କେଵଲଂ ପୁଷ୍ପଷଣ୍ଡେଷୁ ନଗରୋପଵନେଷୁ ଚ । ଉଦ୍ଯାନଵନକୁଞ୍ଜେଷୁ ସଦୈଵ ପରିଶୀଲିତଃ
ସେ କେବଳ ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନ, ନଗର ଉପବନ ଓ ବନ ଉପବନର କୁଞ୍ଜରେ ହିଁ ସଦା ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଅଟୁଛନ୍ତି।
ଵିହର୍ତୁମ୍ ଏଷ ଜାନାତି ସହ ରାଜକୁମାରକୈଃ । କୀର୍ଣପୁଷ୍ପୋପକାରାସୁ ସ୍ଵକାସ୍ଵ୍ ଅଜିରଭୂମିଷୁ
ସେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ନିଜ ଅଙ୍ଗନାରେ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଖେଳିବା କେମିତି ଜାଣନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅତିତରାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମମ ଭାଗ୍ଯଵିପର୍ଯଯାତ୍ । ହିମେନେଵାହତଃ ପଦ୍ମସ୍ ସମ୍ପନ୍ନୋ ହରିତଃ କୃଶଃ
ଏ ଦିନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ଭାଗ୍ୟର ଦୁର୍ଦ୍ଦିନରେ, ମୁଁ ଏକ ହିମ ପଡ଼ିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି ହୋଇଯାଇଛି; ଯେଉଁଠିକି ଏକ ସମୟରେ ହରିତ ଓ ଫୁଲିଥିଲା, ଏବେ କ୍ଷୀଣ ଓ ମର୍ମରା ହୋଇଯାଇଛି।
ନାତ୍ତୁମ୍ ଅନ୍ନାନି ଶକ୍ନୋତି ନ ଵିହର୍ତୁଂ ଗୃହାଵନୌ । ଅନ୍ତଃଖେଦପରୀତାତ୍ମା ତୂଷ୍ଣୀଂ ତିଷ୍ଠତି କେଵଲମ୍
ସେ ଖାଇ ପାରୁନାହାନ୍ତି, ଘରେ କିମ୍ବା ବାହାରେ ମନ ରଖି ପାରୁନାହାନ୍ତି; ମନ ଭିତରେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି, କିଛି କହିବା ନାହିଁ, ଚୁପଚାପ ବସି ରହିଯାନ୍ତି।
ସଦାରସ୍ ସହଭୃତ୍ଯୋ ଽହଂ ତତ୍କୃତେ ମୁନିନାଯକ । ଶରଦୀଵ ପଯୋଵାହୋ ନୂନଂ ନିସ୍ସହତାଂ ଗତଃ
ମୁଁ ମୋର ଘରବାଳି ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରକୃତି ଅସହାୟ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଏ।
ଈଦୃଶୋ ଽସୌ ସୁତୋ ବାଲ ଆଧିନା ଵିଵଶୀକୃତଃ । କଥଂ ଦଦାମି ତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସହ ନିଶାଚରୈଃ
ମୋ ପୁଅ ଏପରି, ଏକ ଶିଶୁ, ଦୁଃଖରେ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଇଛି—ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବି, ଯେଉଁଠିକି ତାଙ୍କୁ ରାତିର ଦାନବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ?
ଅପି ବାଲାଙ୍ଗନାସଙ୍ଗାଦ୍ ଅପି ସାଧୋ ସୁଧାରସାତ୍ । ରାଜ୍ଯାଦ୍ ଅପି ସୁଖାଯୈଷ ପୁତ୍ରସ୍ନେହୋ ମହାମତେ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୁଅ ପ୍ରତି ମମତା ଯେଉଁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ ଯୁବତୀଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ, ଅମୃତର ସ୍ୱାଦ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ତାହା ସମାନ ନୁହେଁ।
ଯେ ଦୁରନ୍ତା ମହାରମ୍ଭାସ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଖେଦଦାଃ । ପୁତ୍ରସ୍ନେହେନ ସନ୍ତୋ ଽପି କୁର୍ଵତେ ତେ ନ ସଂଶ୍ରଯମ୍
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଅତି କଠିନ ଓ କ୍ଲେଶଦାୟକ କାମ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁଅ ପ୍ରତି ମମତା ପାଇଁ ସେମାନେ କିଛି ମନେ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଅସଵୋ ଽଥ ଧନଂ ଦାରାସ୍ ତ୍ଯଜ୍ଯନ୍ତେ ମାନଵୈସ୍ ସୁଖମ୍ । ନ ପୁତ୍ରା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵଭାଵୋ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ଜନ୍ତୁଷୁ
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ସହଜରେ ଛାଡିପାରନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଏମିତି ନୁହେଁ—ଏହିଁ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ।
ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଃ କୂଟଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ । ରାମସ୍ ତାନ୍ ଯୋଧଯତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଉକ୍ତିର୍ ଏଵାତିଦୁସ୍ସହା
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ଚତୁର ଚଳାକ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଠାଇବା କଥା ମାତ୍ର ମୋ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ।
ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ହି ରାମେଣ ମୁହୂର୍ତମ୍ ଅପି ନୋତ୍ସହେ । ଜୀଵିତୁଂ ଜୀଵିତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ନ ରାମଂ ନେତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ରାମଙ୍କୁ ଛାଡି ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୋତେ ବଞ୍ଚିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି; ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନଵଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମମ ଯାତାନି କୌଶିକ । ଦୁଃଖେନୋତ୍ପାଦିତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତେ ଚତ୍ଵାରଃ ପୁତ୍ରକା ମଯା
ହେ କୌଶିକ, ନବ ହଜାର ବର୍ଷ ମୋ ଦୁଃଖରେ କଟିଗଲା; ବହୁ କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ଏହି ଚାରିଜଣ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି।
ପ୍ରଧାନଭୂତସ୍ ତେଷ୍ଵ୍ ଏଷୁ ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ । ତଂ ଵିନା ତେ ତ୍ରଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ଧାରଯନ୍ତି ନ ଜୀଵିତମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କମଳନୟନ ରାମ ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସ ଏଵ ରାମୋ ଭଵତା ନୀଯତେ ରାକ୍ଷସାନ୍ ପ୍ରତି । ଯଦି ତତ୍ ପୁତ୍ରହୀନଂ ତ୍ଵଂ ମୃତମ୍ ଏଵାଶୁ ଵିଦ୍ଧି ମାମ୍
ଏହି ରାମକୁ ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ନେଉଛ; ଯଦି ମୋ ପୁଅ ନଥାଏ, ତେବେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ମୃତ ହେବି ବୋଲି ଜାଣ।
ଚତୁର୍ଣାମ୍ ଆତ୍ମଜାନାଂ ହି ପ୍ରୀତିର୍ ଅତ୍ର ହି ମେ ପରା । ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଧର୍ମମଯଂ ତସ୍ମାନ୍ ନ ରାମଂ ନେତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ମୋର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ପାଇଁ ମୋର ପ୍ରେମ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ। ତା’ପରି, ମୋର ବଡ଼ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବାରୁ, ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନିଶାଚରବଲଂ ହନ୍ତୁଂ ମୁନେ ଯଦି ତଵେପ୍ସିତମ୍ । ଚତୁରଙ୍ଗସମାଯୁକ୍ତଂ ମଯା ସହ ବଲଂ ନଯ
ମୁନି, ଯଦି ତୁମେ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ସେନା ଏବଂ ମୋତେ ସହିତ ନେଇଯାଅ।
କିଂଵୀର୍ଯା ରାକ୍ଷସାସ୍ ତେ ତୁ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ଚ ତେ । କିଯତ୍ପ୍ରମାଣାଃ କେ ଚୈତେ ଇତି ଵର୍ଣଯ ମେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ସେମାନେ କାହାର ପୁଅ, କେମିତି ଦେଖାଯାନ୍ତି? ସେମାନେ କେତେ ଉଚ୍ଚତାର, କିଏ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ସବୁ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କୁହ।
କଥଂ ତେନ ପ୍ରହର୍ତଵ୍ଯଂ ତେଷାଂ ରାମେଣ ରକ୍ଷସାମ୍ । ମାମକୈର୍ ଵା ବଲୈର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମଯା ଵା କୂଟଯୋଧିନାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାମ କିମ୍ବା ମୋର ସେନା କିମ୍ବା ମୁଁ, ଏହି ଚତୁର୍ଥଳୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ଚାଳି ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରହାର କରିବେ?
ସର୍ଵଂ ମେ ଶଂସ ଭଗଵନ୍ ଯଥା ତେଷାଂ ମଯା ରଣେ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଟସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଵୀର୍ଯୋତ୍ସିକ୍ତା ହି ରାକ୍ଷସାଃ
ଭଗବନ୍ତୁ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ମୁଁ ଦୃଢ଼ ରହିବି, ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ। କାରଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ମହାଵୀରୋ ରାଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ସାକ୍ଷାଦ୍ ଵୈଶ୍ରଵଣଭ୍ରାତା ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ରଵସୋ ମୁନେଃ
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ରାବଣ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ବୀର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କର ଭାଇ ଏବଂ ମୁନି ବିଶ୍ରବାସଙ୍କର ପୁଅ।
ସ ଚେତ୍ ତଵ ମଖେ ଵିଘ୍ନଂ କରୋତି କିଲ ଦୁର୍ମତିଃ । ତତ୍ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନ ଶକ୍ତାସ୍ ସ୍ମୋ ଵଯଂ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବୁନାହିଁ।
କାଲେ କାଲେ ପୃଥଗ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭୂରିଵୀର୍ଯଵିଭୂତଯଃ । ଭୂତେଷ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯୁଦଯଂ ଯାନ୍ତି ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଚ କାଲତଃ
ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ଅପସାରି ଯାଆନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯାସ୍ମିଂସ୍ ତେ ଵଯଂ କାଲେ ରାଵଣାଦିଷୁ ଶତ୍ରୁଷୁ । ନ ସମର୍ଥାଃ ପୁରସ୍ ସ୍ଥାତୁଂ ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଏହି ସମୟରେ, ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଆମେ ସାମ୍ନା କରିପାରିବୁନାହିଁ; ଏହା ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରସାଦଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ମମ ପୁତ୍ରକେ । ମମ ଚୈଵାଲ୍ପଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ଭଵାନ୍ ହ୍ଯ୍ ଅସମଦୈଵତମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ମୋ ପୁଅ ଓ ମୋତେ କୃପା କର; କାରଣ ମୁଁ ଅଳ୍ପ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ତୁମେ ହିଁ ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷପ୍ଲଵଗପନ୍ନଗାଃ । ନ ଶକ୍ତା ରାଵଣଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କିଂ ପୁନଃ ପୁରୁଷା ଯୁଧି
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବନର, ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ରାବଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିନାହାନ୍ତି—ତେବେ ମାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିପାରିବେ?
ମହାଵୀର୍ଯଵତାଂ ଵୀର୍ଯମ୍ ଆଦତ୍ତେ ସ ସୁଧାଭୁଜାମ୍ । ତେନ ସାର୍ଧଂ ନ ଶକ୍ତାସ୍ ସ୍ମସ୍ ସଂଯୁଗେ ତସ୍ଯ ଵା ଵରୈଃ
ସେ ବଡ଼ ଶୂରମାନେ ଓ ଅମୃତ ପିଇଥିବାମାନେଙ୍କର ଶକ୍ତି ନେଇନେଇଥାଏ; ଏହିକାରଣରୁ, ଆମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିପାରିବୁନାହିଁ।
ଅଯମ୍ ଅନ୍ଯତମଃ କାଲଃ ପେଲଵୀକୃତସଜ୍ଜନଃ । ରାଘଵୋ ଽପି ଗତୋ ଦୈନ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଵାର୍ଦ୍ଧକଜର୍ଜରଃ
ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ସମୟ, ଯେଉଁଥିରେ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏଠି ରାଘବ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଅଥ ଵା ଲଵଣଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଜ୍ଞଘ୍ନଂ ତଂ ମଧୋସ୍ ସୁତମ୍ । କଥଯ ତ୍ଵଂ ସୁରପ୍ରଖ୍ଯ କ୍ଵେଵ ମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରକମ୍
ନହେଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଧୁଙ୍କର ପୁଅ, ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରୁଥିବା ଲବଣ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ କେଉଁଠି ଛାଡ଼ିବି?
ଅଥ ନେଚ୍ଛସି ଚେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତଦ୍ ଵିଧେଯୋ ଽହମ୍ ଏଵ ତେ । ଅନ୍ଯଥା ତୁ ନ ପଶ୍ଯାମି ଶାଶ୍ଵତଂ ଜଯମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଯଦି ଆପଣ ଏହା ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରିବି; ନାହିଁଲେ, ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜୟ ଦେଖିପାରୁନି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମୃଦୁଵଚନଂ ଭଯାକୁଲୋ ଽସାଵ୍ ଆଲୋଲେ ମୁନିମତସଂଶଯେ ନିମଗ୍ନଃ । ନାଜ୍ଞାସୀତ୍ କଣମ୍ ଅପି ନିଶ୍ଚଯଂ ମହାତ୍ମା ପ୍ରୋଦ୍ଵୀଚାଵ୍ ଇଵ ଜଲଧୌ ସମୁହ୍ଯମାନଃ
ଏଭଳି କଥା କହି, ସେ ଭୟରେ ଭରିଯାଇ, ମୁନିମାନଙ୍କର ସନ୍ଦେହରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ; ସେ ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏକ ମହାତ୍ମା ଯେପରି ତରଙ୍ଗିତ ସମୁଦ୍ରରେ ଉଠାପଡ଼ା ହେଉଛନ୍ତି।