରଙ୍ଗର ଦଳି, ଓ ଫେଣ ଉପଜିବା ପରି।
ସଙ୍କଲ୍ପନଂ ହି ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦୋ ଽସ୍ପନ୍ଦୋ ଽସଙ୍କଲ୍ପନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାସଙ୍କଲ୍ପନଂ ଵିଦ୍ଧି ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଵ ଯଚ୍ ଚ ତତ୍
ସଂକଳ୍ପ ହେଉଛି ଚେତନାର ଚଳନ; ଅଚଳତାକୁ ଅସଂକଳ୍ପ ବୋଲାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅସଂକଳ୍ପ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ତାହା କିଛି ନୁହେଁ।